คอลัมน์ วิถีแห่งการปฎิบัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เสถียร จันทิมาธร
แม้ว่าการอยู่ภาคเหนือ การธุดงค์ ปรารภความเพียร ในพื้นที่ เชียงใหม่ เชียงราย จะเป็นที่อันสัปปายะยิ่งสำหรับ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
แต่ระยะจากปีพ.ศ.2472 ถึงปีพ.ศ.2482 ก็เป็นห้วงแห่งการขบคิด พิจารณา
‘วิเวกนี้มันเกิดความชินชาได้เหมือนกันเพราะเหตุแห่งการอยู่นาน แม้ว่าสถานที่จะวิเวกเพียงใดเมื่ออยู่หลายเพลาเข้าก็เกิดความเข้าใจว่าเป็นที่ของเรา และเป็นสิ่งหนึ่งที่เกิดขึ้นแก่ใจได้แก่ความเคยชิน’
นี่เป็นคำปรารภผ่าน พระอาจารย์วิริยังค์ จากการได้วิเวก ณ ดอยจอมแตง อำเภอแม่ริม
‘โดยความเข้าใจว่าเราก็อยู่บนภูเขา ป่าดง ถ้ำ แต่ว่าอยู่เสียจนเคยชินหรือชินชาเสียแล้วมันก็ไม่ผิดอะไรกับอยู่ในบ้านในเมือง จงพากันเข้าใจว่า ถ้ำ ป่า ภูเขานั้นก็เป็นเพียงสถานที่อยู่และเป็นที่วิเวกได้จริงแต่อย่าไปอยู่นานเกินควร’
ตรงนี้คือจุดที่ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต มากด้วยความระมัดระวัง
เป็นความระมัดระวังมิให้บังเกิดความยึดมั่น ถือมั่น เป็นความระมัดระวังมิให้ติดที่และยังเกิดความหลง
ยิ่งได้อ่านผ่าน อัตตโนประวัติ พระอาจารย์เทสก์ เทสรังสี ยิ่งประจักษ์
ประจักษ์ในกระบวนการขับเคี่ยวทางความคิดของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ระหว่างรอนแรมอยู่ตามป่าเขาทางภาคเหนือ ขณะที่อีกความคิดหนึ่งเป็นการคำนึงนึกเปรียบเทียบกับประสบการณ์อันได้มาจากทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
โปรดอ่าน
ในพรรษานี้นอกจากท่านอาจารย์จะพยากรณ์สิ่งต่างๆ แล้วยังปรารภว่า ท่านยังมีภาระที่จะต้องรับหมู่คณะต่อไปอีก แล้วก็ปรารภที่จะตั้งสำนักทางเชียงใหม่ เสนอให้เราช่วยพิจารณาอีกด้วย
เราดีใจที่ท่านคิดจะรับเป็นภาระหมู่อีก
แล้วเราจึงปรารภถึงคนทางภาคอีสานว่า เหมาะ สมควรแก่การปฏิบัติธรรมมากกว่าทุกๆ ภาค โดยเฉพาะภาคเหนือแล้วได้ผลน้อย
เราได้ชี้ให้ท่านเห็นว่า ดูแต่ท่านอาจารย์มาอยู่ทางนี้ได้ 7-8 ปีแล้ว มีใครบ้างที่ออกปฏิบัติตาม หมู่ที่ตามๆ ท่านอาจารย์มานี้ล้วนแต่ลูกศิษย์เก่าคนทางภาคอีสานทั้งนั้น บัดนี้คนทางภาคอีสานไม่ว่าพระและฆราวาส มี เจ้าคุณธรรมเจดีย์ เป็นต้น ต่างก็พากันบ่นถึงท่านอาจารย์
กระผมมานี้ทุกคนร้องขอให้กระผมอาราธนาให้ท่านอาจารย์กลับทั้งนั้น ส่วนการจะกลับทางไหนเขายอมยินดีรับภาระทั้งหมด ขอให้กระผมบอกข่าวเขาก็แล้วกัน
แล้วท่านก็ปรารภถึงภูเขาทางอำเภอนาแกว่าน่าอยู่น่าสบายมาก ท่านชอบภูเขาเช่นนั้น พวกเราพากันไปอยู่ทางโน้นเถอะ แต่ว่าท่านต้องเป็นนายประตูให้ผมนะ หากใครมาหาถ้าท่านเห็นไม่สมควรขออย่าได้ปล่อยให้เข้าหาผม
หลังจากออกพรรษาแล้วท่านได้กลับลงทางอำเภอพร้าวอีก
(ตามที่เพื่อนๆ เล่าให้ฟังว่า ท่านได้มาปรารภกับหมู่คณะในทำนองนั้นอีกเหมือนกัน)
ส่วนเรากับท่านอ่อนสีได้ขออนุญาตท่านอาจารย์อยู่ประกอบเพียรในบริเวณนั้นต่อไปเพื่อให้สาสมแก่ใจอีก
ต่อมาไม่กี่วันท่านได้พา อาจารย์สาน อาจารย์แหวน อาจารย์ขาว กลับคืนมาหาเราอีก
แล้วท่านก็ปรารภในการที่จะจัดตั้งสำนักรับหมู่คณะอีก เราได้ยืนกรานตามคำเดิม หากตั้งทางภาคนี้ผมไม่เห็นด้วย แต่ถึงอย่างไรถ้าท่านอาจารย์ตั้งอยู่ทางภาคนี้จริงแล้วหลังจากท่านอาจารย์ตั้งสำนักแล้ว 3 ปีผมจึงจะไปช่วยเหลือ
คณะของท่านอาจารย์ได้พักอยู่ด้วย 2 คืน แล้วก็แยกย้ายกันไป
ท่านอาจารย์สาน อาจารย์แหวน และอาจารย์ขาว กลับลงมาทางอำเภอพร้าว ท่านอาจารย์มั่นกับท่านมนูเลยลงไปทางอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย แล้วจำพรรษาทางโน้นเลย
ส่วนเรากับท่านอ่อนสียังพากันประกอบความเพียรอยู่ ณ ที่นั้นต่อไป
เมื่อท่านแยกย้ายกันไปหมดแล้ว เรากับท่านอ่อนสีก็ได้แยกกันอยู่คนละแห่ง คือ ท่านอ่อนสีอยู่ที่เดิม เราได้แยกไปอยู่ภูเขาอีกลูกหนึ่ง
ทีหลังเราได้กลับมาอยู่ที่เดิมเปลี่ยนให้ท่านอ่อนสีไปอยู่ที่เราอยู่ เรา 2 คนอยู่บำเพ็ญเพียร ณ ที่นั้นพอสมควรแล้วก็ย้ายไปตามหมู่บ้านมูเซอซึ่งอยู่ตามแถวนั้นโดยลำดับ เมื่อปลูกศรัทธาปสาทะเขาพอควรแก่เวลาแล้วเราจึงได้กลับมาทางอำเภอพร้าว
แล้วเที่ยวไปทางอำเภอเชียงดาว วกกลับมาทางอำเภอแม่แตง
อาจกล่าวได้ว่า พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต อยู่ทางภาคเหนือติดต่อกันยาวนานกว่าปี
เป็นเวลากว่า 10 ปีที่ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ใช้เวลาห้วงสั้นๆ ทำงานทางด้านการบริหาร ขณะที่ส่วนใหญ่ที่เหลือเป็นเวลาแห่งการจาริกธุดงค์ สะสมประสบการณ์ธรรมตามถ้ำ ป่าเขา ดงดอย
ในที่สุดก็ถึงเวลาต้องตัดสินใจอีกครั้งในปีพ.ศ.2482
