ธรรมนิมิต หนองขอน

คอลัมน์ วิถีแห่งการปฎิบัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต

เสถียร จันทิมาธร

การหวนกลับภาคอีสานของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ในปีพ.ศ.2482 แตกต่างจากการหวนคืนเมื่อปีพ.ศ.2458 อย่างเด่นชัด

เมื่อปีพ.ศ.2458 ท่านออกจากกรุงเทพมหานครก็ตรงไปยังอุบลราชธานี

แต่ในปีพ.ศ.2482 พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ออกจากกรุงเทพมหานครก็แวะที่วัดสาลวันนครราชสีมา

เพราะวัดสาลวันมี พระอาจารย์สิงห์ ขันตยาคโม เป็นเจ้าอาวาส

คงจำได้ว่า พระอาจารย์สิงห์ ขันตยาคโม เป็นศิษย์รุ่นแรก ยิ่งกว่านั้น ณ วัดสาลวัน ยังมี พระอาจารย์อ่อน ญาณสิริ ยังมี พระอาจารย์ฝั้น อาจาโร อยู่ด้วย

ณ วัดสาลวัน นี้เอง ที่เป็นโอกาสอันสำคัญ

‘เป็นโอกาสที่ท่านได้แสดงธรรมอันเป็นส่วนของการแก้ไขจิต ได้สถิตธรรมส่วน ลึกอันเป็นธรรมสำคัญไว้’ เป็นสำนวนเขียน พระอาจารย์วิริยังค์ จากกระบวนการ ‘ท่านเล่าว่า’

‘การให้ความคิดของท่านพระเถระทั้งหลายจนมีความคิดว่าจะต้องติดตามอาจารย์ มั่นไป’

กระนั้น เป้าหมายอย่างแท้จริงของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต คือวัดป่าโนนนิเวสน์ เพราะ พระธรรมเจดีย์ (จูม พันธุโล) ได้จัดเสนาสนะเตรียมถวายเอาไว้แล้ว

วัดป่าโนนนิเวสน์คือที่พักจำพรรษาในปีพ.ศ.2483

มีการเปลี่ยนแปลงเป็นอย่างมากในพื้นที่ภาคอีสาน หากมองจากประสบการณ์และความจัดเจนเก่าของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต

ต้องยอมรับว่าพื้นที่สำหรับพระป่า พระนักปฏิบัติมีมากขึ้น

ในความเป็นจริง ‘ธรรมนิมิต’ อันเคยปรากฏระหว่างเข้าที่ภาวนา ณ บ้านหนองขอน อำเภออำนาจเจริญ เมื่อปีพ.ศ.2470 ก็กลายเป็นความจริง

สำนวนเขียน พระมหาบัว ญาณสัมปันโน กล่าวถึงธรรมนิมิตนี้ว่า

พอจิตสงบรวมลงไป ปรากฏเห็นพระเณรจำนวนมากที่ค่อยๆ เดินตามหลังท่านมาด้วยความเคารพและมีระเบียบสวยงามน่าเลื่อมใสก็มี ที่เดินแซงหน้าท่านไปข้างหน้าด้วยอาการลุกลี้ลุกลน ไม่มีความเคารพและสำรวมอินทรีย์เลยก็มี

ที่กำลังถือโอกาสเดินแซงหน้าท่านไปด้วยท่าทางที่ไม่มีระเบียบธรรมวินัยติดตัวเลยก็มี

พวกที่กำลังเอาไม้มีลักษณะเหมือนไม้ผ่าครึ่ง เหมือนหีบปิ้ง ปลามาคีบหัวอกท่านอย่างแน่นแทบหายใจไม่ได้ก็มี

‘ธรรมนิมิต’ ของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต เช่นนี้อาจมาจากความเป็นห่วง

เพราะระหว่างจำพรรษาอยู่บ้านหนองขอน อำเภออำนาจเจริญ แต่ครั้งเป็นส่วนหนึ่งของจังหวัดอุบลราช ธานีนั้น คณะของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต เริ่มใหญ่ขึ้น ใหญ่ขึ้นเป็นลำดับ

เหมือนการแตกแยกสาขาใหญ่ขึ้นอย่างที่เห็นและสัมผัสได้ในปีพ.ศ.2482

อย่างไรก็ตาม สำนวนเขียน พระมหาบัว ญาณสัมปันโน สะท้อนความนึกคิด พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต เมื่อปีพ.ศ.2470 ว่า

พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต กำหนดจิตดูเหตุการณ์ก็ทราบขึ้นมาทันทีว่า

จำพวกที่ค่อยๆ เดินตามหลังท่านด้วยความเคารพและมีระเบียบสวยงามเป็นที่น่าเลื่อมใสนั่นคือ จำพวกที่จะประพฤติชอบตามโอวาทคำสั่งสอนของท่าน จะเป็นผู้เคารพเทิดทูนท่านและพระศาสนาให้เจริญรุ่งเรืองต่อไปในอนาคต

จะสามารถทำตนให้เป็นประโยชน์แก่พระศาสนาตลอดหมู่ชนทั่วไปได้ และสามารถจะยังขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีงามทางศาสนาให้คงที่ดีงามต่อไป

จำพวกที่เดินแซงหน้าท่านไปด้วยท่าทางไม่ระวังสำรวมนั้น คือจำพวกอวดรู้อวดฉลาดเข้าใจว่าตนเรียนมากรู้มาก ปฏิบัติดียิ่งกว่าครูบาอาจารย์ผู้พาปฏิบัติมาก่อน ไม่สนใจเคารพเอื้อเฟื้อต่อการศึกษาไต่ถามข้ออรรถข้อธรรมใดๆ เพราะความสำคัญตนว่าฉลาดรอบรู้ ทุกอย่าง

จำพวกที่กำลังคอยหาโอกาสเดินแซงหน้าท่านไปในลำดับต่อมานั้น คือจำพวกที่กำลังเริ่มก่อตั้งความเสื่อมเสียแก่ตนและพระศาสนาต่อไปด้วยความสำคัญผิดชนิดต่างๆ

จำพวกที่เอาไม้มาคีบหัวอกท่านนั้น คือจำพวกที่เข้าใจว่าตนฉลาดรอบรู้และปฏิบัติไปด้วยความสำคัญนั้นๆ โดยมิได้คำนึงว่าผิดหรือถูก ทั้งที่ความจริงการปฏิบัตินั้นเป็นทางผิดและยังมีส่วนกระทบกระเทือนวงการพระศาสนาและครูบาอาจารย์ที่พาดำเนินมาก่อน

จำพวกหลังนี้ที่มาทำให้ท่านลำบากในเวลาต่อมา

เป็นธรรมนิมิตอันปรากฏขึ้นตั้งแต่ปีพ.ศ.2470 ส่องสะท้อนให้เห็นภาพในอนาคตว่าจักเป็นเช่นใด

การขยายตัวเติบใหญ่กระทั่งก่อตั้งขึ้นเป็นสำนักเป็นพัฒนาการของพระป่า เสนาสนะป่า วัดป่า อย่างแน่นอน ดังสัมผัสได้จากวัดสาลวัน ดังสัมผัสได้จากวัดป่าโนนนิเวสน์

เหล่านี้ล้วนเป็นสิ่งที่จะมาพร้อมกับพัฒนาการและการขยายตัวเติบใหญ่