คอลัมน์ วิถีแห่งการปฎิบัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
ไม่ว่าการเดินทางไปยังวัดเจดีย์หลวง จังหวัดเชียงใหม่ เมื่อปีพ.ศ.2472 ไม่ว่าการเดินทางจากวัดเจดีย์หลวง จังหวัดเชียงใหม่ เมื่อปีพ.ศ.2482
ล้วนมี ‘ความหมาย’
แม้ว่าเมื่อปีพ.ศ.2472 จะเป็นการเดินทางไปพร้อมกับ พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์)
แม้ว่าในปีพ.ศ.2482 ไม่มี พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์)
‘ขณะที่โดยสารรถไฟนั้น ได้พิจารณาไปด้วย ทำสมาธิเป็นการภายใน แม้จะพูดจะมองดูอะไรต่างๆ ก็ให้จิตเป็นสมาธิ มีสติ’
เป็น ‘ท่านเล่าว่า’ ผ่านสำนวนเขียน พระอาจารย์วิริยังค์
‘เราโดยสารรถไฟคราวนี้กำหนดจิตจนปรากฏว่าไม่มีอะไร เป็นรถไฟหรือตู้โบกี้ตู้ไหนมันกำลังวิ่งและกำลังเสียดสี มีเสียงอย่างไร ไปถึงไหน ไม่ปรากฏทั้งนั้น จิตได้เข้าสู่ความปกติ การเดินทางเป็นวันเป็นคืนเหมือนชั่วขณะเดียวและสบายมาก มีความเบา หลังจากลงจากรถไฟแล้วก็ไม่เสียกำลัง ทำเหมือนกับว่าอยู่ในป่าฉะนั้น’
เหมือนกับไม่ต่างไปจากเมื่อเดินทางขึ้นเชียงใหม่ปีพ.ศ.2472 อันปรากฏผ่านสำนวนเขียน พระมหาบัว ญาณสัมปันโน
แต่ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ในปีพ.ศ.2482 ก็ไม่เหมือนกับเมื่อปีพ.ศ.2472 แน่นอน
การแวะผ่านมหานครกรุงเทพฯ ในปีพ.ศ.2482 มิได้พำนักวัดปทุมวนาราม หากแต่พำนักวัดบรมนิวาสตามคำอาราธนาของ สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (ติสโส อ้วน)
เป็นศิษย์ยอดเยี่ยมยิ่งของ พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์)
ไม่เพียงแต่เดินทางเข้าศึกษาและเป็นครูอยู่วัดเทพศิรินทราวาส เพราะพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์) หากเส้นทางก็เติบใหญ่และเป็นความหวังของ พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์) ได้อย่างยอดเยี่ยม
การพบและสนทนาระหว่าง สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (ติสโส อ้วน) กับ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต จึงทรงความหมาย
‘เธอเข้าไปอยู่ในป่าไม่มีตำราจะหาธรรมที่ถูกต้องได้อย่างไร’ เป็นปุจฉา
‘ธรรมนั้นมี อยู่ทุกหย่อมย่านสำหรับผู้มีปัญญา’ เป็นวิสัชนาสั้นๆ ตรงเข้าเป้าจาก พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
ได้ยินดังนั้น สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (ติสโส อ้วน) อุทานด้วยความพอใจ
‘จริงๆ’
กระนั้น ที่สำคัญยิ่งกว่านั้น คือ อรรถาธิบายจาก พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต มากกว่า
ไม่ว่าจะเมื่อเทศนาธรรมให้กับญาติโยม ไม่ว่าจะเมื่อสนทนาธรรมกับสมณะด้วยกัน พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต มีความสม่ำเสมอ ดำรงปกติภาพอยู่อย่างครบถ้วน
เช่นเดียวกับเมื่อสนทนาธรรมกับ สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (ติสโส อ้วน)
หากศึกษาผ่านกระบวนการ ‘ท่านเล่าว่า’ สำนวนเขียน พระอาจารย์วิริยังค์ ก็จะซึมซาบและประจักษ์
เป็น ‘ท่านเล่าว่า’ ดังนี้
จิตที่ได้รับการอบรมที่ถูกต้องแล้ว ปัญญาย่อมเกิดขึ้น จะมองดูอะไรก็เป็น นิยาย
นิกธรรมทั้งสิ้น
ส่วนผู้ไม่ได้รับการอบรมจิตที่ถูกต้อง ปัญญาแท้จริงก็ไม่เกิด
แม้ผู้นั้นกำลังจับพระไตรปิฎกอ่านอยู่ ก็ไม่เป็นผล ยิ่งทำให้เกิดความลังเล สงสัย ตลอดไป
ส่วนผู้มีปัญญา อบรมมาด้วยจิตที่ถูกต้อง แม้จะไม่ต้องจับพระไตรปิฎก แต่ก็น้อมเอาสิ่งต่างๆ มาเป็นธรรม เป็นยอดพระไตรปิฎกได้
ยกตัวอย่างเช่น สังกิจจะสามเณรไปบิณฑบาตเห็นเขาไถนา เห็นเขาไขน้ำ นำเอามาเป็นอุบายจนเกิดปัญญาแล้วท่านก็สามารถบรรลุพระอรหันต์ได้
เพราะเหตุที่ท่านได้นำเอาดินที่ชาวนากำลังไถนามาเป็นอุบายว่า ดินไม่มีใจทำไมเขาจึงนำเอาไปตามประสงค์ได้ น้ำไม่มีใจทำไมเขาจึงทำเอาตามประสงค์ได้ เรามีใจทำไมไม่ทำใจให้เป็นไปตามประสงค์
เพราะเหตุนั้นธรรมจึงมีอยู่ทุกหย่อมย่าน มิใช่หรือ
การสนทนาธรรมระหว่าง สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (ติสโส อ้วน) กับ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต สำคัญ
ประการ 1 สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (ติสโส อ้วน) เป็นนักบริหาร เป็นนักปริยัติชั้นเอกอุ ประการ 1 พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต เป็นนักปฏิบัติ เป็นพระธุดงค์เดินป่า
การสนทนาระหว่าง ปริยัติ และ ปฏิบัติ จึงปรากฏขึ้นฉะนี้
