‘แม่ฮ่องสอน’ เป็นเมืองท่องเที่ยวเหนือสุดของไทยที่มีวัดวาอารามสวยงามหลายแห่ง แต่ละวัดล้วนโดดเด่นด้วยสถาปัตยกรรมแบบไทใหญ่ บ้างก็เป็นสไตล์วัดพม่า เนื่องจากอยู่ติดชายแดน
หลายแห่งมีประวัติความเป็นมาน่าสนใจ มีอายุหลายร้อยปี ฉะนั้นในโปรแกรมทัวร์เมืองแห่งสายหมอก จึงมักมีวัดวาอารามรวมอยู่ด้วย
สำหรับวัดคำใน เป็นวัดที่มีพระพุทธรูปไม้ไผ่สาน ลงรักปิดทองอายุกว่า 100 ปี ทรงไทยใหญ่-พม่า มีไม้แกะสลักเป็นรูปเทวดาที่แสดงออกที่หน้าตาท่าทางเหมือนมีชีวิต ธรรมมาสน์โบราณที่ประดับด้วยพลอยพม่าและพระพุทธรูปไม้แกะสลักอื่นๆ จำนวนมาก รวมทั้งศาลาการเปรียญทรงไทยใหญ่ที่สวยสดงดงาม เจดีย์สีทองอร่ามทรงไตใหญ่-พม่า วัดแห่งนี้มีการฟื้นฟูประเพณีฮอลีก (เทศน์มหาชาติ) ในเดือนกันยายนของทุกปี
ส่วนวัดม่วยต่อ สร้างเมื่อปี พ.ศ.2432 ด้วยสถาปัตยกรรมไทยใหญ่ โดยเจ้านางเมียะ เจ้าเมืองแม่ฮ่องสอนสมัยนั้น ถ้าไปวัดนี้ต้องไปชมพระประธานในอุโบสถ ซึ่งเป็นพระพุทธรูปทองเหลือง นำมาจากประเทศเมียนมา ในปี พ.ศ.2466 พระประธานในศาลาการเปรียญ เป็นพระพุทธรูปเนื้อสัมฤทธิ์ ศิลปะแบบพม่า
พระพุทธรูปสิงห์ 1 สิงห์ 3 ประดิษฐานอยู่หน้าพระประธานในศาลาการเปรียญ งาช้างแกะสลักเป็นพระพุทธรูป 2 คู่ แท่นพระแบบปราสาทยอดแหลม เจดีย์และระฆังแบบกระดิ่งรูปใหญ่ พระเจดีย์ทรงเครื่องแบบมอญ ล้อมรอบด้วยพระเจดีย์บริวาร ยอดประดับด้วยฉัตรโลหะ แขวนกระดิ่งโดยรอบและจอง
นอกจากนี้ ยังมีพิพิธภัณฑ์เครื่องมือเครื่องใช้โบราณในอดีตของคนไต มีแผงพระพุทธรูปบูชาสไตล์ไทยใหญ่พม่าที่ประดับด้วยไฟสวยงาม พระพุทธรูปไม้จำนวนมากในตู้ ศาลาไม้เล็กๆ ที่มีวัวเทียมเกวียนสะท้อนวิถีชีวิตของอดีตของการขนส่งของคนภูเขาชาวไตเมืองยวม
อีกสิ่งที่น่าสนใจ คือ ต้นขนุนอายุกว่าร้อยปี ที่เติบโตมาพร้อมกับการสร้างวัด และต้นบุนนาก อายุกว่า 100 ปี
อีกทั้ง บริเวณหน้าศาลามีนักเรียนมัธยมเมืองปายมาเป็นมัคคุเทศก์น้อย อันเป็นส่วนหนึ่งของการบูรณาการ โดยนำคนรุ่นใหม่เข้ามามีส่วนในการรักษาและรู้คุณค่าโบราณวัตถุอันล้ำค่า พร้อมกันนั้น ยังเป็นช่องทางเพิ่มรายได้ให้กับท้องถิ่นอีกด้วย
นับเป็น 2 วัด ในโครงการพิพิธภัณฑ์มีชีวิตขุนยวม สู่การพัฒนาที่ยั่งยืน ซึ่งนักท่องเที่ยวที่ไปเยือนขุนยวมไม่ควรพลาด
