ย้อนไปเมื่อวันเสาร์ที่ 21 มีนาคม 2569 เวลา 16.30 น. ตามเวลาท้องถิ่นประเทศศรีลังกา พระราชวชิรธรรมเมธี (อารยพงศ์ อารยธัมโม) ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม พร้อมคณะ ได้เข้ากราบถวายสักการะ พระเวดารุเว อุบาลี อนุนายกเถระ สยามนิกาย ฝ่ายอัสคิริยะ (Most Venerable Wedaruwe Upali Anunayake Thera) เจ้าอาวาสวัดอัสคิริยะ เกดิเก ราชมหาวิหาร (Asgiriya Gedige Raja Maha Viharaya)
พระราชวชิรธรรมเมธี ได้น้อมถวายพัดรองพร้อมเต้าพัดงานคล้ายวันสวรรคต บรรจบครบ 150 ปี ของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 พร้อมพระบรมฉายาลักษณ์ และรูปหล่อสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (สา ปุสสเทโว) สมเด็จพระสังฆราช พร้อมรูปถ่าย และไทยธรรมเครื่องสักการะที่นำมาแต่ประเทศไทย เป็นที่ระลึกในโอกาสเดินทางมาเยี่ยมเยือนเป็นคำรบที่ 2
เนื่องด้วยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ผู้ทรงสถาปนาวัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม ทรงมีพระราชศรัทธาและสนใจในการพระศาสนาของคณะสงฆ์ลังกา พร้อมทั้งทรงนำแบบพระพุทธรูปและพระเจดีย์แบบลังกามาปรับประยุกต์ใช้ในประเทศไทย ทรงมีพระอัจฉริยภาพด้านภาษาศาสตร์ และพระราชทานพระราชูปถัมภ์ในการเผยแผ่พระศาสนาแก่คณะสงฆ์ชาวลังกา อาทิ พระราชทานแท่นพิมพ์ และพระคัมภีร์ในพระพุทธศาสนา พระราชสาสน์และไทยธรรมพระราชทาน เป็นต้น
เจ้าพระคุณสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (สา ปุสสเทโว) สมเด็จพระสังฆราช ปฐมเจ้าอาวาสวัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม และสมเด็จพระสังฆราช พระองค์ที่ 9 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ทรงมีพระปรีชาด้านภาษาศาสตร์ และภาษาสิงหล ได้ทรงร่วมศึกษาคัมภีร์ที่ยืมมาจากสิงหล ทั้งร่วมนิพนธ์คัมภีร์ที่ส่งกลับไปยังลังกา
สำหรับวัดเกดิเกแห่งนี้ เป็นพระอารามที่มีความเก่าแก่ที่สุดใน Senkadagala (เซนคาดากาลา) ที่เป็นชื่อเดิมของเมืองแคนดี (Kandy) สร้างขึ้นโดยพระเจ้าวิกรมพาหุที่ 3 แห่งกัมโปละ เพื่อเป็นอนุสรณ์แด่พระนางจันทราวาธี หรือที่รู้จักกันในนาม “อัสกิริเยเทวี” พระราชชนนีของพระองค์
เมื่อคราวที่พระอุบาลีมหาเถระ พร้อมคณะพระธรรมทูตจากสยาม เดินทางมาศรีลังกาฟื้นฟูสมณวงศ์ในศรีลังกา ได้มีการสร้างพระอุโบสถใกล้พระวิหารไว้ ณ วัดแห่งนี้ เริ่มอุปสมบทพระภิกษุครั้งแรกภายใต้การอุปถัมภ์ของพระเจ้ากีรติศรีราชสิงหะ ได้จัดขึ้นในวันวิสาขบูชา พ.ศ.2308 โดยมีพระอุรุลวัตถมหาเถระแห่งนิกายอัสคิริยา (Ven. Urulewatte Maha Nayaka Thera) เป็นพระอุปัชฌาย์
วัดแห่งนี้ยังเป็นสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนา ระหว่างไทย-ลังกาในสมัยอยุธยา คือ พระเจ้ากิตติสิริราชสิงหะ (Kirti Sri Rajasinha) ทรงพระกรุณาโปรดให้จัดพิธีพระราชทานเพลิง พระอุบาลีมหาเถระอย่างยิ่งใหญ่สมแก่สมณเกียรติคุณ ในปี พ.ศ.2298 โดยวัดแห่งนี้เดิมเป็น สุสานหลวง นามว่า อาดาหะนะมะลุวะ (Adahana Maluwa) ใช้เป็นที่ถวายพระเพลิงพระบรมศพของพระมหากษัติย์ ตลอดจนพระบรมวงศานุวงศ์
ความสำคัญสูงสุดของวัดนี้คือ “เกดิเก” (Gedige) หรือวิหารทรงสถูปหินแห่งนี้ เป็นสถานที่แรกในเมืองแคนดี้ที่ใช้ประดิษฐานพระเขี้ยวแก้ว เมื่อครั้งที่พระเขี้ยวแก้วถูกอัญเชิญมาจากอาณาจักรโกตเต (Kotte) เพื่อความปลอดภัยก่อนที่จะมีการสร้างวัดพระเขี้ยวแก้ว (Dalada Maligawa) อย่างเป็นทางการในปัจจุบัน
ในระหว่างเทศกาล เอสลา เปราเฮรา (Esala Perahera) อันโด่งดัง ในคืนสุดท้ายก่อนจบเทศกาล ขบวนอัญเชิญพระเขี้ยวแก้ว (องค์จำลอง) จะต้องนำมาประดิษฐานพักไว้ที่วัดอัศคิริยะ เกดิเก แห่งนี้ตามธรรมเนียมโบราณ เพื่อเป็นการระลึกถึงประวัติศาสตร์ที่วัดนี้เคยเป็นที่ปกป้องพระเขี้ยวแก้วไว้นั่นเอง
