คอลัมน์ คติสัญลักษณ์
ชวพงศ์ ชำนิประศาสน์
พระอักโษภยะพุทธเจ้า เป็นพระธยานิพุทธองค์หนึ่งในห้าพระพุทธเจ้าของฝ่ายมหายานที่สำคัญ ประจำหรือประทับในพุทธเกษตรหรือทิศตะวันออกของพุทธมณฑล
พระธยานิพุทธ คือ สัมโภคกาย หรือ กายทิพย์ของพระธรรม กายหรือ อาทิพุทธ (ความหมายของธรรมกาย) ของ มหายาน หมายถึง กายธรรม หรือความจริง หรือสัจจะที่มีอยู่ ที่เป็นอยู่ หรือที่ดำเนินอยู่ทั้งในอดีต ปัจจุบัน และอนาคตกาล พระธยานิพุทธนั้นเป็นกายทิพย์ ผู้ที่จะเห็นได้ จะพบได้ จะได้ฟังธรรม ก็มีแต่พระโพธิสัตว์เท่านั้น
ลักษณะของพุทธศิลป์หรือรูปธรรมของพระอักโษภยะพุทธเจ้า เป็นรูปธรรมอันแสดงถึงธรรมะก็คือ พระวรกายเป็นสีน้ำเงิน มีรัศมีสีขาว ปรากฏในท่าภูมิสปรศมุทรา หรือปางพิชิตมารที่เราพบเห็นกันในพระพุทธรูปฝ่ายเถรวาท พระหัตถ์ซ้ายในรูปแบบการทำสมาธิ พระหัตถ์ขวาเหยียดออก นิ้วชี้ไปยังแผ่นดิน (อันหมายถึงโลก) คือภาวะของการไปจากพ้นโลก คือ อยู่เหนือ หรือพ้นไปจากสังสารวัฏ คือ การเวียนว่าย ตาย เกิด ที่ประสบและประจญอยู่กับความทุกข์อันไม่รู้จบ
นอกจากนี้ยังถือวัชระและดอกบัวอันมีความหมายถึงสติปัญญา ความเมตตา บางแห่งหมายถึงเมตตาและขันธ์
ในความหมายของพระอักโษภยะพุทธเจ้าอีกด้านหนึ่งก็คือ พระพุทธเจ้าผู้ไม่หวั่นไหว คงที่ ไม่เปลี่ยนแปลง นั่นคือความหมายของธรรมกาย ที่หมายถึงความจริงชั้นสูงสุดหรือความจริงอันประเสริฐ
ในความเชื่ออีกประการของฝ่ายมหายานก็คือ ความเชื่อในพระโพธิสัตว์ เพราะฝ่ายมหายานจะเน้นเรื่องพระโพธิสัตว์เป็นสำคัญ เนื่องจากเป็นผู้มีเมตตาและกรุณา ปรารถนาจะพาสัตว์โลกทั้งปวงให้พ้นทุกข์
ภาพของพระอักโษภยะพุทธเจ้าจึงอาจมีพระโพธิสัตว์สำคัญของพระองค์คือ พระวัชรปานิโพธิสัตว์ และพระกษิติครรภะโพธิสัตว์ (ซึ่งจะบรรยายไว้ในเรื่องศิลปะและสัญลักษณ์ของพระโพธิสัตว์) ซึ่งจะปรากฏอยู่ด้านซ้ายของภาพพระอักโษภยะพุทธเจ้า ในพุทธศาสนามหายานในประเทศจีน
นอกจากพระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์หรือเจ้าแม่กวนอิมแล้ว ชาวจีนให้ความเคารพต่อพระกษิติครรภะโพธิสัตว์ไม่น้อยทีเดียว
