บทบาทของครอบครัวในการพัฒนาเด็กเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง โดยเฉพาะพื้นที่ ที่มีความหลากหลายทั้งด้านวิถีชีวิต วัฒนธรรม และการใช้ชีวิตร่วมกันในชุมชน โรงเรียนเทศบาลตำบลตลาดใหญ่ อ.ดอยสะเก็ด จ.เชียงใหม่ ได้นำ แนวคิดนิเวศสื่อสุขภาวะ มาปรับใช้ในชุมชน เพื่อส่งเสริมให้บ้านเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ โดยเน้นความร่วมมือระหว่างครู ผู้ปกครอง และเด็ก ตัวอย่างที่น่าสนใจคือ โครงการเยี่ยมบ้านเด็กปฐมวัย ช่วยสร้างแรงบันดาลใจและให้คำแนะนำแก่ครอบครัวในการเปลี่ยนบ้านให้เป็นพื้นที่สร้างสุขภาวะ เปลี่ยนบ้านให้เป็นนิเวศสื่อ ที่ส่งเสริมการเรียนรู้ของเด็ก
โครงการเยี่ยมบ้าน เชื่อมโยงครอบครัว สื่อ และการเรียนรู้ เป็นกิจกรรมหนึ่งในโครงการ โครงการตลาดใหญ่ 3 ดี วิถีชุมชน ที่ดำเนินงานร่วมกับภาคีเครือข่ายครูปฐมวัยทั่วประเทศ ภายใต้โครงมหัศจรรย์นิเวศสื่อสุขภาวะเพื่อเด็กปฐมวัย ที่ได้รับการสนับสนุนจากสำนักสร้างเสริมระบบสื่อและสุขภาวะทางปัญญา สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ภายใต้การบริหารงานโดยกลุ่ม wearehappy องค์กรสาธารณประโยชน์ ที่เชื่อมการพัฒนาการด้านร่างกาย จิตใจ และสังคมของเด็ก ด้วยแนวคิด
“นิเวศสื่อสุขภาวะ” กิจกรรมเยี่ยมบ้านของครู ไม่ได้เป็นเพียงการสำรวจความเป็นอยู่ของเด็ก แต่ยังช่วยเปิดโอกาสให้ผู้ปกครองได้เข้าใจบทบาทของตนเองในการพัฒนาเด็กมากขึ้น ตัวอย่างเช่น ในปี 2567 ที่ผ่านมา ครูได้เยี่ยมบ้านเด็กอนุบาลปีที่ 1 – 3 จำนวน 47 ครัวเรือน พร้อมแจกเมล็ดพันธุ์ผัก และพัดระบายสีให้เด็กๆ ทำกิจกรรมร่วมกับครอบครัว ครูได้พัฒนากิจกรรม สำหรับครอบครัว ภายใต้แนวคิด ครอบครัว 3 ดี คือครอบครัว ที่ใช้ สื่อดี พื้นที่ดี เพื่อสร้างภูมิดีให้กับเด็กๆ ในบ้าน โดยมีกระบวนการกิจกรรม ดังนี้ 1. สร้างพื้นที่เรียนรู้ในบ้าน ผู้ปกครองเริ่มปรับเปลี่ยนบ้านให้เหมาะกับการเรียนรู้
เช่น จัดมุมปลูกผัก มุมอ่านนิทาน หรือมุมเล่นสร้างสรรค์ 2. พัฒนาทักษะเด็ก เด็กได้เรียนรู้การสังเกต การดูแลต้นไม้ตั้งแต่การหว่านเมล็ดจนถึงการเก็บเกี่ยว ซึ่งช่วยพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์และความรับผิดชอบ 3. เสริมความสัมพันธ์ในครอบครัว กิจกรรมที่ทำร่วมกันช่วยสร้างความผูกพันและสื่อสารในครอบครัวได้มากขึ้น
ตัวอย่างจากครอบครัวหนึ่งในชุมชน เด็กหญิงวัย 4 ขวบ ได้รับเมล็ดพันธุ์ผักจากโรงเรียนและปลูกในมุมเล็กๆ ของบ้าน ทุกเช้าน้องจะรดน้ำต้นไม้กับคุณยาย และคอยสังเกตการเปลี่ยนแปลงของต้นผัก เมื่อถึงวันเก็บเกี่ยว น้องเล่าอย่างภาคภูมิใจที่ได้กินผักที่ปลูกเอง ผู้ปกครองกล่าวว่า “กิจกรรมเล็กๆ นี้ช่วยให้เด็กได้เรียนรู้ความอดทน และยังทำให้เรามีเวลาร่วมกันมากขึ้น” ครูวิไล คุณยศยิ่ง ครูประจำชั้นอนุบาล 3 หัวหน้าโครงการ กล่าวว่า การดำเนินงานในปีที่ผ่านมา ประสบความสำเร็จในการสร้างองค์ความรู้ให้กับเด็กปฐมวัย เน้นการผลิตสื่อสร้างสรรค์จากเศษวัสดุที่เหลือใช้ ส่งเสริมให้เกิดการเล่นอิสระ และจัดอบรมให้ความรู้แก่ผู้ปกครองและเครือข่ายครูในอำเภอดอยสะเก็ด ซึ่งผู้ปกครองหลายคนได้นำความรู้นี้กลับไปจัดทำมุมการเล่นให้กับเด็กที่บ้านด้วยตนเอง
ตัวอย่างกิจกรรมที่ ส่งเสริมให้เกิดครอบครัว 3 ดี (สื่อดี พื้นที่ดี ภูมิดี) ของโรงเรียนเทศบาลตำบลตลาดใหญ่ ภายใต้ “นิเวศสื่อสุขภาวะ” จะเน้นเรื่อง การสร้างสมดุลระหว่างการใช้สื่อและการเรียนรู้ผ่านกิจกรรมในบ้าน เช่น งานบ้าน งานครัว งานสวน งานอาชีพ สามารถทำให้เด็กลดเวลาหน้าจอ เพิ่มทักษะชีวิต นางสาวสายใจ คงทน หัวหน้าโครงการ นิเวศสื่อสุขภาวะเพื่อการพัฒนาเด็กปฐมวัย กล่าวว่ากิจกรรม “ครอบครัวสามดี” เกิดขึ้นเพราะ บุคคลแวดล้อมถือว่าเป็นสื่อที่มีอิทธิพลต่อเด็กมากที่สุด บทบาทของครอบครัวในการพัฒนาเด็กเป็นสิ่งสำคัญยิ่ง สำหรับในโครงการ แนวคิดนิเวศสื่อสุขภาวะในครอบครัวตัวอย่างจากตำบลตลาดใหญ่แสดงให้เห็นว่า บ้านสามารถเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ที่สำคัญที่สุดสำหรับเด็ก เพียงแค่ผู้ปกครองเปิดใจและปรับเปลี่ยนพื้นที่เล็กๆ ในบ้าน เด็กก็จะได้การพัฒนาได้อย่างมีสุขภาวะดี ทั้งกาย จิต สังคมและปัญญา
