วันเสาร์ที่ 16 พ.ค.2569 น้อมรำลึกครบรอบ 43 ปี มรณกาล “หลวงปู่ขาว อนาลโย” วัดถ้ำกลองเพล อ.เมือง จ.หนองบัวลำภู พระป่ากัมมัฏฐานชื่อดัง ลูกศิษย์ใกล้ชิดหลวงปู่มั่น ภูริทัตโต บูรพาจารย์สายพระป่า
มีนามเดิมว่า ขาว โคระถา เกิดเมื่อวันอาทิตย์ที่ 28 ธ.ค.2431 ที่บ้านบ่อชะเนง ต.หนองแก้ว อ.เมือง จ.อำนาจเจริญ ครอบครัวทำนาและค้าขาย
เมื่ออายุ 20 ปี บิดา-มารดาจัดให้มีครอบครัว มีบุตรด้วยกัน 3 คน ซึ่งต่อมาได้แยกทางกัน
เป็นผู้มีนิสัยเด็ดเดี่ยวเอาจริงเอาจังมาก ประกอบกับความมีศรัทธาต่อหลักธรรมคำสอนในพระพุทธศาสนา
พ.ศ.2462 เมื่ออายุ 31 ปี เข้าพิธีอุปสมบทที่วัดโพธิ์ศรี บ้านบ่อชะเนง ต.หนองแก้ว อ.เมือง จ.อำนาจเจริญ มี พระครูพุฒิศักดิ์ เป็นพระอุปัชฌาย์ และ พระอาจารย์บุญจันทร์ เป็นพระกรรมวาจาจารย์
จำพรรษาที่วัดโพธิ์ศรีเป็นเวลา 6 พรรษา เนื่องจากบังเกิดศรัทธาในปฏิปทาของพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ท่านจึงเข้าญัตติเป็นพระธรรมยุตเมื่อปีพ.ศ.2468 อายุได้ 37 ปี ที่พัทธสีมาวัดโพธิสมภรณ์ จ.อุดรธานี มีพระธรรมเจดีย์ (จูม พันธุโล) เป็นพระอุปัชฌาย์ แล้วได้จำพรรษาอยู่ที่จังหวัดอุดรธานีเป็นเวลา 8 ปี
จากนั้นเดินธุดงค์ตามพระอาจารย์หลวงปู่มั่นไปปฏิบัติธรรมในสถานที่ต่างๆ ท่านออกเดินทางไปแทบทุกภาคของประเทศ นอกจากนี้ ยังได้เคยเดินธุดงค์ร่วมกับหลวงปู่ฝั้น อาจาโร, หลวงปู่แหวน สุจิณโณ, หลวงปู่ตื้อ อจลธัมโม, หลวงปู่ชอบ ฐานสโม เป็นเวลารวมกันหลายปีอีกด้วย
สร้างบารมีอยู่ในป่าเขาเป็นเวลายาวนาน มีประสบการณ์มากมายเกี่ยวกับสัตว์ป่าทั้งหลาย เช่น ลิง ค่าง ช้าง เสือ เวลานึกถึงอะไรสิ่งนั้นมักจะมาตามความรำพึงนึกคิดเสมอ เช่น นึกถึงช้างว่าหายหน้าไปไหนนานไม่ผ่านมาทางนี้เลย พอตกกลางคืนดึกๆ ช้างก็จะมาหาจริงๆ และเดินตรงมายังกุฏิที่ท่านพักอยู่ พอให้ท่านทราบว่าเขามาหาแล้วก็จะกลับเข้าป่าไป เวลาที่ท่านนึกถึงเสือก็เช่นกัน นึกถึงตอนกลางวัน ตกกลางคืนเสือก็มาเพ่นพ่านภายในวัดบริเวณที่ท่านพักอยู่
มีความเด็ดเดี่ยวในข้อวัตรปฏิบัติมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับการเดินจงกรมนั้นเน้นเป็นพิเศษ กล่าวคือเมื่อฉันเสร็จ เริ่มเดินจงกรมเป็นพุทธบูชา พอถึงบ่ายสองโมงเริ่มเดินจงกรมถวายเป็นธรรมบูชาจนถึงบ่าย 4 โมง และเมื่อทำข้อวัตรเสร็จสิ้นแล้วก็จะเริ่มเดินจงกรมถวายเป็นสังฆบูชาจนถึงประมาณ 4-5 ทุ่ม จึงเข้าที่พักเพื่อบำเพ็ญภาวนาต่อไป
บำเพ็ญเพียรออกธุดงค์เพื่อเผยแผ่พระธรรม คำสอน ตามสถานที่ต่างๆ หลายแห่ง จนอายุ 70 ปีจึงจำพรรษาเป็นการถาวรที่วัดป่าถ้ำกลองเพล
ในช่วงบั้นปลายชีวิตมีอาการอาพาธอยู่ถึง 9 ปี แต่สุขภาพจิตยังดี มีนิสัยรื่นเริง ติดตลก ในระยะ 3 ปีสุดท้ายนัยน์ตามืดสนิทเพราะต้อแก้วตาหรือต้อกระจก หูก็ตึงมากเพราะหินปูนจับกระดูก แต่มิได้เดือดร้อนใจ และสามารถบอกกำหนดอายุขัยของตนเองได้
มีคำสอนที่ว่า “ทําไมเกิดมาไม่เหมือนกันล่ะ ไม่เหมือนกันคือความประพฤติ ผู้นี้เขาประพฤติดี เขามีการรักษาศีล มีการให้ทาน มีการสดับรับฟัง เขาจึงมีปัญญาดี มีการศึกษาเล่าเรียนดี อยู่ไหนก็มีแต่กรรมดี
ปล่อยจิตว่าง แล้วจิตสบาย เพราะจิตเป็นหนึ่งไม่ขุ่นมัว ไม่มีอารมณ์มาฉาบทาดวงจิตแล้ว ดวงจิตใส ดวงจิตขาว จิตเย็นมีแต่ความสบาย รู้เท่าสังขาร รู้เท่าความเป็นจริง จิตเราไม่หวั่นไหวต่อสิ่งทั้งปวง ถึงมรณะจะมาถึงก็ตาม ทุกข์ เวทนา เจ็บปวด มาถึงก็ตาม ไม่มีความหวั่นไหวต่อสิ่งเหล่านั้น”
กระทั่งวันที่ 16 พ.ค.2526 มรณภาพอย่างสงบ สิริอายุ 95 ปี พรรษา 64
ในวันพระราชทานเพลิง เมื่อวันเสาร์ที่ 11 ก.พ.2527 นั้น พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชดำเนินทรงเป็นประธาน พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง และสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
ในวันดังกล่าววัดถ้ำกลองเพลซึ่งมีอาณาบริเวณหลายพันไร่กลับคับแคบไปถนัดตาด้วยประชาชนจากทั่วทุกสารทิศหลั่งไหลกันมาร่วมพิธีมากเป็นประวัติการณ์
