นักวิจัย NSM ร่วมค้นพบ “บัวบา” 5 ชนิดใหม่ของโลก ตอกย้ำศักยภาพนักวิจัยไทย-ความอุดมสมบูรณ์ของความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่ชุ่มน้ำของไทย
เมื่อวันที่ 6 ก.ค. ดร.ณัฐพล นพพรเจริญกุล นักวิชาการกองนิเวศวิทยา สำนักวิชาการพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (อพวช.) หรือ NSM เปิดเผยว่า ทีมนักวิจัยไทยซึ่งมี รศ.ดร.เฉลิมพล สุวรรณภักดี ภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และตน ร่วมกับ Prof. Dr. Trevor R. Hodkinson จากทรินิตี้คอลเลจ มหาวิทยาลัยแห่งกรุงดับลิน สาธารณรัฐไอร์แลนด์ ได้ค้นพบ “บัวบา” (Nymphoides) ชนิดใหม่ของโลกจำนวน 5 ชนิด ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าประเทศไทยยังคงเป็นแหล่งความหลากหลายทางชีวภาพที่สำคัญของโลก และยังมีสิ่งมีชีวิตอีกจำนวนมากที่รอการค้นพบ
ดร.ณัฐพล กล่าวต่อว่า เดิมประเทศไทยมีรายงานพืชสกุลบัวบาประมาณ 5-6 ชนิด กระจายพันธุ์อยู่ในพื้นที่ชุ่มน้ำ หนอง บึง ทุ่งนา และป่าพรุทั่วประเทศ แต่การศึกษาครั้งล่าสุดได้บูรณาการการศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยาร่วมกับพันธุศาสตร์ระดับเซลล์ (Cytogenetics) ทำให้สามารถจำแนกชนิดพืชได้อย่างละเอียดและแม่นยำยิ่งขึ้น จนนำไปสู่การค้นพบบัวบาชนิดใหม่ของโลกถึง 5 ชนิด ได้แก่
1.สายติ้ง (Nymphoides chumphonense Suwanph.) พบเฉพาะในจังหวัดชุมพร มีใบคล้ายหัวใจถึงเกือบกลม สีเขียว ขอบใบแต้มสีม่วงเข้ม ดอกสีขาว ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.2-1.5 เซนติเมตร เป็นผักพื้นบ้านที่คนนิยมนำมารับประทานสดกับน้ำพริก และพบจำหน่ายในตลาดท้องถิ่น ปัจจุบันถูกจัดอยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์
2.บัวบาหัวลูกศร (Nymphoides crucioides Suwanph. & Hodk.) พบบริเวณทุ่งนาบนแนวสันทรายโบราณในจังหวัดปราจีนบุรีและยะลา ใบคล้ายเกือกม้า สีเขียว ดอกสีขาว มักพบ 4 กลีบเป็นรูปกากบาท เส้นผ่าศูนย์กลาง 5–7 มิลลิเมตร สามารถเติบโตได้ทั้งในฟอร์มน้ำและฟอร์มบก จึงมีศักยภาพในการพัฒนาเป็นไม้ประดับสำหรับสวนขวด สวนกระจก และตู้ไม้น้ำ อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันพืชชนิดนี้ถูกจัดอยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์
3.บาจิ๋ว (Nymphoides miniata Noppornch. & Suwanph.) บัวบาที่มีขนาดเล็กที่สุดในประเทศไทย และคาดว่าน่าจะเล็กที่สุดในโลก โดยมีใบคล้ายรูปหัวใจขนาดประมาณ 2.5 เซนติเมตร สีเขียวแต้มสีม่วงอมแดงเข้ม ดอกมีสีขาวขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางจิ๋วเพียง 3–5 มิลลิเมตร พบบริเวณทุ่งนาบนแนวสันทรายโบราณในจังหวัดปราจีนบุรี สามารถเติบโตได้ทั้งในฟอร์มน้ำและฟอร์มบก จึงมีศักยภาพสูงในการพัฒนาเป็นไม้ประดับสำหรับสวนขวด สวนกระจก และตู้ไม้น้ำ อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันพืชชนิดนี้ถูกจัดอยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์
4.บาสยาม (Nymphoides thailandica Suwanph.) พบบริเวณทุ่งนาบริเวณแนวสันทรายโบราณในจังหวัดปราจีนบุรีและยะลา ใบคล้ายหัวใจถึงสามเหลี่ยม สีเขียวแต้มสีม่วงอมแดงเข้ม ขนาด 2–4 เซนติเมตร ดอกสีขาว ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 6–9 มิลลิเมตร เติบโตได้ทั้งในฟอร์มน้ำและฟอร์มบก จึงมีศักยภาพในการพัฒนาเป็นไม้ประดับสำหรับสวนขวด สวนกระจก และตู้ไม้น้ำ อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันพืชชนิดนี้ถูกจัดอยู่ในสถานะ ใกล้สูญพันธุ์
5.ดาวรดา (Nymphoides thungyaiensis Suwanph. & Noppornch.) พบในอำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก ใบมีลักษณะคล้ายหัวใจ สีเขียวแต้มน้ำตาลแดง ดอกสีขาว มีกลีบดอก 5 กลีบ ปกคลุมด้วยขนขนาดเล็กหนาแน่นบนกลีบและขอบกลีบ ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.2–1.5 เซนติเมตร ปัจจุบันถูกจัดอยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์ เนื่องจากพบประชากรเพียงแหล่งเดียวในธรรมชาติ
“ผลงานดังกล่าวได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิชาการนานาชาติระดับ Q1 Aquatic Botany ฉบับที่ 207 ปี 2026 เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2569 ในบทความ “Integration of cytogenetics and morphology for the taxonomic revision of Nymphoides (Menyanthaceae) in Thailand including five new species”โดยบัวบาทั้ง 5 ชนิดที่ค้นพบใหม่ ล้วนเป็นพืชถิ่นเดียว (Endemic Species) ที่พบเฉพาะในประเทศไทยเท่านั้น” ดร.ณัฐพล กล่าวและว่า
การค้นพบบัวบา 5 ชนิดใหม่ของโลกครั้งนี้สะท้อนศักยภาพของนักวิจัยไทยในการสร้างองค์ความรู้ใหม่จากความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศ โดยงานวิจัยด้านอนุกรมวิธานไม่เพียงช่วยให้สามารถจำแนกชนิดสิ่งมีชีวิตได้อย่างถูกต้อง แต่ยังเป็นรากฐานสำคัญของการอนุรักษ์ การบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และการใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน
ทั้งนี้ NSM เตรียมนำบัวบา 5 ชนิดใหม่ของโลกมาจัดแสดงในเดือนสิงหาคม 2569 ณ พิพิธภัณฑ์พระรามเก้า ตำบลคลองห้า อำเภอคลองหลวง จังหวัดปทุมธานี เพื่อถ่ายทอดเบื้องหลังการค้นพบของนักวิจัยไทย สร้างความตระหนักรู้ถึงคุณค่าและความสำคัญของความหลากหลายทางชีวภาพ และส่งเสริมการอนุรักษ์ระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำของไทยให้คงอยู่อย่างยั่งยืน
