วันเสาร์ที่ 19 ก.ย.2569 น้อมรำลึกครบรอบ 102 ปี ชาตกาล “พระมงคลสุธี” เจ้าอาวาสวัดสุนทรประดิษฐ์ อ.บางระกำ จ.พิษณุโลก หรือที่บรรดาลูกศิษย์ชาวบ้านบางระกำ เรียกขานนาม “หลวงปู่แขก ปภาโส”
อดีตพระเถระที่สำคัญอีกรูปหนึ่งแห่งเมืองพิษณุโลก วัตรปฏิบัติเปี่ยมไปด้วยคุณธรรม ความเป็นนักปกครอง นักบริหาร และนักพัฒนาเพียบพร้อมด้วยพรหมวิหารธรรม
นอกจากนี้ ยังเป็นยอดพระเกจิแห่งเมืองสองแควที่ได้รับความเชื่อถือ นิมนต์ให้ร่วมพิธีพุทธาภิเษกวัตถุมงคลอย่างต่อเนื่องยาวนาน
อัตโนประวัติ มีนามเดิมว่า ลำยอง นาทีทองพิทักษ์ เกิดเมื่อวันศุกร์ที่ 19 ก.ย.2467 ณ บ้านกรุงกรัก ต.บางระกำ อ.บางระกำ จ.พิษณุโลก
ในช่วงวัยเยาว์ เข้าศึกษาในโรงเรียนศาลาวัดกรุงกรัก จบชั้น ป.4 ชีวิตในวัยเด็กค่อนข้างลำบาก เพราะครอบครัวมีฐานะยากจน ต้องคอยช่วยเหลือทางบ้านทำงานหนักหาเลี้ยงชีพ ที่อยู่อาศัยมักเกิดน้ำท่วมหนักทุกปี ต้องพายเรือนำผักปลาไปแลกข้าวเปลือกถึง จ.สุโขทัย
ครั้นย่างอายุ 21 ปี มีโอกาสบวชเรียน โดยญาตินำตัวมาฝากกับ พระครูพุทธิสุนทร (หลวงพ่อหรุ่น) เจ้าอาวาสวัดสุนทรประดิษฐ์ในสมัยนั้น โดยต้องใช้เวลาศึกษาอยู่ที่วัดท่องจำบทขานนาค หนังสือเจ็ดตำนาน นานกว่า 4 เดือน
เข้าพิธีอุปสมบท ในปี พ.ศ.2487 ณ พัทธสีมาวัดสุนทรประดิษฐ์ โดยมีหลวงพ่อหรุ่น เป็นพระอุปัชฌาย์, พระอาจารย์เปลื้อง เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และพระอาจารย์เรื่อง เป็นพระอนุสาวนาจารย์
ภายหลังอุปสมบท เป็นพระสงฆ์ที่เคร่งในพระธรรมวินัยใส่ใจในการศึกษาอย่างมาก สามารถสอบได้นักธรรมชั้นโทในเวลารวดเร็ว
ได้รับตำแหน่งหน้าที่และสมณศักดิ์เป็นลำดับดังนี้
พ.ศ.2501 ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าอาวาสวัดสุนทรประดิษฐ์ อ.บางระกำ พิษณุโลก เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และเป็นเจ้าสำนักเรียนวัดสุนทรประดิษฐ์
พ.ศ.2503 ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าคณะ อ.บางระกำ จ.พิษณุโลก พ.ศ.2514 ได้รับแต่งตั้งเป็นผู้รักษาการแทนเจ้าคณะ อ.เมือง จ.พิษณุโลก พ.ศ.2536 ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระครูสัญญาบัตรที่ พระครูสุนทรธรรมประภาส
พ.ศ.2541 ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระครูสัญญาบัตรชั้นเอก ในราชทินนามเดิม
พ.ศ.2552 ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญที่ พระมงคลสุธี
นับตั้งแต่หลวงปู่แขก เข้ามารับตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดสุนทรประดิษฐ์ ได้พัฒนาศาสนสถานและเสนาสนะภายในวัดมาอย่างต่อเนื่อง จนมีทุกอย่างครบครันเป็นวัดสำคัญประจำอำเภอ
นอกจากนี้ ยังได้ร่วมพัฒนาวัดอื่นๆ ในอำเภอที่ขาดแคลนในด้านศาสนสถาน อาทิ ศาลา กุฏิ หอสวดมนต์ หอฉัน เป็นต้น
จนทำให้วัดสุนทรประดิษฐ์ ได้รับการประกาศให้เป็นวัดพัฒนาตัวอย่างจากกรมการศาสนา กระทรวงศึกษาธิการ
พ.ศ.2503 ได้บริจาคเงินร่วมกับชาวบ้าน จัดสร้างอาคารเรียนโรงเรียนบางระกำ เพื่อรองรับจำนวนนักเรียนที่เพิ่มมากขึ้น ซึ่งหลวงปู่ได้ให้ความสำคัญในเรื่องการศึกษาเป็นอย่างมาก เนื่องจากเล็งเห็นว่าคนที่ได้ร่ำเรียนสูงๆ จะมีโอกาสประสบความสำเร็จในชีวิต
ขณะที่ภายในวัดสุนทรประดิษฐ์ ได้จัดการเรียนการสอนพระปริยัติธรรมสำหรับพระภิกษุ-สามเณรอย่างเป็นล่ำเป็นสัน
ที่ผ่านมา ท่านได้ส่งเสริมการเรียนการสอนทั้งกับพระภิกษุ สามเณรในอำเภอ และนักเรียนตามโรงเรียนต่างๆ ของอำเภอ ร่วมเป็นประธานฝ่ายสงฆ์ ในการจัดหาทุนการศึกษาให้กับเด็กที่เรียนดีแต่ยากจนเป็นประจำทุกปี รวมทั้งได้ขอแรงจากชาวบ้านช่วยพัฒนาซ่อมแซม และก่อสร้างอาคารเรียนให้กับโรงเรียนที่ยังขาดแคลน
อีกด้านหนึ่ง หลวงปู่แขกเป็นหนึ่งในสุดยอดพระเกจิชื่อดังแห่งเมืองพิษณุโลก ในพิธีพุทธาภิเษกวัตถุมงคลรายการสำคัญ จะต้องปรากฏชื่อของท่านร่วมอยู่ด้วยทุกครั้ง
แต่ปูมหลังของท่านก็มิใช่ย่อยในเรื่องวิทยาคมเข้มขลัง ผ่านการเล่าเรียนศึกษาอย่างจริงจังจากพระเกจิอาจารย์ชื่อดังในอดีตหลายท่าน โดยเฉพาะกับหลวงพ่อปุย วัดปากรัด อ.โพทะเล จ.พิจิตร
ยามว่างเว้นจากกิจนิมนต์ มักจะปลีกวิเวกไปนั่งสมาธิทำจิตใจให้สงบอยู่เป็นอาจิณ
วันที่ 20 ต.ค.2561 หลวงปู่แขก มีอาการปวดศีรษะอย่างรุนแรง หมดสติ คณะศิษย์นำท่านเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาลพิษณุเวช และส่งมารักษาต่อที่โรงพยาบาลพุทธชินราช อ.เมือง จ.พิษณุโลก ในแผนกหอผู้ป่วยหนักระบบประสาท (ICU ศป) ก่อนที่คณะแพทย์จะผ่าตัดอย่างเร่งด่วน หลังผ่าตัดอาการท่านยังไม่ดีขึ้น
กระทั่งล่าสุด เมื่อเวลา 15.25 น. วันที่ 2 พ.ย.2561 หลวงปู่แขกมรณภาพอย่างสงบ สิริอายุ 94 ปี พรรษา 74
