เป็นที่น่ายินดีที่กรมทรัพยากรธรณียืนยันพบรอยเท้าไดโนเสาร์กินเนื้อเป็นแห่งแรกของ จ.อุดรธานี อายุกว่า 120 ล้านปี
หลังจากนายพิชัย ประเทศเสนา นักท่องเที่ยวที่เดินทางเข้ามาชมธรรมชาติในเส้นทางศึกษาธรรมชาติของอุทยานแห่งชาติภูหินจอมธาตุ-ภูพระบาท (เตรียมการ) ต.เมืองพาน อ.บ้านผือ จ.อุดรธานี และสังเกตเห็นรอยหินลักษณะคล้ายรอยเท้าสัตว์โบราณบริเวณลำธารที่มีน้ำไหลผ่าน จึงถ่ายภาพเผยแพร่ลงในสื่อสังคมออนไลน์
ต่อมานายวินัย ทองปั้น หัวหน้าอุทยานแห่งชาติภูหินจอมธาตุ-ภูพระบาท (เตรียมการ) นำเจ้าหน้าที่เข้าสำรวจพื้นที่เพิ่มเติมบริเวณท้องที่หน่วยพิทักษ์อุทยานแห่งชาติที่ ภธ.3 (ภูพระบาท) อ.บ้านผือ
จากการสำรวจเพิ่มเติมรอบบริเวณลานหินทราย พบรอยเท้าสัตว์โบราณประทับชัดเจนรวม 4 รอย แต่ละรอยมีความกว้างและความยาวประมาณ 32 เซนติเมตร และมีระยะห่างระหว่างรอยเท้าคงที่ 80 เซนติเมตร ซึ่งสะท้อนถึงจังหวะการเดินของสัตว์ขนาดใหญ่ในอดีต
เมื่อนายสุชาติ ชมกลิ่น รมว.ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) ได้รับรายงานการค้นพบดังกล่าว จึงสั่งการให้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช บูรณาการทำงานร่วมกับกรมทรัพยากรธรณี จัดส่งทีมนักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญเข้าสำรวจและคุ้มครองพื้นที่
“พื้นที่ อ.บ้านผือ ถือเป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ ธรณีวิทยา และโบราณคดีของประเทศ การค้นพบครั้งนี้จึงเป็นหลักฐานทางธรรมชาติที่ทรงคุณค่า ซึ่งกระทรวง มุ่งหวังจะต่อยอดให้เป็นแหล่งเรียนรู้ทางวิชาการและพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์เพื่อสร้างประโยชน์ให้แก่ชุมชนท้องถิ่นต่อไป” นายสุชาติระบุ
ด้าน นายยุงยุทธ นาควิโรจน์ อธิบดีกรมอุทยานฯ กล่าวว่า จุดที่พบรอยเท้าตั้งอยู่ในเส้นทางศึกษาธรรมชาติ ซึ่งก่อนหน้านี้เจ้าหน้าที่ชุดลาดตระเวนเชิงคุณภาพ (SMART Patrol) เคยพบเห็นจุดดังกล่าวมาแล้ว แต่ยังไม่สามารถยืนยันได้อย่างแน่ชัด กระทั่งมีภาพเผยแพร่และได้รับความสนใจ เจ้าหน้าที่จึงเข้าสำรวจพื้นที่โดยรอบเพิ่มเติมอย่างละเอียด จนพบรอยที่มีลักษณะใกล้เคียงกันรวม 4 รอย
สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยาในจุดที่ค้นพบคาดว่าเป็นชั้นหินทรายในกลุ่มหินโคราชที่มีอายุหลายสิบล้านปี โดยทางอุทยานฯ ได้จัดทำแนวกั้นพื้นที่เฝ้าระวัง จัดทำบันทึกพิกัดดาวเทียม (GPS) และรวบรวมข้อมูลเบื้องต้นเสนอรายงานต่อกรมอุทยานแห่งชาติฯ เพื่อป้องกันไม่ให้รอยตีนได้รับความเสียหายจากปัจจัยทางธรรมชาติและการรบกวนของมนุษย์
20 ต.ค.2569 กองคุ้มครองซากดึกดําบรรพ์ และสํานักงานทรัพยากรธรณีเขต 2 ร่วมกับอุทยานแห่งชาติภูหินจอมธาตุ-ภูพระบาท (เตรียมการ) เจ้าหน้าที่กรมศิลปากร และเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง ลงพื้นที่ตรวจพิสูจน์ข้อเท็จจริงทางวิชาการอย่างเป็นทางการ เพื่อจำแนกอนุกรมวิธาน ระบุสายพันธุ์ ตลอดจนประเมินขนาดลำตัวและช่วงอายุที่แน่ชัด
ปรากฏว่า ผลการตรวจสอบพบซากดึกดำบรรพ์รอยเท้าไดโนเสาร์กลุ่มเทอโรพอด (Theropod) ซึ่งเป็นไดโนเสาร์กินเนื้อที่เดินด้วยขาหลัง 2 ข้าง จำนวน 1 แนวทางเดิน ประกอบด้วยรอยเท้า 6 รอย บนชั้นหินทรายหมวดหินภูพาน อายุยุคครีเทเชียสตอนต้น (ประมาณ 120 ล้านปีก่อน) รอยเท้ามีลักษณะเด่นเป็นนิ้วเท้า 3 นิ้ว ปลายแหลม ขนาดรอยเท้ายาว 29 เซนติเมตร กว้าง 26 เซนติเมตร
การวิเคราะห์ขนาดลำตัวประเมินว่า ไดโนเสาร์เจ้าของรอยเท้ามีความสูงจากบริเวณสะโพกประมาณ 1.42 เมตร และมีความยาวลำตัวประมาณ 6.30 เมตร ซึ่งมีขนาดใกล้เคียงกับ “สยามโมไทรันนัส อีสานเอนซิส” ไดโนเสาร์เทอโรพอดที่เคยค้นพบในประเทศไทยจากยุคเดียวกัน
กรมทรัพยากรธรณีได้เสนอให้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช และกรมศิลปากร ดำเนินการให้เป็นไปตามมาตรา 25 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ.2551 กำหนดเขตคุ้มครองรอบพื้นที่ค้นพบ เพื่อป้องกันความเสียหายจากการรบกวนของนักท่องเที่ยว การวางแนวทางป้องกันการกัดเซาะของน้ำ
รวมทั้งพิจารณาพัฒนาเป็นแหล่งศึกษา วิจัย และแหล่งท่องเที่ยวทางธรณีวิทยาและซากดึกดำบรรพ์ที่สำคัญของประเทศในอนาคตต่อไป
สำหรับในประเทศไทยมีการค้นพบไดโนเสาร์กลุ่มกินเนื้อ เทอโรพอด ที่เป็นสายพันธุ์ใหม่ของโลกและพบเฉพาะในประเทศไทยเท่านั้น (Thailand’s Unique Species) ปัจจุบันมีทั้งหมด 5 สายพันธุ์หลักที่ได้รับการตั้งชื่ออย่างเป็นทางการ ดังนี้
1.สยามโมซอรัส สุธีธรนิ ฉายา กิ้งก่าแห่งสยาม
เป็นไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดใหญ่ ยาวประมาณ 7-8 เมตร จัดอยู่ในวงศ์สไปโนซอริดี (Spinosauridae) จุดเด่นคือมีกะโหลกเรียวยาวและฟันทรงกรวยที่มีร่องตามแนวตั้งคล้ายฟันของจระเข้ สันนิษฐานว่า ดำรงชีวิตอยู่ใกล้แหล่งน้ำและกินปลาเป็นอาหารหลัก
ค้นพบครั้งแรกที่ อ.ภูเวียง จ.ขอนแก่น และเป็นไดโนเสาร์ชนิดแรกของไทยที่ได้รับชื่ออย่างเป็นทางการใน พ.ศ.2529
2.สยามโมไทรันนัส อีสานเอนซิส ฉายา ทรราชแห่งสยามจากภาคอีสาน
เป็นไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดใหญ่ เดิน 2 ขา ลำตัวยาวประมาณ 6.5 เมตร มีขาหลังที่ใหญ่และแข็งแรงมาก จากการศึกษาโครงสร้างกระดูกสะโพกพบว่า เป็นบรรพบุรุษสายตรงของตระกูลไทรันโนซอรอยด์ (ตระกูลเดียวกับ T-Rex) ที่เก่าแก่ที่สุดในโลก ทำให้เป็นหลักฐานว่า T-Rex อาจมีต้นกำเนิดวิวัฒนาการมาจากเอเชีย
ค้นพบที่ อ.ภูเวียง จ.ขอนแก่น
3.กินรีไมมัส ขอนแก่นเอนซิส ฉายา ไดโนเสาร์นกกระจอกเทศตัวแรกของไทย
เป็นเทอโรพอดขนาดเล็ก ลำตัวยาวประมาณ 1-2 เมตร วิ่งได้เร็วมาก ปราดเปรียว โครงสร้างคล้ายนกกระจอกเทศ ปากเป็นจะงอยและไม่มีฟัน เป็นกลุ่มที่กินทั้งพืชและสัตว์เป็นอาหาร (Omnivorous)
ค้นพบที่ อ.ภูเวียง จ.ขอนแก่น
4.ภูเวียงเวเนเตอร์ แย้มนิยมมิ ฉายา นักล่าแห่งภูเวียง ตั้งชื่อเพื่อเป็นเกียรติแก่นายสุธรรม แย้มนิยม ผู้ค้นพบกระดูกไดโนเสาร์ชิ้นแรกของไทย
เป็นไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดกลาง ลำตัวยาวประมาณ 6 เมตร จัดอยู่ในกลุ่มเมกะแร็พเตอร่า (Megaraptora) มีลักษณะปราดเปรียว มีกรงเล็บมือที่ใหญ่และแหลมคมเพื่อใช้ในการจับเหยื่อ วิ่งได้รวดเร็ว
ค้นพบที่ อุทยานแห่งชาติภูเวียง จ.ขอนแก่น
5.วายุแร็พเตอร์ หนองบัวลำภูเอนซิส ฉายา เจ้าลมกรดแห่งหนองบัวลำภู
เป็นไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดกลาง ลำตัวยาว 4-4.5 เมตร จัดอยู่ในกลุ่มเมกะแร็พเตอร่า (Megaraptora) เช่นเดียวกับภูเวียงเวเนเตอร์ มีขาหลังที่เรียวยาว ออกแบบมาเพื่อการวิ่งล่าเหยื่อด้วยความเร็วสูงคล้ายกับสายลม จึงเป็นที่มาของชื่อ วายุ
ค้นพบที่อุทยานแห่งชาติภูเก้า-ภูพานคำ จ.หนองบัวลำภู
