“อยากให้ค้างคาวช่วยเร่งอุจจาระกันเยอะๆ ครับ เพราะจะได้เก็บไปขาย”
ในสายตาของพอร์ช เด็กชายวัย 11 ขวบ ค้างคาวเป็นดั่งเพื่อนตัวจิ๋ว ไม่น่ากลัวและมีประโยชน์สารพัด
บ้านของค้างคาวนับล้าน
โบยบิน หากิน ยามพลบค่ำ
“เวลาเข้าไปในถ้ำ ช่วงแรกเขาจะตื่นไฟตื่นคนครับ บินวนในถ้ำ บางทีก็บินมาชน แต่เราไม่ต้องกลัวนะครับ เขาไม่ได้ทำอะไร เดี๋ยวเขาก็หยุดบินแล้วไปเกาะข้างบนเหมือนเดิม”
คุยกับน้องพอร์ช
ทุกวันเสาร์ในช่วงเช้าตรู่ น้องพอร์ช สรวิศ อินต๊ะยศ กับเพื่อนรุ่นเล็กมักจะมาวิ่งเล่นระหว่างรอพ่อแม่ผู้ปกครองปฏิบัติภารกิจเก็บขี้ค้างคาวที่วัดเขาช่องพราน อ.โพธาราม จ.ราชบุรี หากวันไหนเกิดนึกครึ้มอกครึ้มใจก็จะตามติดผู้ปกครองลงไปผจญภัยในถ้ำ สำรวจเฝ้าดูชีวิตเล็กๆ นับล้าน มีกิจกรรมวันหยุดแสนสุข หรือบางทีก็ช่วยโกยขี้ค้างคาว ฝึกทักษะชีวิตในสนามจริงตั้งแต่วัยเด็ก
ในวันนั้นเมื่อ 33 ปีก่อน ภาพการรวมกลุ่มรวมคนของเด็กๆ ชาวบ้าน คณะกรรมการวัด เรื่องราวพึ่งพาธรรมชาติของชุมชน บันทึกไว้ในการถ่ายทำรายการทุ่งแสงตะวันปี 2535 ผ่านการบอกเล่าของเด็กชายเล็ก วินัย โตชรา
พี่นกและเล็กในวันวาน
วัดเขาช่องพราน ปี 2535
และวันนี้… เรากลับมาอีกครั้งด้วยความอยากรู้ว่าค้างคาวยังสบายดีอยู่ไหม มีคนใช้ประโยชน์จากขี้ค้างคาวในถ้ำเหมือนเมื่อก่อนหรือเปล่า น่าเสียดายที่ไม่มีโอกาสได้พบกันอีกครั้ง เล็กเดินทางไกลไปไม่กลับแล้ว
แต่การใช้ประโยชน์จากขี้ค้างคาวของชุมชนยังคงทำกันต่อเนื่องจากรุ่นสู่รุ่น เคยเก็บเคยโกยเวิ้งใดในถ้ำก็ถือเป็นสิทธิ์ของแต่ละครอบครัว โกยเก็บใส่ถุง บางคนแบกขนออกจากถ้ำเอง หรืออาจจะจ้างคนงานทยอยขนขี้ค้างคาวออกมากองก่อนส่งต่อให้คณะกรรมการวัด ชั่ง ตวง ตีมูลค่า จากนั้นก็บรรจุเพื่อจัดจำหน่ายต่อไป
กอง โกย และชั่งตวง
บรรยากาศในช่วงเที่ยงถึงบ่ายชาวสวนผลไม้ทั่วประเทศเรียงคิวมารับปุ๋ยอินทรีย์จากขี้ค้างคาววัดเขาช่องพรานตามที่สั่งจองไว้ล่วงหน้า
พอร์ชบอกว่า “ขี้ค้างคาวทำให้ผัก ผลไม้ โตไว แล้วก็งามด้วยครับ”
มีการวิจัยพบว่าขี้ค้างคาวมีธาตุอาหาร ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส โพแทสเซียม มากกว่าปุ๋ยคอกหรือมูลสัตว์อื่นๆ ช่วยพัฒนารากและเร่งให้ติดดอกติดผลเร็วขึ้น ขี้ค้างคาวจึงมีค่าดั่งทอง เป็นแหล่งที่มาของรายได้ของคนในชุมชนและยังช่วยให้เกษตรกรลดการใช้สารเคมี ดีต่อสุขภาพ ดิน น้ำ สิ่งแวดล้อม
ปุ๋ยขี้ค้างคาวเรียงราย
นอกจากมูล ค้างคาวยังเป็นสัตว์ตัวเล็กที่มีความสำคัญต่อระบบนิเวศ ช่วยกำจัดแมลงศัตรูพืช เป็นนักผสมเกสร ช่วยปลูก แพร่กระจายขยายเมล็ดพันธุ์สารพัดชนิด
เรื่องของนกมีหู หนูมีปีก กลับไปเยี่ยมค้างคาวที่วัดเขาช่องพราน โพธาราม ราชบุรี ในรอบ 33 ปี ออกอากาศวันเสาร์ที่ 30 สิงหาคม 2568 ในรายการทุ่งแสงตะวัน เวลา 05.05 น. ทางช่อง 3 / ออนไลน์ 07.30 น. ทางเพจทุ่งแสงตะวัน และ Youtube Payai TV
กนกวรรณ อำไพ
