ย้อนกลับไปเมื่อ 4 ทศวรรษที่แล้ว ในวันที่สังคมไทยยังเห็นควันบุหรี่เป็นเรื่องชินตา ไม่ว่าจะตามสถานที่สาธารณะ ริมหน้าต่างรถเมล์ หรือแม้แต่ในห้องทำงาน ตอนนั้นถ้ามีใครบอกว่าจะลุกขึ้นมาสู้กับค่ายยาสูบยักษ์ใหญ่ หลายคนคงคิดว่าเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้เลย

แต่ด้วยความมุ่งมั่นตลอด 40 ปีที่ผ่านมา ก็พิสูจน์ให้เราเห็นแล้วว่า คนไทยร่วมมือกันเปลี่ยนสังคมเพื่อสุขภาพที่ดีขึ้นได้จริงๆ โดยในงาน ‘ก้าวต่อไปเพื่อเด็กไทยปลอดบุหรี่ ปลอดนิโคติน’ ของ มูลนิธิรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ ได้เปิดเผยตัวเลขที่น่าภาคภูมิใจมาก เพราะอัตราการสูบบุหรี่ของคนไทยลดลงแบบก้าวกระโดด จากร้อยละ 32 ในปี 2534 เหลือเพียงร้อยละ 16.7 ในปี 2569

ศ.นพ.ประกิต วาทีสาธกกิจ ประธานมูลนิธิรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่

ศ.นพ.ประกิต วาทีสาธกกิจ ประธานมูลนิธิรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ เล่าถึงภาพความสำเร็จนี้ว่า เราเดินทางมาไกลมาก จากวันที่สังคมมองว่าการสูบบุหรี่เป็นเรื่องธรรมดา มาสู่สังคมที่ทุกคนตระหนักถึงพิษภัย และร่วมกันปกป้องสิทธิในการสูดอากาศบริสุทธิ์ ความสำเร็จนี้ไม่ได้เกิดจากมาตรการใดมาตรการหนึ่ง แต่เกิดจากพลังนโยบาย พลังปัญญา และการจับมือกันของภาคีเครือข่าย จนช่วยเซฟชีวิตคนไทยไม่ให้กลายเป็นนักสูบเพิ่มขึ้นได้สูงถึง 9 ล้านคน

แต่ท่ามกลางข่าวดีนี้ ชัยชนะของเรากำลังเจอความท้าทายครั้งใหม่ เมื่อค่ายยาสูบเปลี่ยนเกม มาในรูปโฉมของบุหรี่ไฟฟ้าและผลิตภัณฑ์นิโคตินยุคใหม่ ที่ปรับดีไซน์ให้เก๋ กลิ่นหอม สีสันน่าใช้ แล้วแอบบุกเข้าหาเด็กและเยาวชนไทยผ่านโซเชียลมีเดียได้อย่างง่ายดาย โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กผู้หญิง

เรื่องนี้หมอประกิตจึงเน้นย้ำเลยว่า “เราจะหยุดอยู่แค่นี้ไม่ได้แล้ว เพราะโจทย์สำคัญวันนี้ไม่ใช่แค่ช่วยคนให้เลิกสูบ แต่คือทำอย่างไรไม่ให้เด็กๆ ของเราก้าวเข้าไปแตะนิโคตินตั้งแต่แรกต่างหาก”

ดร.นพ.ไพโรจน์ เสาน่วม รองผู้จัดการกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

แนวคิดการปกป้องเด็กๆ ไม่ให้ก้าวเข้าสู่วงจรนิโคตินนี้ ถูกตอกย้ำและขยายภาพให้ชัดเจนยิ่งขึ้นโดย ดร.นพ.ไพโรจน์ เสาน่วม รองผู้จัดการกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ที่มาร่วมย้อนรอยและฉายภาพการทำงานว่า สสส. ในวัย 25 ปี ก็เติบโตมาจากการขับเคลื่อนของเครือข่ายงานยาสูบ และรูปแบบการทำงานเรื่องยาสูบนี้ก็ได้กลายเป็นต้นแบบสำคัญในการสร้างเสริมสุขภาพของประเทศ ด้วยการใช้กลยุทธ์ ‘สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา’ ที่เชื่อมโยงทั้งพลังความรู้ พลังนโยบาย และพลังสังคมเข้าด้วยกัน เพราะคำว่าสุขภาพไม่ได้หมายถึงแค่เรื่องร่างกาย แต่ยังครอบคลุมไปถึงจิตใจ สังคม ปัญญา รวมถึงสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจและการค้าด้วย

นอกจากนี้ ดร.นพ.ไพโรจน์ ยังได้กางความท้าทายสำคัญในการขับเคลื่อนงานต่อจากนี้ไว้ 3 เรื่องหลัก เริ่มจากการใช้ ฐานความรู้วิชาการที่เข้มแข็ง เป็นเกราะป้องกันการแทรกแซงจากธุรกิจยาสูบและการดันมาตรการสำคัญอย่างเรื่องภาษี เรื่องต่อมาคือ การทำความเข้าใจกับการเมือง เพื่อขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะอย่างตรงไปตรงมาด้วยความมั่นใจในข้อมูลที่ถูกต้อง

เรื่องสุดท้ายคือ การสร้างคนทำงานรุ่นใหม่เข้ามาเสริมทัพ เพราะเด็กรุ่นใหม่กำลังเผชิญกับภัยคุกคามบุหรี่รูปแบบใหม่ที่แปลกและซับซ้อนกว่าในอดีต จึงต้องพัฒนาศักยภาพการทำงาน ปรับการสื่อสารให้ทันสมัย และดึงคนในสังคมปัจจุบันเข้ามาร่วมเป็น “แนวรบร่วม” เพื่อปกป้องสุขภาพของเยาวชนไปด้วยกัน

จากรากฐานนโยบายและกลไกการสร้างเสริมสุขภาพที่ สสส. ร่วมปูทางไว้ นำมาสู่การขยับเป้าหมายครั้งใหญ่ เมื่อ บังอร ฤทธิภักดี ผู้อำนวยการเครือข่ายควบคุมการบริโภคยาสูบแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (SEATCA) ได้เสนอแนวคิด ‘Tobacco & Nicotine Free Generation’ (TNFG) ที่เสนอให้ล็อก ‘ปีเกิด’ ห้ามประชากรตัวน้อยซื้อบุหรี่ตลอดชีวิต

ซึ่ง บังอร ชวนตั้งเป้าหมายใหม่ว่า เราทำเรื่องนี้มาร่วม 40 ปีแล้ว มีความก้าวหน้าด้านนโยบายควบคุมยาสูบอย่างต่อเนื่อง แต่น่าจะถึงเวลาแล้วที่จะต้องตั้งเป้าหมายใหม่ร่วมกัน ว่าเด็กที่เกิดมาในวันนี้จะเติบโตขึ้นเป็น generation ที่ไม่ต้องตกเป็นเหยื่อของการเสพติดยาสูบและนิโคตินอีกต่อไป โดยเหตุผลที่ต้องรุกหนักขนาดนี้ เพราะสถิติชี้ชัดว่าร้อยละ 53 ของนักสูบเริ่มลองตั้งแต่อายุไม่ถึง 18 ปี และอีกร้อยละ 36 เริ่มช่วง 18-24 ปี การสกัดกั้นตั้งแต่ต้นทางจึงสำคัญกว่าการรอช่วยเลิกเมื่อติดแล้ว

สำหรับการเปลี่ยนฝัน TNFG ให้เป็นจริง บังอรชี้ว่าต้องก้าวผ่าน 3 ความท้าทาย ทั้งการปรับสิ่งแวดล้อมด้วยมาตรการ 4Ps (Product, Place, Promotion, Price) การดันเป็นวาระแห่งชาติเพื่อป้องกันการแทรกแซงจากค่ายยาสูบ และการสร้างความเข้าใจในสังคมว่า “TNFG ไม่ใช่เรื่องของการห้าม หรือไปจำกัดสิทธิของคนสูบบุหรี่ แต่เป็นเรื่องของการปกป้องคนรุ่นใหม่จากการเสพติดนิโคติน โดยอาศัย ‘พลังสามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา’ ให้ทุกภาคส่วนมาร่วมคิดร่วมทำตั้งแต่วันนี้”

ติดตามข่าวสด

ข่าวเด่นประจำวัน