“หลวงปู่สาธุ์ สุขธัมโม” วัดบ้านเหล่า ต.เม็กดำ อ.พยัคฆภูมิพิสัย จ.มหา สารคาม พระเกจิเรืองวิทยาคมที่มีชื่อเสียงในภาคอีสาน สืบทอดสายธรรมจากพระครูสีหราช วัดบ้านแก่นท้าว บูรพาจารย์รุ่นเก่า
มีนามเดิมว่า สาธุ์ สรรพสอน เกิดในปี พ.ศ.2421 ที่บ้านข่อย อ.รัตนบุรี จ.สุรินทร์ ครอบครัวมีอาชีพทำไร่ทำนา
ช่วงวัยเด็ก พ.ศ.2430 บ้านข่อยเกิดภาวะฝนแล้งติดต่อกันหลายปี บิดา-มารดา ตัดสินใจอพยพมาปักหลักทำมาหากินอยู่ที่บ้านเหล่า
ด้วยความที่เป็นผู้มีจิตใจเอนเอียงเข้าหาพระธรรม เมื่ออายุได้ 12 ปี จึงขอให้พาไปบรรพชาที่วัดในหมู่บ้าน
จนอายุครบ 20 ปีบริบูรณ์ จึงเข้าพิธีอุปสมบท ที่วัดบ้านแก่นท้าว โดยมีพระครูสีหราช วัดบ้านแก่นท้าว เป็นพระอุปัชฌาย์ พระอธิการน้อย วัดบ้านเหล่า เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และหลวงปู่จันทา วัดบ้านเม็กดำ เป็นพระอนุสาวนาจารย์
อยู่จำพรรษาศึกษาพระปริยัติธรรมอยู่ที่วัด ต่อมาได้ไปศึกษาเล่าเรียนพระปริยัติธรรม ณ สำนักเรียนวัดบ้านแก่นท้าว และเริ่มให้ความสนใจด้านวิทยาคม
ในยุคนั้นชื่อเสียงของพระครูสีหราช โด่งดังทั่วภาคอีสานกลางและอีสานใต้ ในฐานะบูรพาจารย์ผู้เรืองวิทยาคมสายเขมร จึงขอฝากตัวเป็นศิษย์เรียนไสยเวท ควบคู่กับการศึกษามูลกัจจายน์ บาลี อักษรขอม ไทยน้อย อักษรลาว ทำให้มีความรู้ทางด้านอักขรโบราณเพิ่มขึ้นอีกแขนง
วัตรปฏิบัติช่วงหลังเทศกาลออกพรรษาทุกปี จะออกเดินธุดงค์ไปตามป่าเขาลำเนาไพรหลายแห่งในภาคอีสาน รวมทั้งกัมพูชาและลาว แสวงหาความหลุดพ้น
จากความเคร่งครัดในพระธรรมวินัย วัตรปฏิบัติจำเริญรอยตามพระครูสีหราช เสมอต้นเสมอปลาย ทำให้มีชื่อเสียงโด่งดังเป็นที่รู้จักในวงกว้างอย่างรวดเร็ว
นอกจากนี้ ยังทำให้มีพระภิกษุสงฆ์มาขอฝากตัวเป็นศิษย์เล่าเรียนวิทยาคมจำนวนหลายรูป ภายหลังมีชื่อเสียงโด่งดังเป็นที่รู้จัก เช่น หลวงปู่มี กันตสีโล วัดป่าสันติธรรม (ดงส้มป่อย) อ.ยางสีสุราช จ.มหาสารคาม หลวงปู่ทองสุก สัมปันโน วัดโพธิ์ชัยนิมิต อ.พยัคฆภูมิพิสัย จ.มหาสารคาม เป็นต้น
วัตถุมงคลเด่นรอบด้าน ได้รับการยกย่องวิทยาคมเข้มขลัง แต่ไม่เคยโอ้อวด กลับพร่ำสอนให้ดำรงชีวิตอยู่ด้วยความไม่ประมาท ก่อนตัดสินใจทำอะไรลงไป ให้นึกถึงคำสอนของครูบาอาจารย์ทุกครั้ง แล้วชีวิตจะพานพบแต่ความสงบสุข
นอกจากนี้ ยังได้ชื่อว่าเป็นพระนักพัฒนา โดยปัจจัยที่ได้จากการบริจาค จะนำมาพัฒนาสร้างความเจริญรุ่งเรืองให้วัด ไม่ว่าจะเป็นศาลาการเปรียญ กุฏิ พระอุโบสถ เป็นต้น ทำให้วัดบ้านเหล่าเจริญรุ่งเรืองอย่างรวดเร็ว บรรยากาศในบริเวณวัด มีแต่ความสงบวิเวก เหมาะสำหรับการปฏิบัติธรรมยิ่งนักแล
มรณภาพอย่างสงบ เมื่อวันที่ 20 มี.ค.2512 สิริอายุ 93 ปี พรรษา 72
แม้จะละสังขารนานกว่า 50 ปีแล้ว แต่แรงศรัทธายังคงไม่เสื่อมคลายตราบจนปัจจุบัน เห็นได้จากทุกวันที่ 20 มี.ค.ของทุกปี ซึ่งเป็นวันคล้ายวันมรณภาพ ศิษยานุศิษย์จากทั่วสารทิศจะเดินทางมาร่วมทำบุญที่วัด
เมื่อครั้งที่ยังมีชีวิต ท่านจัดสร้างวัตถุมงคลเพียง 3 รุ่นเท่านั้นแต่ได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก
โดยเฉพาะเหรียญเสมารูปเหมือนรุ่นแรก สร้างเมื่อปี 2509 ได้รับความนิยมสูงมานานกว่า 40 ปี จัดสร้างรวม 2 พิมพ์ คือ พิมพ์ใหญ่ และพิมพ์เล็ก สำหรับพิมพ์ใหญ่มี 2 เนื้อ คือ ทองแดงผิวไฟและเนื้อตะกั่ว ส่วนพิมพ์เล็กมีเฉพาะเนื้อทองแดง
ด้านหน้าทั้ง 2 พิมพ์เป็นรูปเหมือนครึ่งองค์ มีตัวอักษรที่ใต้ขอบด้านบนว่า “รุ่น ๑” และตัวอักษรโค้งไปตามขอบจากขวาไปซ้าย ความว่า “หลวงพ่อสาธุ์ สุขธมฺโม วัดบ้านเหล่า ต.เม็กดำ อ.พยัคฆภูมิพิสัย จ.มหาสารคาม” ส่วนด้านหลังเป็นยันต์ 5 และมีตัวเลขบอกวันเดือนปีที่สร้าง คือ “๑ มกราคม ๒๕๐๙” ด้านหลังแทบทุกเหรียญจะปรากฏรอยจารอักขระ นะ มะ พะ ทะ นะ มะ อะ อุ แต่บางเหรียญก็ไม่มีจาร
จากการสอบถามคนเฒ่าคนแก่ทราบว่า หลวงปู่สาธุ์ปลุกเสกเดี่ยวเป็นเวลา 1 พรรษา ส่วนของจำนวนการสร้างไม่มีตัวเลขที่ชัดเจน ประเมินว่าน่าจะไม่เกิน 5,000 เหรียญ ค่านิยมในการเล่นหาวงการพระเครื่องตั้งแต่อดีตจวบจนปัจจุบัน จะอยู่ที่เหรียญเสมาพิมพ์ใหญ่ เนื้อทองแดงผิวไฟ “บล็อก จ.จาง” จะได้รับความนิยมสูงสุด
ส่วนบล็อกธรรมดา หากเหรียญสภาพสวย มีจารอักขระ ค่านิยมก็ใกล้เคียงกับบล็อกนิยม ส่วนเหรียญที่ไม่มีรอยจารอักขระ จะได้รับความนิยมลดหลั่นลงมา
เหรียญนี้จึงจัดอยู่ในทำเนียบเหรียญยอดนิยมตลอดกาล
