วันเสาร์ที่ 14 พ.ย.2569 น้อมรำลึกครบ 143 ปี ชาตกาล “พระเมตตาวิหารี” (ปัด ธัมมธโร) อดีตเจ้าอาวาสวัดถ้ำคูหาสวรรค์ เขตภาษีเจริญ กรุงเทพฯ พระเกจิอาจารย์ชื่อดัง
เดิมชื่อ ปัด รัตนาคม เกิดเมื่อวันที่ 14 พ.ย.2426 ที่บ้านเตาอิฐ ต.บางงาม อ.ศรีประจันต์ จ.สุพรรณบุรี เป็นบุตรคนโต
เมื่อเติบโตได้ช่วยบิดามารดาประกอบอาชีพค้าข้าวขึ้นล่องระหว่างสุพรรณบุรี อยุธยา ปทุมธานี และกรุงเทพฯ
จนเมื่อบิดาถึงแก่กรรมและท่านมีอายุครบบวชพอดี จึงอุปสมบท ณ วัดพร้าว ต.โพธิ์พระยา อ.ท่าพี่เลี้ยง (ปัจจุบันคือ อ.เมือง) จ.สุพรรณบุรี ในปี พ.ศ.2447 โดยมี พระครูปลื้ม วัดพร้าว พระเกจิชื่อดังแห่งสุพรรณบุรี เป็นพระอุปัชฌาย์ ได้รับฉายา “ธัมมธโร”
จำพรรษาที่วัดพร้าว 3 พรรษา ศึกษาร่ำเรียนกับหลวงพ่อปลื้ม พระอุปัชฌาย์ และหลวงพ่อพริ้ง วัดวรจันทร์ พระเกจิชื่อดังยุคเก่าของสุพรรณ ก่อนเดินทางเข้ากรุงเทพฯ มาจำพรรษาที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) เพื่อศึกษาพระธรรมวินัย
เป็นพระที่เคร่งครัดในพระธรรมวินัยและถือธุดงค์เป็นนิจ เคยเดินธุดงค์ไปไกลถึงเมืองย่างกุ้ง ประเทศพม่า เพื่อศึกษาพระไตรปิฎกอยู่ 1 พรรษา ก่อนเดินทางกลับมาในครั้งนั้น ท่านอาพาธจนเกือบสิ้นชีวิต ถึงแม้จะหายดี แต่ทำให้เสียงของท่านแหบแห้งจนดูเหมือนเป็นคนดุ
ความเคร่งครัดในพระธรรมวินัยและความเชี่ยวชาญทางด้านวิปัสสนากัมมัฏฐานของท่าน แม้แต่สมเด็จพระสังฆราช (ปุ่น) วัดโพธิ์ ท่าเตียน ยังกล่าวชมเชยต่อพระสงฆ์ผู้อื่นอยู่เสมอ
ต่อมาท่านได้รับการแต่งตั้งให้เป็นเจ้าอาวาสวัดชัยฉิมพลี ภาษีเจริญ พัฒนาวัดตลอดจนการศึกษาของลูกหลานละแวกนั้น จนเป็นที่พอใจของพระธรรมปิฎก วัดพระเชตุพนฯ ยิ่งนัก เมื่อมีการคัดเลือกผู้ครองวัดคูหาสวรรค์ จึงให้ท่านมารับตำแหน่งเจ้าอาวาสในปี พ.ศ.2472
สำหรับ “วัดคูหาสวรรค์” เดิมชื่อ “วัดศาลาสี่หน้า” เป็นวัดเก่าแก่สมัยต้นรัตนโกสินทร์ ในสมัยพระวิสุทธิสารเถร (ผ่อง) พระเกจิผู้มีชื่อเสียงโด่งดังด้านวิปัสสนากัมมัฏฐานรูปหนึ่งของเมืองไทย เจ้าของ “พระเนื้อผงพิมพ์เล็บมือ” อันลือเลือง เป็นอาวาสรูปที่ 8 ปกครองดูแล สร้างความเจริญรุ่งเรืองสู่วัดและชุมชน จนเป็นที่เคารพศรัทธา
ต่อมาเมื่อท่านมรณภาพลงในปี พ.ศ.2471 ยากที่จะหาผู้มีคุณสมบัติใกล้เคียงมารับตำแหน่งเจ้าอาวาส
ในที่สุด สมเด็จพระวันรัต (เผื่อน) แห่งวัดพระเชตุพนฯ มอบหมายให้ พระเมตตาวิหารี (ปัด ธัมมธโร) รับตำแหน่งเจ้าอาวาสสืบแทน เนื่องด้วยท่านเป็นพระเถระที่ทรงคุณวุฒิทางวิปัสสนากัมมัฏฐานเช่นกัน ทั้งยังเคร่งครัดในพระธรรมวินัยและมีเมตตาธรรมสูง เมื่อมาปกครองวัด สามารถทำหน้าที่ได้อย่างสมบูรณ์แบบ เป็นที่เลื่อมใสศรัทธาของสาธุชนอย่างสูง
หลังจากนั้นท่านบูรณปฏิสังขรณ์จนวัดคูหาสวรรค์เจริญรุ่งเรืองสืบมา นอกจากนี้ ยังได้ร่วมกับชาวบ้านสร้างโรงเรียนพระปริยัติธรรมสำหรับพระภิกษุสามเณร และโรงเรียนประชาบาลเพื่อเยาวชนในท้องถิ่น รวมทั้งสาธารณประโยชน์ต่างๆ อาทิ สะพานข้ามคลอง และบ่อเก็บน้ำฝน เป็นต้น
ลำดับสมณศักดิ์ พ.ศ.2468 เป็นพระฐานานุกรมในพระเทพมุนี (เผื่อน ติสสทัตโต) ที่ พระครูใบฎีกาปัด ธัมมสโร พ.ศ.2469 เป็นพระฐานานุกรมในพระธรรมปิฎก (เผื่อน ติสสทัตโต) ที่พระครูสมุห์ปัด ธัมมสโร
พ.ศ.2472 ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์ เป็นพระครูสัญญาบัตร ฝ่ายวิปัสสนาธุระ ในราชทินนามที่ พระครูเมตตาวิหารี
พ.ศ.2493 ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์ เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญยก ฝ่ายวิปัสสนาธุระ ที่ พระเมตตาวิหารีเถร
พระเมตตาวิหารีเถร (ปัด ธัมมธโร) ยังเป็นพระราชาคณะฝ่ายวิปัสสนาธุระองค์สุดท้าย ที่ได้รับพระราชทาน “พัดงาสาน” (พัดยศพระราชาคณะฝ่ายวิปัสสนาธุระ (อรัญญวาสี)) เป็นพัดหน้านาง พื้นงาสาน ขอบงาคาบตับงา ด้ามงา โดยได้รับพระราชทาน เมื่อวันที่ 4 ธันวาคม 2493 ขณะท่านอายุ 68 ปี หลังจากนั้น ไม่มีการพระราชทานพัดยศงาสานให้กับพระสงฆ์องค์ใดอีก จนถึงปัจจุบัน
มรณภาพด้วยโรคชรา ในวันที่ 10 เม.ย.2507 ณ กุฏิเจ้าอาวาสวัดคูหาสวรรค์ สิริอายุ 81 ปี พรรษา 60
