ปริยัติ ปฏิบัติ

คอลัมน์ วิถีแห่งการปฎิบัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต

เสถียร จันทิมาธร

หากถือเอาหลัก 3 ประการอันเป็นพื้นฐานการเทศนาธรรมของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต มาเป็นบรรทัดฐาน ก็ต้องเข้าไปศึกษาจากสภาพความเป็นจริง

สภาพความเป็นจริงอันปรากฏในธรรมเทศนาแห่ง มุตโตทัย

ก็จะประจักษ์ได้ว่า พระอาจารย์จะเริ่มจาก อุเทศ

อุเทศ อันเท่ากับ การยกขึ้นแสดง 1 การยกขึ้นชี้แจง 1 ข้อที่ยกขึ้นแสดง 1 หัวข้อ 1 การเรียนการสอน 1 การสวดปาฏิโมกข์ 1 ปาฏิโมกข์ที่ยกขึ้นสวด 1

จาก อุเทศ นี้เองจึงนำไปสู่ นิเทศ

นิเทศ อันมาจาก นิทเทส เท่ากับ คำแสดง 1 คำจำแนกอธิบาย 1 คำไขความ 1 อันเป็นจุดเชื่อมต่อไปยัง ปฏินิเทศ ในที่สุด

อาจเป็นเหมือนขนบ

กระนั้น ขนบหรือธรรมนิยมเช่นนี้เมื่อตกมาถึง พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ก็ได้รับการปรับเปลี่ยนให้เข้ากับสภาพความเป็นจริง

ขนบนี้ตกทอดมาผ่านครูบาอาจารย์ กระนั้น หากศึกษาเส้นทางอย่างประสานระหว่าง พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์) กับ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ก็จะค่อยๆ เห็นถึงความสัมพันธ์และความต่อเนื่อง

โปรดอ่าน

อัคคัง ฐานัง มนุสเสสุ มัคคัง สัตตวิสุทธิยา ฐานะอันเลิศมีอยู่ในมนุษย์ ฐานะอันดีเลิศนั้นเป็นทางดำเนินไปเพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์

เราได้รับมรดกมาแล้วจาก มโน คือ บิดา มารดา

กล่าวคือ ตัวของเรานี้อันได้กำเนิดเกิดมาเป็นมนุษย์ซึ่งเป็นชาติสูงสุด เป็นผู้เลิศตั้งอยู่ในฐานะอันเลิศด้วยดี

คือ มีกายสมบัติ วจีสมบัติ และมโนสมบัติ บริบูรณ์

จะสร้างสมเอาสมบัติภายนอก คือ ทรัพย์สิน เงินทอง อย่างไรก็ได้ จะสร้างสมเอาสมบัติภายใน คือ มรรคผล นิพพาน ธรรมวิเศษ ก็ได้

พระพุทธองค์ทรงบัญญัติพระธรรมวินัยก็ทรงบัญญัติแก่มนุษย์เรานี้เอง มิได้ทรงบัญญัติแก่ช้าง ม้า โค ควาย เป็นต้น ที่ไหนเลย มนุษย์นี้เองจะเป็นผู้ปฏิบัติถึงซึ่งความบริสุทธิ์ได้ ฉะนั้น จึงไม่ควรน้อยเนื้อต่ำใจว่า ตนมีบุญวาสนาน้อย เพราะมนุษย์ทำได้

เมื่อไม่มีทำให้มีได้ เมื่อมีแล้วทำให้ยิ่งได้

เมื่อได้ทำกองการกุศล คือ ให้ทาน รักษาศีล เจริญภาวนาตามคำสอนของพระบรมศาสดาจารย์เจ้าแล้ว บางพวกทำได้ก็ต้องไปสู่สวรรค์ บางพวกทำมากแลขยันทำจริงพร้อม ทั้งวาสนา บารมีแต่หนหลังประกอบกัน

ก็สามารถเข้าสู่พระนิพพานโดยไม่ต้องสงสัยเลย

พระบรมศาสดาจารย์เจ้าทรงตั้งชัยภูมิไว้ในธรรมข้อไหน

พระองค์ทรงตั้ง มหาสติปัฏฐาน เป็นชัยภูมิ อุปมาทางโลก การรบทัพชิงชัยมุ่งหมายชัยชนะจำต้องหาชัยภูมิ ถ้าได้ชัยภูมิที่ดีแล้วย่อมสามารถป้องกันอาวุธของข้าศึกได้ดี ณ ที่นั้น สามารถรวบรวมกำลังใหญ่เข้าฆ่าฟันข้าศึกให้ปราชัยพ่ายแพ้ไปได้

ที่เช่นนั้นท่านจึงเรียกว่า ชัยภูมิ คือ ที่ประกอบไปด้วยค่ายคู ประตู หอรบอันมั่นคงฉันใด อุปไมยในทางธรรมก็ฉันนั้น

ที่เอา มหาสติปัฏฐาน เป็น ชัยภูมิ ก็โดยผู้ที่เข้าสู่สงครามข้าศึกคือกิเลส

ต้องพิจารณากายานุปัสสนาสติปัฏฐานเป็นต้นก่อน เพราะคนเราที่จะเกิดกามราคะเป็นต้นขึ้นก็เกิดขึ้นที่กายและใจ เพราะตาแลไปเห็นกายทำให้ใจกำเริบ เหตุนั้นจึงได้ความว่า กายเป็นเครื่องก่อเหตุ จึงต้องพิจารณาที่กายนี้ก่อนจะได้เป็นเครื่องดับนิวรณ์ทำใจให้สงบได้

ณ ที่นี้ พึงทำให้มาก เจริญให้มาก คือ พิจารณาไม่ต้องถอยเลยทีเดียว ในเมื่ออุคคหนิมิต ปรากฏจะปรากฏกายส่วนไหนก็ตาม ให้พึงถือเอากายส่วนที่ได้เห็นนั้นพิจารณาให้เป็นหลักไว้ ไม่ต้องย้ายไปพิจารณาที่อื่น จะคิดว่าที่นี่เราเห็นแล้วที่อื่นยังไม่เห็นก็ต้องไปพิจารณาที่อื่นซิ เช่นนี้หาควรไม่

ถึงแม้จะพิจารณาจนแยกกายออกมาเป็นส่วนๆ ทุกอาการอันเป็นธาตุ ดิน น้ำ ลม ไฟ ได้อย่างละเอียดที่เรียกว่าปฏิภาคก็ตาม

ก็ต้องพิจารณากายที่เราเห็นทีแรกด้วยอุคคหนิมิตนั้นจนชำนาญ

ธรรมเทศนาอันมาจาก พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต รวบรวมความจัดเจน 2 ส่วนประมวลเข้าด้วยกัน

ความจัดเจน 1 เป็นความจัดเจนในทางปฏิยัติอันได้มาจากพระศาสดาจารย์ผ่าน พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์) ผ่านทาง พระอาจารย์เสาร์ กันตสีโล ความจัดเจน 1 เป็นความจัดเจนจากการปฏิบัติโดยตน

พึงทำให้มาก เจริญให้มาก คือ พิจารณาไม่ต้องถอย