หลายคนเชื่อว่า เมื่อก้าวพลาดเข้าสู่วงจรยาเสพติด ชีวิตคงดิ่งลงเหวและไม่มีวันหมุนเวลากลับมาเหมือนเดิม แต่ที่ “ชุมชนท่าอิฐ” อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี ผู้คนจำนวนไม่น้อยกำลังร่วมกันพิสูจน์ให้เห็นว่า ‘โอกาส’ และ ‘พลังชุมชน’ สามารถชุบชีวิตใหม่ให้ผู้หลงผิดได้จริง
โดยเมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2569 นพ.จเด็จ ธรรมธัชอารี เลขาธิการสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) พร้อมด้วย นพ.สรายุทธ์ บุญชัยพานิชวัฒนา ผู้อำนวยการสถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี (สบยช.) และ นพ.สมชาติ สุจริตรังษี ผู้อำนวยการ สปสช. เขต 4 สระบุรี ได้ร่วมลงพื้นที่เยี่ยมชมการดำเนินงาน “CBTx ท่าอิฐ” หรือโมเดลการบำบัดและฟื้นฟูผู้ใช้สารเสพติดใกล้บ้านโดยมีชุมชนเป็นฐาน โดยมี นายปรีดา เชื้อผู้ดี นายกเทศมนตรีเมืองท่าอิฐ และ นายกษมา ท่าอิฐ ผู้ใหญ่บ้านหมู่ 10 ร่วมถ่ายทอดเส้นทางการเปลี่ยนผ่านของชุมชนแห่งนี้
จาก ‘พื้นที่สีแดง’ สู่ ‘พหุวัฒนธรรมสีขาว’
นายกษมา ท่าอิฐ ผู้ใหญ่บ้านหมู่ 10 ต.ท่าอิฐ อ.ปากเกร็ด จ.นนทบุรี ย้อนปูมหลังว่า ในอดีตท่าอิฐเป็นชุมชนปิดและแออัด เผชิญปัญหายาเสพติดรุนแรง คนในชุมชนถึง 40% ก้าวพลาดเข้าไปอยู่ในวงจรยาเสพติด นำไปสู่ปัญหาทะเลาะวิวาท การลักขโมยและความรุนแรงในครอบครัว ก่อเกิดความหวาดระแวงสะสมมายาวนาน
นายกษมา ท่าอิฐ ผู้ใหญ่บ้านหมู่ 10 ต.ท่าอิฐ อ.ปากเกร็ด จ.นนทบุรี
อย่างไรก็ตาม ชุมชนท่าอิฐแห่งนี้มีประชากร 16,608 คน (6,617 ครัวเรือน) ซึ่งโอบรับความหลากหลายทางศาสนา มีทั้งชุมชนมุสลิม (หมู่ 6, 7, 10) ชุมชนชาวพุทธ (หมู่ 1–4) และชุมชนพหุวัฒนธรรมพุทธ-คริสต์-อิสลาม (หมู่ 5, 8, 9) โดยมีศาสนสถานศูนย์รวมจิตใจคือ 4 วัด 1 มัสยิด และ 1 โบสถ์คริสต์
ความหลากหลายนี้ถูกเจียระไนผ่านแนวคิด “พหุวัฒนธรรมสีขาว” เปลี่ยนความต่างให้เป็นพลังร่วมดูแลกันและกัน ไม่ทอดทิ้งใครไว้ข้างหลัง โดยมี “มัสยิดท่าอิฐ” เป็นหัวขบวนและศูนย์กลางทางศรัทธาที่เชื่อมความไว้วางใจของครอบครัว เข้ากับระบบบริการสุขภาพและเครือข่ายช่วยเหลืออย่างเป็นรูปธรรม
ไม่ใช่แค่ปราบ แต่คือ ‘บำบัดด้วยศรัทธา ฟื้นฟูด้วยระบบ’
จุดเด่นของโมเดล “CBTx ท่าอิฐ” คือการไม่เปลี่ยนผู้ป่วยให้กลายเป็น “คนนอก” แต่เลือกบำบัดรักษาในพื้นที่จริงที่เขาอาศัยอยู่ ผ่านกลไกสำคัญ 2 ส่วน คือ
- บำบัดด้วยศรัทธา: อาศัยความไว้วางใจ พลังครอบครัว และหลักศาสนาประคับประคองจิตใจ ลดการตีตรา สร้างพื้นที่ปลอดภัยให้ผู้ป่วยกล้าเข้าหาความช่วยเหลือ
- ฟื้นฟูด้วยระบบ: เชื่อมโยงทุกภาคส่วนอย่างบูรณาการ ตั้งแต่การคัดกรอง วางแผนฟื้นฟู ฝึกทักษะอาชีพ เยี่ยมบ้าน และติดตามต่อเนื่อง ผ่าน 5 ขั้นตอนสำคัญ คือ (1) ค้นหาและคัดกรอง (2) ให้คำปรึกษาและฟื้นฟู (3) ครอบครัวและชุมชนร่วมดูแล (4) ประสานภาคีเครือข่าย และ (5) ติดตามอย่างต่อเนื่อง
นพ.จเด็จ ธรรมธัชอารี เลขาธิการ สปสช. (ซ้าย),
นพ.สรายุทธ์ บุญชัยพานิชวัฒนา ผู้อำนวยการ สบยช. (ขวา)
นพ.จเด็จ ธรรมธัชอารี เลขาธิการ สปสช. ระบุว่า ปัญหายาเสพติดไม่สามารถแก้ได้ด้วยหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง การบูรณาการหลายหน่วยงานและการสนับสนุนให้ชุมชนเข้มแข็งคือคำตอบ
“บทบาทของ สปสช. ที่สำคัญคือ สนับสนุนให้ชุมชนมีความเข้มแข็งในการดูแลผู้ป่วยยาเสพติดในชุมชนโดยชุมชนเอง เราสนับสนุนงบประมาณส่วนหนึ่งผ่านกองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น (กปท.) ที่มีอยู่ทั่วประเทศ เพื่อให้ชุมชนได้เรียนรู้ในการดูแล แล้วใช้บริบทของชุมชนนั้นในการแก้ปัญหายาเสพติดในชุมชน
“ซึ่งการแก้ปัญหายาเสพติดไม่สามารถทำโดยหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง ต้องบูรณาการหลายหน่วยงานทำงานร่วมกัน การแก้ปัญหายาเสพติดทั่วประเทศ ความสำเร็จไม่ใช่อยู่ที่เราปราบปรามหรือให้คนเลิกติดยาเสพติดเพียงอย่างเดียว แต่คือการทำยังไงให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมแล้วอยู่กับคนที่ส่วนหนึ่งอาจจะติดยาเสพติด แต่ทำให้ชุมชนยังคงมีความน่าอยู่ และมีการดูแลผู้ติดยาเสพติดในชุมชนให้ได้”
ขณะที่ นพ.สรายุทธ์ บุญชัยพานิชวัฒนา ผู้อำนวยการ สบยช. เสริมว่า สบยช. ทำหน้าที่ในการมาช่วยพัฒนาเรื่องขององค์ความรู้ หรือเทคโนโลยี หรือวิธีการสื่อสาร หรือการฟื้นฟูบางอย่าง เพื่อให้ชุมชนนำไปใช้กับการดูแลฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด
“เราเป็นคนทำมาตรฐานให้ทาง สปสช. ได้มีการขยายผลต่อไปในพื้นที่อื่นด้วย การแก้ปัญหายาเสพติดไม่สามารถทำงานได้คนเดียว จะต้องมีการบูรณาการกับคนที่เกี่ยวข้องทั้งหมด โดยเฉพาะพลังในชุมชน ตราบใดที่เราไม่เอาพลังชุมชนมาเป็นหลักในการขับเคลื่อน ก็ไม่มีทางแก้ไขปัญหาได้หมด”
‘กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น’ หนุนหลัง: เติมงบประมาณ ยกระดับการลงมือทำ
ความเข้มแข็งของชุมชนท่าอิฐได้รับการหนุนเสริมจาก กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น (กปท.) ซึ่งเทศบาลเมืองท่าอิฐ ได้อุดหนุนงบประมาณร่วมกับ สปสช. เปิดโอกาสให้คนในพื้นที่ได้ร่วมออกแบบการแก้ปัญหาและดูแลตนเองอย่างตรงจุด
ในปีงบประมาณ 2569 ได้มีการอนุมัติงบประมาณรวม 271,470 บาท (ผ่านโครงการสร้างสุขภาวะชุมชนด้วย CBTx 23,600 บาท และโครงการชุมชนล้อมรักษ์ CBTx บ้านสุเหร่าใหญ่ หมู่ 10 จำนวน 247,870 บาท) เพื่อดูแลกลุ่มเป้าหมายผู้มีภาวะเสี่ยง จำนวน 57 คน นำเข้าสู่กระบวนการบำบัดตามมาตรฐาน สร้างความเข้มแข็งให้ครอบครัว และส่งเสริมการคืนคนดีสู่สังคมอย่างมีคุณภาพชีวิตที่ดี
เสียงจากผู้ผ่านการบำบัด: “เหมือนได้เกิดใหม่ ราวฟ้ากับเหว”
ผลลัพธ์จากระบบดูแลดังกล่าว ได้เนรมิตชีวิตใหม่ให้กับชายวัย 34 ปี ผู้เคยจมอยู่ในวงจรทั้งเสพยาและค้ายามาตั้งแต่อายุเพียง 16 ปี โดยมีจุดเปลี่ยนสำคัญจากการที่ผู้ใหญ่บ้านและแม่จับมือพาเข้าสู่กระบวนการบำบัด
“กว่าจะได้บำบัดผมเสพมาหลายปี เริ่มบำบัดตอนอายุ 30 ตอนนี้อายุ 34 บำบัดมาได้ 3 ปีแล้ว ทำตัวให้ดีขึ้นเพื่อให้พ่อแม่ภูมิใจ ร่างกายปกติ ไม่ต้องกินยาแล้ว ดีใจมากที่หลุดพ้นจากวงโคจร เปรียบเทียบตอนบำบัดกับตอนหายแล้ว มันต่างกันราวฟ้ากับเหว ตอนนี้มีความสุข ร่างกายแข็งแรง ไม่ยุ่งเกี่ยวกับมันอีกแล้ว”
ขณะที่ผู้เป็นแม่มองลูกชายด้วยน้ำตาคลอเบ้า “เขาไม่ได้เป็นเด็กไม่ดี แต่ถูกชักจูงไปอยู่ตรงนั้นจนเหมือนตกนรกทั้งเป็น ดีใจที่เขาเลิกได้ เข้าสุเหร่า ทำประโยชน์ ช่วยเหลือสังคม แม่ไม่เครียดแล้ว ภูมิใจในตัวเขามาก” ก่อนที่ลูกชายจะสวมกอด หอมแม่ พร้อมคำพูดจากหัวใจ “รักแม่นะ”
ชนะใจตัวเอง: สู้กับสมองติดยา เพื่อคำว่า ‘ครอบครัว’
ด้านชายอีกคนที่เสพยามานานถึง 25 ปี เล่าถึงกระบวนการต่อสู้กับตนเองว่า ได้รับความรู้จากพยาบาลเรื่อง ‘สมองติดยากับสมองส่วนคิด’ จนเข้าใจ และใช้การทานยาร่วมกับวินัยในการออกกำลังกายและการปรับพฤติกรรมตลอด 4 ปีที่ผ่านมา
“ถามว่าอยากกลับไปเสพไหม ตอบได้เลยว่าไม่ เพราะมันเข็ดแล้ว ติดไปก็เป็นโรค ปวดท้อง หายใจไม่ออก หลอนด้วย หลังบำบัดชีวิตดีขึ้นมาก ไม่เจ็บไม่ป่วยเลย 4 ปี เป็นไข้ยังไม่เป็นเลย ภูมิใจมากที่หักดิบมาได้”
ญาติของผู้บำบัดกล่าวด้วยความตื้นตันว่า วันที่เขาตัดสินใจเลิกขาด ครอบครัวดีใจมาก และได้เห็นการเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นอย่างชัดเจน ช่วยงานบ้าน ช่วยส่งของ ทำให้ครอบครัวกลับมีความสุขและสบายใจอีกครั้ง
การันตีด้วยรางวัล: ผลลัพธ์แห่งความภาคภูมิใจ
ความมุ่งมั่นของชุมชนท่าอิฐไม่เพียงเปลี่ยนชีวิตคน แต่ยังผงาดสู่ความสำเร็จที่ได้รับการยอมรับในระดับประเทศด้วยหลากหลายรางวัลเกียรติยศ อาทิ
- รางวัลชนะเลิศ ชุดรักษาความปลอดภัยหมู่บ้าน (ชรบ.) จังหวัดนนทบุรี ประจำปี 2568 และ 2569
- รางวัลบุคคลที่มีผลงานดีเด่นด้านการบำบัดยาเสพติด ปี 2568 จากสำนักงาน ป.ป.ส. (มอบ ณ ทำเนียบรัฐบาล)
- รางวัลสิงห์ทอง กองทุนแม่ของแผ่นดิน บ้านสุเหร่าใหญ่ หมู่ 10 โดยกรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย
- รางวัลธัญญารักษ์ อวอร์ด ปี 2568 ระดับยอดเยี่ยม ประเภทชุมชน โดยกรมการแพทย์ และ สบยช.
‘โอกาส’ ที่ทุกคนร่วมสร้างได้
เรื่องราวของ โมเดล CBTx ท่าอิฐ เป็นประตูปูทางให้สังคมเห็นว่า การแก้ไขปัญหายาเสพติดไม่ได้เริ่มต้นด้วยการกีดกันหรือผลักไส แต่เริ่มต้นจากการสร้างความเข้าใจ ลดการตีตรา และใช้ “พลังศรัทธา” ควบคู่กับ “ระบบการฟื้นฟูที่เข้มแข็ง”
จากผู้ป่วยรายบุคคล สู่การฟื้นฟูทั้งครอบครัวและระบบชุมชน…จากผู้ที่เคยถูกมองว่าเป็นปัญหาสังคม สู่มนุษย์คนหนึ่งที่ได้รับโอกาสเริ่มต้นชีวิตใหม่ เพราะเส้นทางการบำบัดไม่ใช่แค่การเลิกยา แต่คือการได้โอกาสกลับมาใช้ชีวิตอีกครั้ง เมื่อครอบครัว ชุมชน สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ และสถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี ร่วมกันดูแล ผู้ที่เคยหลงทางก็มีโอกาสเริ่มต้นชีวิตใหม่ เพื่อคืนคนดีสู่สังคม
และเราทุกคนก็สามารถเป็นส่วนหนึ่งในการส่งต่อโอกาสนั้นได้
ชมคลิปเต็มได้ที่ : https://www.youtube.com/watch?v=xUMR6LRBu_0
