ยุค AI คนหางานต้องมีอะไรบ้าง? แค่ใช้ AI เป็นอาจไม่พอ

นายจ้างมองหาคนที่มีมากกว่าทักษะการใช้เครื่องมือ ทั้งความรู้เฉพาะทาง การคิดวิเคราะห์ และการตัดสินใจ ขณะที่เด็กจบใหม่ต้องเผชิญโจทย์ว่าจะสะสมประสบการณ์ได้อย่างไร เมื่อ AI เข้ามาช่วยทำงานพื้นฐานมากขึ้น

AI กำลังเปลี่ยนวิธีทำงานในหลายอาชีพ ตั้งแต่การค้นหาข้อมูล เขียนเนื้อหา จัดทำรายงาน ไปจนถึงการวิเคราะห์ข้อมูลเบื้องต้น งานบางอย่างที่เคยใช้เวลาหลายชั่วโมงอาจเสร็จได้เร็วขึ้นด้วยเครื่องมือเหล่านี้ แต่สำหรับคนที่กำลังหางาน คำถามสำคัญคือ เมื่อ AI ทำงานได้มากขึ้น นายจ้างยังต้องการคนที่มีทักษะแบบไหน

ผลวิเคราะห์ของกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ที่นำเสนอในการประชุมประจำปี IMF และธนาคารโลก ซึ่งจัดขึ้นที่กรุงเทพฯ ระหว่างวันที่ 12-18 ตุลาคม 2569 พบว่า ความต้องการจ้างงานในกลุ่มอาชีพที่ได้รับผลกระทบจาก AI ลดลงประมาณ 10% ก่อนเริ่มทรงตัว แม้ความสามารถของ AI จะพัฒนาขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยการวิเคราะห์อาศัยข้อมูลประกาศรับสมัครงานออนไลน์หลายล้านรายการในเอเชีย

แนวโน้มดังกล่าวสะท้อนว่า AI ไม่ได้เปลี่ยนเพียงวิธีทำงาน แต่ยังอาจเปลี่ยนคุณสมบัติที่นายจ้างมองหาในผู้สมัครด้วย สำหรับคนหางาน การมีความรู้ตรงกับตำแหน่งที่สมัครยังสำคัญ แต่การใช้เครื่องมือใหม่ ๆ และนำผลลัพธ์ไปต่อยอดให้เกิดประโยชน์กับงานก็มีความสำคัญเพิ่มขึ้นเช่นกัน

ใช้ AI เป็น แต่ต้องทำงานเป็นด้วย

นายณัฐวัฒน์ ธนัชพงศ์จิระ ผู้จัดการลูกค้าสัมพันธ์และที่ปรึกษางานสรรหาทรัพยากรบุคคล บริษัทจัดหางาน เวิร์คไวส์ คอนซัลติ้ง จำกัด (Workwise Consulting Recruitment) กล่าวว่า ความต้องการทักษะด้าน AI เริ่มปรากฏในรายละเอียดคุณสมบัติผู้สมัครที่ลูกค้าส่งมาให้ช่วยสรรหาบุคลากร โดยไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะตำแหน่งด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ แต่ยังรวมถึงงานการตลาด งานขาย งานทรัพยากรบุคคล และงานสำนักงานบางตำแหน่ง

อย่างไรก็ตาม การใช้ AI ได้ไม่ได้หมายความว่าผู้สมัครจะตอบโจทย์นายจ้างได้ครบทุกด้าน เพราะเครื่องมืออาจช่วยค้นข้อมูล เสนอคำตอบ หรือวิเคราะห์ข้อมูลเบื้องต้นได้รวดเร็ว แต่ยังต้องมีคนตรวจสอบว่าผลลัพธ์ถูกต้องและเหมาะกับสถานการณ์จริงหรือไม่

“AI ช่วยวิเคราะห์ข้อมูลหรือเสนอคำตอบให้เราได้เร็วมาก แต่สุดท้ายยังต้องมีคนดูว่าคำตอบนั้นใช้ได้จริงหรือเปล่า”

ตัวอย่างเช่น พนักงานการตลาดอาจใช้ AI ช่วยค้นข้อมูลและร่างเนื้อหา แต่ยังต้องวิเคราะห์ว่าข้อมูลนั้นเหมาะกับกลุ่มเป้าหมายและเป้าหมายทางธุรกิจหรือไม่ ส่วนพนักงานประสานงานอาจใช้เครื่องมือช่วยสรุปข้อมูลยอดขายหรือสต็อกสินค้า แต่ยังต้องสังเกตความผิดปกติและรู้ว่าควรติดตามปัญหากับฝ่ายใด

ทักษะที่นายจ้างต้องการจึงไม่ได้มีเพียงการรู้จักเครื่องมือ แต่รวมถึงความรู้เฉพาะทาง การคิดวิเคราะห์ การตรวจสอบข้อมูล และความสามารถในการตัดสินใจว่าจะนำผลลัพธ์ไปใช้อย่างไร

เด็กจบใหม่อาจเจอโจทย์ยากขึ้น

กลุ่มที่น่าจับตาเป็นพิเศษคือเด็กจบใหม่และผู้ที่มีประสบการณ์ทำงานเพียง 1-3 ปี เพราะงานพื้นฐานที่เคยเป็นจุดเริ่มต้นของการเรียนรู้ในองค์กร เช่น การค้นข้อมูล จัดทำรายงาน เตรียมเอกสาร และวิเคราะห์ข้อมูลเบื้องต้น เป็นงานส่วนหนึ่งที่ AI สามารถเข้ามาช่วยได้มากขึ้น

งานวิจัยของ Stanford Digital Economy Lab ซึ่งใช้ข้อมูลการจ้างงานในสหรัฐฯ ถึงเดือนมิถุนายน 2569 พบว่า การจ้างงานคนอายุ 22-25 ปีในกลุ่มอาชีพที่ได้รับผลกระทบจาก AI สูง อยู่ต่ำกว่าระดับที่คาดการณ์ไว้ประมาณ 19% เมื่อเทียบกับแนวโน้มของคนวัยเดียวกันในอาชีพที่ได้รับผลกระทบน้อยกว่า โดยความแตกต่างส่วนใหญ่เกิดจากการรับพนักงานใหม่ที่ลดลง

อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษานี้เป็นข้อมูลจากตลาดแรงงานสหรัฐฯ และไม่ได้พิสูจน์ว่า AI เป็นสาเหตุโดยตรงทั้งหมด จึงไม่ควรนำมาใช้สรุปสถานการณ์ของคนจบใหม่ในประเทศไทยโดยตรง

ในมุมของการสรรหาบุคลากร นายณัฐวัฒน์มองว่า บริษัทอาจไม่ได้เลิกรับเด็กจบใหม่ แต่ความคาดหวังต่อคนที่เพิ่งเริ่มทำงานอาจเปลี่ยนไป เมื่อเครื่องมือช่วยทำงานพื้นฐานได้เร็วขึ้น นายจ้างก็อาจต้องการให้พนักงานเรียนรู้และรับผิดชอบงานที่ซับซ้อนขึ้นได้เร็วกว่าเดิม

ปัญหาคือ งานพื้นฐานไม่ได้มีประโยชน์เพียงทำให้งานเสร็จ แต่ยังเป็นโอกาสให้พนักงานใหม่ได้เรียนรู้ขั้นตอนการทำงาน ฝึกแก้ปัญหา ทำความเข้าใจข้อผิดพลาด และรับคำแนะนำจากหัวหน้า ก่อนจะพัฒนาความสามารถในการตัดสินใจด้วยตัวเอง

นายณัฐวัฒน์ตั้งข้อสังเกตว่า หากองค์กรลดงานที่เคยใช้ฝึกพนักงานใหม่ลง แต่ยังคาดหวังให้คนรุ่นใหม่มีความสามารถในการตัดสินใจมากขึ้น บริษัทก็ต้องหาวิธีสร้างประสบการณ์ให้พนักงานด้วย

“ถ้าเราเอางานที่เคยให้พนักงานใหม่ได้ฝึกออกไปเรื่อย ๆ แต่ในเวลาเดียวกันก็อยากได้คนที่ตัดสินใจได้ดีขึ้น บริษัทก็ต้องคิดเหมือนกันว่า แล้วคนรุ่นใหม่จะได้ประสบการณ์เหล่านั้นจากไหน”

ในทางกลับกัน หากองค์กรใช้ AI ช่วยลดเวลาที่ต้องเสียไปกับงานซ้ำ ๆ พร้อมเปิดโอกาสให้พนักงานใหม่ได้เรียนรู้จากปัญหาจริง เทคโนโลยีก็อาจช่วยให้พวกเขาพัฒนาทักษะได้เร็วขึ้น โดยยังต้องมีผู้มีประสบการณ์คอยสอนงานและอธิบายเหตุผลเบื้องหลังการตัดสินใจ

ประสบการณ์ไม่ได้วัดจากจำนวนปีเพียงอย่างเดียว

เมื่อบริษัทต้องการคนที่แก้ปัญหาและตัดสินใจได้ด้วยตัวเอง ประสบการณ์ทำงานจึงไม่ได้หมายถึงจำนวนปีที่อยู่ในตำแหน่งเท่านั้น แต่ยังรวมถึงสิ่งที่เคยเรียนรู้และความรับผิดชอบที่เคยได้รับ

นายณัฐวัฒน์อธิบายว่า การที่นายจ้างระบุว่าต้องการผู้สมัครที่มีประสบการณ์สามปี ไม่ได้หมายความว่าต้องการเพียงคนที่ทำงานมาครบตามระยะเวลา แต่ต้องการทราบว่าผู้สมัครเคยพบปัญหาอะไร รับผิดชอบงานระดับใด และสามารถตัดสินใจเรื่องใดได้ด้วยตัวเองบ้าง

“เขาอยากรู้ว่าในสามปีนั้นเคยเจอปัญหาอะไร เคยรับผิดชอบอะไร แล้ววันนี้มีเรื่องไหนบ้างที่ตัดสินใจได้ด้วยตัวเอง”

สำหรับคนที่กำลังหางาน โดยเฉพาะผู้สมัครที่ยังมีประสบการณ์ไม่มาก การเตรียมตัวจึงควรไปไกลกว่าการระบุว่าใช้โปรแกรมหรือเครื่องมือใดเป็น แต่ควรอธิบายให้ได้ว่าเคยนำทักษะเหล่านั้นไปใช้ทำอะไร แก้ปัญหาอย่างไร และได้ผลลัพธ์แบบไหน โดยยึดจากประสบการณ์ที่มีจริง

แม้ยังไม่เคยทำงานประจำ ผู้สมัครก็สามารถนำประสบการณ์จากการฝึกงาน โครงงาน หรือกิจกรรมที่เกี่ยวข้องมาอธิบายกระบวนการคิดและการแก้ปัญหาได้ หากประสบการณ์เหล่านั้นสัมพันธ์กับงานที่สมัคร

แค่ใช้ AI เป็น อาจไม่ทำให้โดดเด่นอีกต่อไป

เมื่อ AI แพร่หลายมากขึ้น ความสามารถในการใช้เครื่องมือเหล่านี้อาจกลายเป็นทักษะพื้นฐานที่นายจ้างคาดหวัง มากกว่าจะเป็นข้อได้เปรียบที่ทำให้ผู้สมัครโดดเด่นเพียงอย่างเดียว

สิ่งที่ทำให้ผู้สมัครแตกต่างกันจึงอาจอยู่ที่การนำผลลัพธ์จาก AI ไปต่อยอด ไม่ว่าจะเป็นการตรวจสอบข้อมูล การแก้ปัญหา การเข้าใจธุรกิจ หรือการรับผิดชอบงานที่ซับซ้อนขึ้น

สำหรับคนหางาน ทักษะที่ควรพัฒนาควบคู่กันจึงมีทั้งความรู้เฉพาะทาง การคิดวิเคราะห์ การสื่อสาร การแก้ปัญหา และความสามารถในการเรียนรู้เมื่อเครื่องมือและวิธีทำงานเปลี่ยนแปลงไป ส่วนคนที่เริ่มทำงานแล้วก็ควรใช้โอกาสในการทำงานจริงเพื่อเพิ่มความรับผิดชอบและเรียนรู้จากประสบการณ์ ไม่ใช่พึ่งพาเครื่องมือเพียงอย่างเดียว

ท้ายที่สุด คำถามสำคัญในยุค AI จึงไม่ใช่เพียงว่าเทคโนโลยีจะเข้ามาแทนงานของคนหรือไม่ แต่คือคนทำงานจะใช้เครื่องมือเหล่านี้ให้เกิดประโยชน์ได้อย่างไร และจะพัฒนาความสามารถอะไรเพิ่มเติมเพื่อรับมือกับงานที่ซับซ้อนขึ้น

“แทนที่จะถามอย่างเดียวว่า AI จะเอางานเราไหม ผมว่าลองถามอีกแบบว่า แล้วส่วนไหนของงานที่บริษัทยังต้องการให้เราเป็นคนทำ”