องค์พระปฐมเจดีย์ เป็นปูชนียสถานอันสำคัญของประเทศไทย อยู่ภายในวัดพระปฐมเจดีย์ราชวรมหาวิหาร มีประวัติความเป็นมายาวนานในแผ่นดินสุวรรณภูมิ เป็นที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ
ความศักดิ์สิทธิ์ของ ‘องค์พระปฐมเจดีย์’ เป็นที่เลื่องลือไปทั่ว … ครั้งหนึ่ง ล้นเกล้าฯ รัชกาลที่ 6 สมัยดำรงพระยศเป็นสยามมกุฎราชกุมาร ทรงแปรพระราชฐานมาประทับที่พระราชวังสนามจันทร์ ทรงพบพระบรมสารีริกธาตุจากองค์พระปฐมเจดีย์เปล่งรัศมีสว่างไสวไปทั้งองค์
ทรงมีจดหมายเหตุกราบถวายรายงานต่อ พระราชบิดา พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ดำรัสว่า “… เมื่อครั้งเสด็จประพาสต้นผ่านไปทางนครปฐม ก็พบปาฏิหาริย์แบบนี้เช่นกัน มีรับสั่งให้มหาดเล็กตรวจค้นหาดูว่า มีผู้ใดแกล้งทำให้เป็นไปแบบนั้นหรือไม่ แต่ปรากฏว่าไม่มี …”
วัดพระปฐมเจดีย์กำหนดให้มีงานเทศกาลนมัสการองค์พระปฐมเจดีย์ ในวันขึ้น 12 ค่ำ เดือน 12 ถึง วันแรม 5 ค่ำ เดือน 12 รวม 9 วัน 9 คืน เป็นประจำทุกปี
เหรียญพระปฐมเจดีย์ (รุ่นแรก) จัดสร้างโดยเจ้าพระยาเทเวศร์วงศ์วิวัฒน์ (ม.ร.ว.หลาน กุญชร) อดีตเสนาบดีกระทรวงเกษตราธิการ ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 และเจ้าของ “โรงละครดึกดำบรรพ์” โรงละครชื่อดังในยุคนั้น เนื่องในโอกาสทำบุญฉลองอายุครบ 70 ปี เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2465
นับเป็นการบำเพ็ญกุศลครั้งยิ่งใหญ่โดยนิมนต์พระสงฆ์ 200 รูป รับบิณฑบาต ถวายภัตตาหารเพลพระสงฆ์ 10 รูป ต่อด้วยเทศน์อีก 1 กัณฑ์ เป็นเวลา 3 วัน
ในวันที่ 15 ธันวาคม พ.ศ.2465 ยังได้จัดสร้าง “พระพุทธรูป” สูง 2 ศอกคืบ 4 นิ้ว 1 องค์ “พระเจดีย์ทองเหลือง” สูง 1 คืบ 6 นิ้ว ฐานกว้าง 11 นิ้ว 18 องค์ เป็นแบบจำลองพระปฐมเจดีย์นครปฐม และสร้างเหรียญพระปฐมเจดีย์ จำนวน 10,000 เหรียญ เพื่อแจกจ่ายเป็นที่ระลึก และหลังจากนั้นเพียงไม่นาน ท่านก็ถึงแก่อสัญกรรม เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2466
ลักษณะเป็นเหรียญเสมาคว่ำ มีหูเชื่อม ด้านหน้าเป็นรูปองค์พระปฐมเจดีย์
ด้านหลังเขียนอักขระขอม ด้านล่างเขียนว่า “สร้างเมื่อ พ.ศ.2465”
เชื่อกันว่าเหรียญพระปฐมเจดีย์รุ่นแรก น่าจะต้องผ่านพิธีปลุกเสกที่เข้มขลังจากพระเกจิอาจารย์ชื่อดังในยุคนั้น แต่ไม่มีหลักฐานระบุเป็นที่แน่ชัดว่าเป็นรูปใดบ้าง
แต่แค่เพียงเฉพาะเกียรติคุณผู้สร้าง กับทั้งปาฏิหาริย์แห่งองค์พระปฐมเจดีย์ที่นำมาจำลองในเหรียญ เพียงพอที่จะส่งให้เหรียญได้รับความนิยมเป็นอย่างสูง
