อ.นิติฯ มช. แถลงการณ์ คืนสิทธิประกันตัวตามกฎหมายแก่ "ไผ่ ดาวดิน" และสังคมไทย

วันที่ 13 ม.ค. ผู้สื่อข่าวรายงานว่า คณาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ประกอบด้วย สมชาย ปรีชาศิลปกุล นัทมน คงเจริญ ดรุณี ไพศาลพาณิชย์กุล อุษณีย์ เอมศิรานันท์ ปีดิเทพ อยู่ยืนยง กฤษณ์พชร โสมณวัตร และสงกรานต์ ป้องบุญจันทร์ ออกแถลงการณ์ เรื่อง คืนสิทธิประกันตัวตามกฎหมายแก่ไผ่ ดาวดินและสังคมไทย

ระบุตอนหนึ่งว่า สืบเนื่องจากเมื่อวันที่ 3 ธันวาคม 2559 เจ้าหน้าที่ตำรวจ นำหมายจับศาลจังหวัดขอนแก่น เข้าจับกุมนายจตุภัทร์ บุญภัทรรักษา (หรือ ไผ่ ดาวดิน) ในข้อหากระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 112 และต่อมาในวันที่ 4 ธันวาคม 2559 ศาลจังหวัดขอนแก่นได้อนุญาตให้มีการปล่อยตัวชั่วคราว ด้วยหลักประกันเป็นเงินสด 400,000 บาท อย่างไรก็ตาม ในวันที่ 22 ธันวาคม 2559 ศาลได้มีคำสั่งถอนประกันนายจตุภัทร์ ตามคำร้องขอของพนักงานสอบสวน และต่อมาในวันที่ 27 ธันวาคม 2559 ศาลได้ยกอุทธรณ์ของนายจตุภัทร์ ส่งผลให้นายจตุภัทร์ ต้องถูกกักขังไว้ในเรือนจำตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นมา

คณาจารย์คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มีความเห็นต่อคำสั่งถอนประกันตัวนายจตุภัทร์ ดังต่อไปนี้ 1.ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนและรัฐธรรมนูญของประเทศไทย กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง และรัฐธรรมนูญของประเทศไทย รับรองว่าผู้ต้องหาต้องมีสิทธิได้รับการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์จนกว่าจะมีการพิสูจน์โดยกระบวนการยุติธรรมจนถึงที่สุดว่าเขาได้กระทำความผิด

ระบบยุติธรรมทางอาญาของรัฐสมัยใหม่ วางอยู่บนหลักการพื้นฐานที่ว่าผู้ต้องหาหรือจำเลยในคดีอาญาได้รับการสันนิษฐานว่าเป็นผู้บริสุทธิ์จนกว่าศาลจะมีคำพิพากษาถึงที่สุดว่าเขาเป็นผู้กระทำความผิด และรัฐจะปฏิบัติต่อผู้ต้องหาหรือจำเลยอย่างกระทำความผิดแล้วไม่ได้ หลักการนี้ได้รับรองว่าผู้ต้องหาหรือจำเลยในคดีอาญามีฐานะเป็นประธานแห่งสิทธิที่มีศักดิ์ศรีให้รัฐต้องเคารพ ที่มาของหลักการนี้มาจากปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ค.ศ. 1948 มาตรา 11 (1) [1] กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิทางแพ่งและสิทธิทางการเมือง ข้อ 14.2 และประเทศไทยได้รับรองหลักการนี้ไว้ในหมวดสิทธิขั้นพื้นฐานในรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 มาตรา 33 และ พ.ศ. 2550 มาตรา 39 [2]

ดังนั้น การตีความกฎหมายอาญาหรือวิธีพิจารณาความอาญาของศาลที่จะมีผลไปจำกัดสิทธิเสรีภาพของผู้ต้องหาหรือจำเลย ซึ่งขัดหรือแย้งต่อหลักการข้างต้นต้องดำเนินการด้วยความรอบคอบ ระมัดระวังและเคร่งครัด เพราะภายใต้นิติรัฐกฎหมายได้ถูกสร้างขึ้นมิใช่แต่เพียงให้อำนาจศาลในการคุ้มครองประโยชน์สาธารณะเท่านั้น แต่ยังมีวัตถุประสงค์เพื่อจำกัดอำนาจของศาลเพื่อปกป้องคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนที่อาจถูกละเมิดจากศาลด้วย

2.การปฏิเสธสิทธิประกันตัวของผู้ต้องหาหรือจำเลย ศาลต้องมีเหตุผลทางกฎหมายที่หนักแน่นมีพยานหลักฐานที่มีน้ำหนักสนับสนุน เพราะเป็นการจำกัดสิทธิเสรีภาพของผู้ต้องหาหรือจำเลยอย่างร้ายแรงและขัดต่อหลักการพื้นฐานทางกฎหมาย

จากหลักการในข้อ 1. นำไปสู่หลักการทั่วไปในกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาของไทยที่ผู้ต้องหาหรือจำเลยในคดีอาญา ซึ่งมีสิทธิได้รับการปล่อยตัวชั่วคราวระหว่างการพิจารณาคดี การที่รัฐจะควบคุมตัวผู้ต้องหาหรือจำเลยไว้ได้นั้นถือเป็นข้อยกเว้นและต้องเป็นไปตามเงื่อนไขของกฎหมายเท่านั้น [3] เมื่อพิจารณาประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาประกอบกับรัฐธรรมนูญและพันธกรณีภายใต้กฎหมายระหว่างประเทศที่ผูกพันประเทศไทยในฐานะรัฐภาคี จะเห็นได้ว่าโดยหลักแล้วศาลมีหน้าที่ต้องให้ประกันตัวผู้ต้องหาหรือจำเลย ในกรณีที่ศาลจะปฏิเสธไม่ให้สิทธิประกันตัวและต้องควบคุมตัวผู้ต้องหาหรือจำเลยไว้ภายใต้อำนาจรัฐซึ่งเป็นข้อยกเว้น ศาลต้องมีเหตุผลทางกฎหมายและพยานหลักฐานที่หนักแน่นเพียงพอ

เมื่อพิจารณาคำสั่งเพิกถอนประกันเห็นได้ว่าเหตุผลหลักที่ศาลใช้เป็นฐานในการเพิกถอนประกัน คือ 1)ไม่ได้ลบข้อความที่ถูกกล่าวหาเป็นคดีนี้ในสื่อสังคมออนไลน์บนเฟซบุ๊ก 2)แสดงออกถึงพฤติกรรมในสื่อสังคมออนไลน์ในเชิงสัญลักษณ์เย้ยหยันอำนาจรัฐโดยไม่เกรงกลัวต่อกฎหมายบ้านเมือง 3)ก่อให้เกิดความเสียหายต่อประเทศชาติ

โดยเหตุผลทั้งสามข้อที่ศาลใช้สนับสนุนคำสั่งเพิกถอนการประกันตัว มีแง่มุมทางกฎหมายและข้อเท็จจริงที่ล้วนถูกโต้แย้งได้ ดังนี้ 1) การไม่ลบข้อความที่ถูกกล่าวหาออกจากสื่อสังคมออนไลน์บนเฟซบุ๊ก ไม่อาจอ้างเป็นเหตุในการเพิกถอนประกันได้ เพราะศาลไม่ได้กำหนดในเงื่อนไขในการให้ประกันว่า นายจตุภัทร์ ต้องลบข้อมูลดังกล่าว นอกจากนี้ศาลยังสั่งไว้ในคำสั่งให้ประกันตัวนั้นเองว่า ห้ามนายจตุภัทร์ ไปข้องเกี่ยวกับพยานหลักฐานในคดี หากนายจตุภัทร์ ไปลบข้อความดังกล่าวซึ่งถือเป็นพยานหลักฐานในคดีก็อาจเป็นการฝ่าฝืนเงื่อนไขการให้ประกันตัวของศาล การที่เขาไม่ลบข้อความจึงไม่อาจใช้เป็นเหตุผลเพิกถอนประกันของเขาได้

2) การแสดงออกถึงพฤติกรรมในสื่อสังคมออนไลน์ในเชิงสัญลักษณ์เย้ยหยันอำนาจรัฐโดยไม่เกรงกลัวต่อกฎหมายบ้านเมือง ไม่อาจอ้างเป็นเหตุผลในการเพิกถอนประกันตัวได้ เพราะรัฐธรรมนูญซึ่งเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศได้รับรองสิทธิเสรีภาพในการแสดงออกของประชาชนไว้ ประชาชนจึงมีเสรีภาพในการแสดงออกได้ตราบเท่าที่ไม่มีกฎหมายห้าม การที่รัฐจะจำกัดสิทธิเสรีภาพประชาชนได้ต้องมีฐานทางกฎหมายให้อำนาจไว้อย่างชัดเจน ซึ่งปัจจุบันประเทศไทยไม่มีกฎหมายฉบับใดบัญญัติห้ามประชาชนแสดงออกเชิงสัญลักษณ์เย้ยหยันอำนาจรัฐ ตรงกันข้ามรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 มาตรา 39 และ รัฐธรรมนูญ 2550 มาตรา 43[4] ได้รับรองเสรีภาพในการแสดงออกของประชนชนไว้อย่างชัดเจน นอกจากนี้เมื่อพิจารณาประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 108/1 ก็ไม่พบว่าการแสดงออกถึงพฤติกรรมในสื่อสังคมออนไลน์ในเชิงสัญลักษณ์เย้ยหยันอำนาจรัฐโดยไม่เกรงกลัวต่อกฎหมายบ้านเมือง เป็นหนึ่งในเหตุของการไม่ให้ประกันตัวแต่อย่างใด

3) การก่อให้เกิดความเสียหายต่อประเทศชาติที่ศาลกล่าวอ้างก็ไม่มีพยานหลักฐานสนับสนุนที่มีน้ำหนักให้คู่กรณีหรือสาธารณชนคล้อยตามแต่อย่างใด กล่าวคือเมื่อเหตุในข้อ 1 และข้อ 2 ที่ศาลให้อ้างเป็นเหตุผลหลักในการสั่งเพิกถอนประกัน ไม่มีฐานทางกฎหมายรองรับดังเหตุผลที่กล่าวมา การที่ศาลกล่าวอ้างว่าการกระทำของนายจตุภัทร์ ซึ่งไม่ได้ฝ่าฝืนเงื่อนไขการประกันตัว ไม่ได้กระทำการผิดกฎหมาย และไม่ปรากฏเหตุอื่นใดตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 108/1 ว่าเป็นการก่อให้เกิดความเสียหายต่อรัฐนั้น ย่อมเป็นการตีความและบังคับใช้กฎหมาย ทั้งที่ไม่มีข้อเท็จจริงหรือพยานหลักฐานที่มีน้ำหนักสนับสนุน อันเป็นการกระทำที่ไม่สอดคล้องกับประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา หลักการพื้นฐานในรัฐธรรมนูญ กฎหมายระหว่างประเทศ

การที่ปฏิเสธสิทธิประกันตัวของนายจตุภัทร์ ยังมีข้อโต้แย้งทางกฎหมายและข้อเท็จจริงหลายประการ จึงต้องถือว่ายังไม่มีเหตุผลเพียงพอที่รัฐจำต้องละเมิดหลักการพื้นฐานในรัฐธรรมนูญและกฎหมายระหว่างประเทศที่สันนิษฐานว่าเขาเป็นผู้บริสุทธิ์ตราบเท่าที่ยังไม่มีคำพิพากษาถึงที่สุดว่าเขากระทำความผิดเพื่อควบคุมตัวเขาไว้ใต้อำนาจรัฐ

รัฐธรรมนูญ (ฉบับชั่วคราว) พ.ศ. 2557 มาตรา 4 (5) ประกอบกับรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2550 มาตรา 26 (6) และมาตรา 27 (7) ได้บัญญัติขึ้นมาเพื่อควบคุมการใช้อำนาจขององค์กรรัฐทุกองค์กรรวมถึงองค์กรศาล ว่าในการใช้อำนาจหน้าที่ซึ่งกฎหมายมอบให้นั้นต้องคำนึงถึงสิทธิเสรีภาพของประชาชน และสิทธิเสรีภาพของประชาชนที่รัฐธรรมนูญรับรองไว้ย่อมได้รับความคุ้มครองและผูกพันศาลในการใช้และตีความกฎหมาย เมื่อรัฐธรรมนูญรับรองว่าผู้ต้องหาหรือจำเลยในคดีอาญาได้รับข้อสันนิษฐานว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ พวกเขาย่อมมีสิทธิที่จะได้รับอิสรภาพระหว่างการพิจารณาโดยการปล่อยตัวชั่วคราว เมื่อยังมีข้อโต้แย้งทางกฎหมายและข้อเท็จจริงดังที่กล่าวมาข้างต้น ศาลจึงต้องตีความกฎหมายไปในทางคุ้มครองสิทธิเสรีภาพประชาชนยิ่งกว่าจำกัดสิทธิเสรีภาพประชาชน

คณาจารย์คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มีความเห็นว่าแม้ในห้วงเวลาที่สังคมไทยต้องอยู่ภายใต้สถานการณ์ที่ไม่ปกติและได้มีการคุกคามต่อสิทธิเสรีภาพของประชาชนมาอย่างต่อเนื่อง อย่างไรก็ตาม สิทธิเสรีภาพขั้นพื้นฐานของประชาชนเป็นสิ่งที่มีความสำคัญซึ่งจะต้องได้รับการปกป้องไว้ โดยศาลเป็นองค์กรหนึ่งที่มีบทบาทต่อการยืนยันถึงความสำคัญของหลักนิติรัฐและกระบวนการทางกฎหมายที่ชอบธรรม การพิจารณาคืนสิทธิประกันตัวให้เป็นไปตามหลักการและบทบัญญัติของกฎหมายให้กับนายจตุภัทร์ บุญภัทรรักษา จะเป็นสิ่งที่แสดงให้เห็นว่าสถาบันและระบบกฎหมายของไทยยังคงยืนหยัดอยู่บนหลักการที่ให้ความเคารพต่อสิทธิมนุษยชนและความเป็นธรรมของระบบกฎหมาย