คุณธรรมสังคมไทย ปี 68 อ้างอิงผลสำรวจคน 3 ช่วงวัย พบอยู่ในระดับน้อย
การสำรวจสถานการณ์คุณธรรม เพื่อทำความเข้าใจความเปลี่ยนแปลงของสังคมไทยในมิติคุณธรรม จะเป็นข้อมูลพื้นฐานที่นำมาประกอบการตัดสินใจในการกำหนดนโยบาย และออกแบบการส่งเสริมคุณธรรมในระดับปฏิบัติ
ศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) ได้ทำการสำรวจสถานการณ์คุณธรรม ซึ่งเครื่องมือที่ใช้สำรวจ 1. ดัชนีชี้วัดคุณธรรม และ 2. ทุนชีวิต สำรวจในกลุ่มคนไทย 3 ช่วงวัย คือ 13-24 ปี 25-40 ปี และ 41 ปีขึ้นไป
ดัชนีชี้วัดคุณธรรม (Moral behavior Index) เป็นเครื่องมือวัดพฤติกรรม บ่งชี้การมีคุณธรรมอันเป็นพฤตินิสัยที่ดี 5 ด้าน คือ พอเพียง วินัยรับผิดชอบ สุจริต จิตสาธารณะ และกตัญญู
ส่วน ทุนชีวิต (Life Assets) เป็นคุณสมบัติพื้นฐานของมนุษย์ที่มีผลต่อการพัฒนาทางด้านจิตใจ สังคม และสติปัญญา เกื้อหนุนให้เจริญเติบโตและดำรงชีพอยู่ได้อย่างเข้มแข็ง สามารถปรับตัวและเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงได้ ประกอบไปด้วย 5 พลัง คือ พลังตัวตน พลังครอบครัว พลังสร้างปัญญา พลังเพื่อนและกิจกรรม และพลังชุมชน
1. ดัชนีชี้วัดคุณธรรม
1.1 ดัชนีชี้วัดคุณธรรมปี 2568 สำรวจจากกลุ่มตัวอย่างมีทั้งสิ้น 33,032 คน ครอบคลุมทุกเพศ ช่วงวัย และภูมิประเทศ ดัชนีชี้วัดคุณธรรมปี 2568 กลุ่มคนไทย 3 ช่วงวัย มีคุณธรรม 5 ด้านอยู่ใน “ระดับน้อย” โดยมีค่าเฉลี่ยคะแนน 4.36 จากคะแนนเต็ม 6
เมื่อพิจารณาองค์ประกอบคุณธรรมแต่ละด้าน พบว่ากตัญญู ค่าคะแนนเฉลี่ยสูงที่สุด 4.62 อยู่ในระดับพอใช้ รองลงมาคือจิตสาธารณะ-วินัยรับผิดชอบ มีค่าคะแนนเฉลี่ย 4.40 และ 4.33 อยู่ในระดับพอใช้ ขณะที่สุจริต-พอเพียง ค่าคะแนนเฉลี่ยเท่ากันคือ 4.22 อยู่ในระดับน้อย
เมื่อแยกระดับอายุ กลุ่มคนไทยอายุ 13-24 ปี มีคุณธรรม 5 ด้านอยู่ในระดับ “พอใช้” ค่าเฉลี่ยคะแนน 4.43 จากคะแนนเต็ม 6 คะแนน เมื่อพิจารณาคุณธรรมแต่ละด้าน กตัญญู-วินัยรับผิดชอบ-จิตสาธารณะ อยู่ในระดับพอใช้ ค่าเฉลี่ยคะแนน 4.70, 4.51, และ 4.46 ขณะที่ พอเพียง-สุจริต อยู่ในระดับน้อย ค่าเฉลี่ยคะแนน 4.27 และ 4.22
กลุ่มคนไทยอายุ 25-40 ปี มีคุณธรรม 5 ด้านอยู่ในระดับ “พอใช้” ค่าเฉลี่ยคะแนน 4.21 จากคะแนนเต็ม 6 คะแนน เมื่อพิจารณาคุณธรรมแต่ละด้าน พบว่ากตัญญู-พอเพียง-จิตสาธารณะ อยู่ในระดับพอใช้ ค่าเฉลี่ยคะแนน 4.55, 4.23, 4.21 ขณะที่สุจริต-วินัยรับผิดชอบ อยู่ในระดับน้อย ค่าเฉลี่ยคะแนน 4.08 และ 4.01
กลุ่มคนไทยอายุ 41 ปีขึ้นไป มีคุณธรรม 5 ด้านในระดับ “พอใช้” ค่าเฉลี่ยคะแนน 4.44 จากคะแนนเต็ม 6 คะแนน เมื่อพิจารณาคุณธรรมแต่ละด้าน กตัญญู-จิตสาธารณะ-วินัยรับผิดชอบ และสุจริต และอยู่ในระดับพอใช้ ค่าเฉลี่ยคะแนน 4.63, 4.55, 4.48 และ 4.38 ขณะที่พอเพียงอยู่ในระดับ น้อย ค่าเฉลี่ยคะแนนเท่ากับ 4.15
1.2 เปรียบเทียบดัชนีชี้วัดคุณธรรม 3 ช่วงวัย ปี 2565-2568 เปรียบเทียบดัชนีชี้วัดคุณธรรม 3 ช่วงวัย ปี 2565-2568 พบว่า มีแนวโน้มของอัตราการเปลี่ยนแปลงลดลงร้อยละ 4.39 (โดยใช้ปี 2565 เป็นปีฐาน) ซึ่งเมื่อเปรียบเทียบรายปีจากปี 2567 และปี 2568 จะพบว่า คุณธรรมด้านพอเพียง-วินัยรับผิดชอบ-สุจริต และจิตสาธารณะ มีอัตราการเปลี่ยนแปลงรายปีในทิศทางเพิ่มขึ้น (+) ในขณะที่ด้านกตัญญู มีอัตราการเปลี่ยนแปลงที่ลดลง (-)
2. ทุนชีวิต
2.1 ทุนชีวิตปี 2568 ตามช่วงวัย กลุ่มคนไทยอายุ 13-24 ปี ทุนชีวิตภาพรวมอยู่ในระดับดี มีค่าเฉลี่ยร้อยละ 78.27 เมื่อพิจารณาเป็นรายพลัง (พลังตัวตน พลังครอบครัว พลังสร้างปัญญา พลังเพื่อนและกิจกรรม พลังชุมชน) พบในทุกพลังของทุนชีวิตช่วงวัย 13-24 ปี ในระดับดี มีค่าเฉลี่ยร้อยละ 79.74, 78.79, 78.23, 77.57, และ 76.99
กลุ่มมคนไทยอายุ 25-40 ปี พบว่า ทุนชีวิตภาพรวมอยู่ในระดับดี ค่าเฉลี่ยร้อยละ 78.52 เมื่อพิจารณาเป็นรายพลัง พบว่าในทุกพลังของทุนชีวิตช่วงวัย 25-40 ปี ในระดับดี ค่าเฉลี่ยร้อยละ 79.84, 79.10, 78.78, 77.36, และ 77.52
กลุ่มคนไทยอายุ 41 ปีขึ้นไป ทุนชีวิตภาพรวมอยู่ในระดับดี โดยมีค่าเฉลี่ยร้อยละ 78.80 เมื่อพิจารณาเป็นรายพลังพบว่า พลังตัวตนอยู่ในระดับดีมาก มีค่าเฉลี่ยร้อยละ 80.26 รายพลังด้านอื่นๆ อยู่ในระดับดี ค่าเฉลี่ยร้อยละ 79.69, 78.98, 77.37 และ 77.69
2.2 ภาพรวมทุนชีวิตปี 2568 รายภูมิภาค
พิจารณาภาพรวมทุนชีวิต ปี 2568 ในระดับภูมิภาค พบว่าภาพรวมทุนชีวิตของประเทศไทยอยู่ในระดับดี มีค่าเฉลี่ยร้อยละ 78.51 โดยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันออก ภาคตะวันตก ภาคเหนือ และภาคใต้ มีภาพรวมอยู่ใน ดี
มีค่าเฉลี่ยร้อยละ 78.49, 79.72, 78.52, 76.81 และ 77.15 ในขณะที่ ภาคตะวันตก มีภาพรวมอยู่ในระดับดีมาก มีค่าเฉลี่ยร้อยละ 80.41
2.3 เปรียบเทียบทุนชีวิต 3 ช่วงวัย ปี 2565-2568
เมื่อเปรียบเทียบทุนชีวิต ปี 2565-2568 พบว่ มีแนวโน้มของอัตราการเปลี่ยนแปลงเพิ่มขึ้นร้อยละ 0.55 (ใช้ปี 2565 เป็นปีฐาน) เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบรายปีของปี 2567 และปี 2568 จะพบว่ารายพลัง สร้างปัญญา พลังที่ทำงาน/พลังองค์กร พลังเพื่อนและกิจกรรม และพลังชุมชน มีอัตราการเปลี่ยนแปลงรายปีในทิศทางเพิ่มขึ้น (+) ขณะที่ รายพลัง ตัวตน และครอบครัว มีอัตราการเปลี่ยนแปลงที่ลดลง (-)
3. ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย
– ส่งเสริมเรื่องความสุจริต ด้วยการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง เพื่อสร้างบรรทัดฐานทางสังคม และสร้างพื้นที่ปลอดภัยในการให้ข้อมูลและร้องเรียนเรื่องทุจริต เพื่อเสริมสร้างวัฒนธรรมการไม่ทนต่อการทุจริต
– ส่งเสริมเรื่องความพอเพียง ในฐานะที่เป็นคุณธรรมที่รองรับแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญของโลก (Mega trends)
– ส่งเสริมเรื่องจิตสาธารณะ และวินัยรับผิดชอบ การพัฒนาระบบจิตอาสาบนดิจิทัลแพลตฟอร์มโดยเชื่อมโยงกับระบบ E-workforce เพื่อให้เกิดการขับเคลื่อนเรื่องจิตสาธารณะ รองรับการเข้าสู่สังคมสูงวัยระดับสุดยอด (Super aged society) ของประเทศ
– พัฒนาครอบครัวพลังบวก (Positive Parenting) สร้างระบบพี่เลี้ยงชุมชน เพื่อเสริมสร้างพลังตัวตน และพลังครอบครัว
– ควรสนับสนุนให้มีการสำรวจสถานการณ์คุณธรรมด้วยดัชนีชี้วัดคุณธรรมและทุนชีวิตรายจังหวัด เพื่อนำผลการสำรวจมากำหนดยุทธศาสตร์การส่งเสริมคุณธรรม และกำกับติดตามได้อย่างเป็นรูปธรรม
