หนังสือ … “พุทธแลนด์ แดนศรัทธาวัดไทยสมัยใหม่”
ผู้เขียน … ภิญญพันธุ์ พจนะลาวัณย์
จัดพิมพ์โดย … สำนักพิมพ์มติชน
ราคา … 330 บาท
“พุทธแลนด์ แดนศรัทธาวัดไทยสมัยใหม่” เล่มนี้ เกิดขึ้นเพื่ออธิบายปรากฏการณ์ของการทำให้วัดในไทยกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวในลักษณะสวนสนุกและอื่นๆ ที่พอจะเทียบเคียงกันได้ เพื่อที่จะเข้าใจปรากฏการณ์ดังกล่าว จึงยกหัวข้ออภิปรายปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นเป็น 3 ส่วน ได้แก่ 1.แนวคิดพุทธหลาก ชนิดกับการสร้างศาสนสถาน 2.สิ่งก่อสร้างมหัศจรรย์ขนาดยักษ์ และการก่อรูปของพุทธแลนด์ ก่อนวิกฤตเศรษฐกิจปี 2540 และ 3.สวนสนุกทางจิตวิญญาณแบบไทยๆ หลังวิกฤตเศรษฐกิจปี 2540
ในภาพรวมทั้งประเทศ จะเห็นว่าจุดเปลี่ยนสำคัญอยู่ช่วงวิกฤตเศรษฐกิจปี 2540 อันนำมาซึ่งนโยบายของรัฐในการสนับสนุนการท่องเที่ยว การเกิดถนนที่เข้าถึงพื้นที่ต่างๆ นอกเส้นทางหลัก ทั้งหมดนี้ทำให้วัดและศาสนสถานแบบพุทธแลนด์ สามารถเข้าถึงได้ง่ายขึ้นด้วยยานพาหนะของปัจเจก สอดคล้องกับความเปลี่ยนแปลงของยุคสมัย เช่นเดียวกับการมีอิทธิพลจากวัฒนธรรมประชานิยมที่ผู้คนรับรู้ ผ่านสื่อมวลชนในรูปแบบต่างๆ เช่น ละคร ภาพยนตร์ กระทั่งการ์ตูนทั้งในและต่างประเทศ
พื้นที่ต่างๆ ในวัดมีลักษณะคล้ายกับด่านต่างๆ ของสวนสนุก ยิ่งวัดใดมีชื่อเสียงด้านให้โชคลาภ ทำให้ผู้คนสมหวัง ประสบความสำเร็จในหน้าที่การงานและความรัก ยิ่งทำให้วัดนั้นเต็มไปด้วยผู้คน
ในภาพรวมของประเทศ ลักษณะภูมิศาสตร์ที่มักเป็นที่ตั้งของวัดและศาสนสถานมีความแตกต่างกันไป
นอกจากนั้น สิ่งศักดิ์สิทธิ์และสิ่งก่อสร้างยังสัมพันธ์อยู่กับภูมิภาค เช่น ครูบาศรีวิชัยในภาคเหนือ พญานาค ในภาคอีสาน สมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) ในภาคกลาง และ จตุคามรามเทพ หลวงปู่ทวด และ ไอ้ไข่ ในภาคใต้
แต่สิ่งศักดิ์สิทธิ์บางประการก็ขยายความนิยมไปสู่ภูมิภาคอื่นด้วย เช่น สมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) หลวงปู่ทวด ไอ้ไข่ และ พญานาค ส่วนสิ่งศักดิ์สิทธิ์บางประเภทเป็นที่นิยมอย่างกว้างขวาง จนไม่มีข้อจำกัดในเชิงพื้นที่ นั่นคือ เจ้าแม่กวนอิม และท้าวเวสสุวรรณที่กลายเป็นที่นิยมอย่างมากในช่วงที่โรคโควิด-19 ระบาด
อาจกล่าวได้ว่าสถานการณ์อันตึงเครียดทางเศรษฐกิจ และชีวิตจากโรคระบาด เป็นจุดเปลี่ยนแปลงที่ทำให้วัดและศาสนสถานแบบพุทธแลนด์ มีการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่
ร่วมหาคำตอบได้ในพุทธแลนด์ฯ เล่มนี้
••… ‘เทพเจ้าจีนในกรุงเทพฯ’หล่อหลอมหลายยุคสมัย …••
••… หลักคิดเรื่องความเป็นเหตุผล‘ไสยเวท-เพศ-ผีฯ’ …••
“…ชนเหล่าใด ปลูกสวน ปลูกป่า สร้างสะพาน ให้แหล่งน้ำ บ่อน้ำ และที่พักอาศัย บุญของชนเหล่านั้น ย่อมเพิ่มพูนทุกเวลา ทั้งคืนทั้งวัน …” คติธรรม สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตโต) วัดญาณเวศกวัน
♦…เริ่มต้นคอลัมน์ในสัปดาห์นี้ ขอแนะนำหนังสือดีจากสำนักพิมพ์มติชน 4 เล่ม เล่มแรกนำเสนอ “ศาสนาและการเมืองในประวัติศาสตร์สุโขทัย-อยุธยา” ผู้เขียน : พิเศษ เจียจันทร์พงษ์ … การช่วงชิงอำนาจระหว่างแคว้นสุโขทัย และอาณาจักรอยุธยา ดำเนินผ่านนโยบายทางการเมืองและการศาสนา ทั้ง 2 รัฐต่างขับเคี่ยวต่อสู้กันอย่างเข้มข้นและสลับซับซ้อน และทิ้งปมปริศนาให้นักประวัติศาสตร์รุ่นหลังต้องหาคำตอบ ทั้งการหายไปของตระกูลพ่อขุนผาเมืองเจ้าเมืองสุโขทัยเก่า, เมืองราดของพ่อขุนผาเมือง, ระบบสืบราชบัลลังก์ของแคว้นสุโขทัย, ความสัมพันธ์ระหว่างพระมหาธรรมราชาลิไทกับขุนหลวงพ่องั่ว แห่งสุพรรณภูมิ, รวมไปถึงเมืองที่หายไปในประวัติศาสตร์ ราคา 290 บาท
♦…เล่มที่สอง “ภารตะ-สยาม ศาสนาต้อง (ไม่) ห้ามเรื่องการเมือง?” ผู้เขียน : คมกฤช อุ่ยเต็กเค่ง … รวมบทความชวนตั้งคำถามชวนถกเถียงเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างศาสนากับเมือง ซึ่งมักเป็นประเด็นที่ถูกมองว่าไม่เกี่ยวข้องกันเสมอมา ทั้งที่ในความเป็นจริง หากนิยามว่าการเมืองคือ “อำนาจนานาชนิดในการจัดสรรแบ่งปันทรัพยากร” แล้ว ศาสนาเองก็ไม่อาจปลอดพ้นไปจากการเมืองได้ ลำดับชั้นวรรณะและอำนาจต่างๆ ที่แฝงฝังซ่อนเร้นอยู่ในวงการศาสนา ต่างก็เป็นสิ่งยืนยันความเป็นการเมืองในศาสนาเอง ยิ่งศาสนาในสังคมไทย เป็นการเมืองเสียยิ่งกว่าการเมือง อีนุงตุงนังกับชีวิตใกล้ตัวเราอย่างแยกไม่ออก ไม่การเมืองไปยุ่งกับศาสนา ศาสนาก็มายุ่งกับการเมือง ราคา 280 บาท
♦…เล่มที่สาม “เทพเจ้าจีน ในกรุงเทพฯ” ผู้เขียน : อชิรัชญ์ ไชยพจน์พานิช … การนับถือเทพเจ้าหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์อยู่คู่กับวัฒนธรรมจีนมายาวนานนับพันปี วัฒนธรรมดังกล่าวผ่านการหล่อหลอมและปรับเปลี่ยนมาหลายยุคสมัย จนเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตชาวจีน รวมไปถึงคนไทยเชื้อสายจีนอย่างแยกไม่ออก พาไปสำรวจต้นทางความเชื่อเหล่านั้นที่สอดแทรกอยู่ในประติมากรรมเทพเจ้าจีน โดยเฉพาะลัทธิขงจื่อ เต๋า และพุทธศาสนา ดังเห็นได้จากเทพเจ้าจีนที่ประดิษฐานอยู่ในศาลเจ้าทั่วกรุงเทพฯ ซึ่งมีรูปแบบศิลปกรรม และประติมากรรมประธานแตกต่างไปตามวัฒนธรรมของชาวจีน 5 กลุ่มภาษา คือ แต้จิ๋ว ฮกเกี้ยน แคะ ไหหลำ และกวางตุ้ง กระทั่งเมื่อเวลาผ่านไป ความเชื่อของคนจีนก็ได้หลอมรวมกับความเชื่อไทย จนกลายเป็นการผสมผสานระหว่างไทย-จีน ราคา 400 บาท
♦…เล่มที่สี่ “ไสยเวท เพศ ผี : ร่างทรงองค์เควียร์ในอุษาคเนย์” ผู้เขียน : ปีเตอร์ เอ.แจ็คสัน … ในโลกสมัยใหม่ที่สิ่งต่างๆ ตั้งอยู่บนหลักคิดเรื่องความเป็นเหตุเป็นผล สังคมในอุษาคเนย์กลับอุดมไปด้วยความเชื่อในเรื่องภูติผีวิญญาณ โดยแสดงออกผ่านทางพิธีกรรม ไสยเวท และร่างทรง ความเชื่อเหล่านี้ยังคงรุ่งเรืองเฟื่องฟูและปรับตัวเข้ากับความเป็นสมัยใหม่ แม้ “ศาสนาหลัก” อย่างพุทธหรืออิสลามจะเป็นศูนย์รวมศรัทธาหลักในภูมิภาคดังกล่าวก็ตาม สภาวการณ์เช่นนี้เปิดพื้นที่ให้คนกลุ่มใหม่ได้เข้ามามีบทบาทในทางพิธีกรรม พวกเขาคือเหล่าร่างทรงและหมอพิธีเควียร์ ผู้เป็นสื่อกลางระหว่างทวยเทพกับหมู่มนุษย์ และดำรงสถานะอันลื่นไหล ณ จุดกึ่งกลางระหว่างความเป็นชายกับความเป็นหญิง ร่วมสำรวจการสรรค์สร้างวัฒนธรรม บทบาทสถานะทางสังคม อัตลักษณ์ทางเพศ และเพศวิถีของร่างทรง องค์เควียร์ ตลอดจนอำนาจต่อรองที่พวกเขาได้มาพร้อมกับสถานะดังกล่าว ซึ่งไปท้าทายภาพจำความเป็นบุคคลทางศาสนาและบรรทัดฐานรักต่างเพศของสังคม ราคา 450 บาท
♦…เหลืออีกเพียง 2 วัน !! งานมหกรรมหนังสือระดับชาติ ครั้งที่ 31 (BOOK EXPO THAILAND 2026) ระหว่างวันที่ 23 ต.ค.-1 พ.ย.2569 ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ ตั้งแต่เวลา 10.00-21.00 น. เลือกซื้อหนังสือดีในเครือมติชนที่ขนมาจำหน่ายในราคาสุดพิเศษ!! ที่สำนักพิมพ์มติชน บูธ J02
♦…แล้วพบกันใหม่ในสัปดาห์หน้า
คนข่าวธรรมะ
[email protected]
