คอลัมน์ วิถีแห่งการปฎิบัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เสถียร จันทิมาธร
ยังเป็นเรื่องธรรมเทศนาอันปรากฏผ่านบางส่วนแห่ง มุตโตทัย ของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
พุ่งเป้าโดยตรงไปยังการปฏิบัติ ปรารภความเพียร
เป็นการสรุปความจัดเจนจากการปฏิบัติโดยตนเองของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต เป็นสำคัญ
เป็นการปฏิบัติ 1 ตามแนวทางที่ครูบาอาจารย์สอนสั่ง
ขณะเดียวกัน เป็นการปฏิบัติ 1 อย่างที่ท่านพร่ำบอก ?พึงทำให้มาก เจริญให้มาก คือ พิจารณาไม่ต้องถอยเลยทีเดียว?
โปรดอ่าน
เปรียบเหมือนพระโยคาวจรเจ้า ผู้ประพฤติพากเพียรประโยคพยายาม ย่อมพิจารณาซึ่งสิ่งสกปรกน่าเกลียด จิตจึงพ้นจากสิ่งสกปรกน่าเกลียดได้
สิ่งสกปรกน่าเกลียดนั้นก็คือตัวเรานี้เอง
ร่างกายนี้เป็นที่ประชุมแห่งของโสโครก คือ อุจจาระ ปัสสาวะ (มูตร คูถ) ทั้งปวง สิ่งที่ออกจากขน เล็บ ฟัน หนัง เป็นต้น ก็เรียกว่าขี้ทั้งหมด เช่น ขี้หัว ขี้เล็บ ขี้ฟัน เป็นต้น เมื่อสิ่งเหล่านี้ร่วงหล่นลงสู่อาหาร มีแกง กับ เป็นต้น ก็รังเกียจต้องเททิ้ง กินไม่ได้
และร่างกายนี้ต้องชำระขัดสีอยู่เสมอ จึงพอเป็นของดูได้ ถ้าหาไม่ก็จะมีกลิ่นเหม็นสาบ เข้าใกล้ใครก็ไม่ได้
ของทั้งปวงมีผ้าแพร เครื่องใช้ต่างๆ เมื่ออยู่นอกกายของเราก็เป็นของสะอาด น่าดู แต่เมื่อมาถึงกายนี้แล้วก็กลายเป็นของสกปรกไป เมื่อปล่อยไว้นานๆ เข้าไม่ซักฟอก ก็จะเข้าใกล้ใครไม่ได้เลยเพราะเหม็นสาบ
ดังนี้ จึงได้ความว่าร่างกายของเรานี้เป็นเรือนมูตร (ปัสสาวะ) เรือนคูถ (อุจจาระ) เป็นอสุภะ ของไม่งาม ปฏิกูล น่าเกลียด เมื่อยังมีชีวิตอยู่ก็เป็นถึงปานนี้ เมื่อชีวิตหาไม่แล้วยิ่งจะสกปรกหาอะไรเปรียบเทียบมิได้เลย
เพราะฉะนั้น พระโยคาวจรเจ้าทั้งหลายจึงมาพิจารณาร่างกายอันนี้ให้ชำนิชำนาญด้วยโยนิโสมนสิการ (การพิจารณาโดยแยบคาย) ตั้งแต่ต้นมาทีเดียว
คือขณะเมื่อยังไม่ทันชัดเจนก็พิจารณาส่วนใดส่วนหนึ่งแห่งกายอันเป็นที่สบายแก่จริต จนกระ ทั่งปรากฏเป็นอุคคหนิมิต คือ ปรากฏส่วนแห่งร่างกายส่วนใดส่วนหนึ่งแล้วก็กำหนดส่วนนั้นให้มาก เจริญให้มาก ทำให้มาก
การเจริญ ทำให้มากนั้น พึงทราบอย่างนี้
ชาวนาเขาทำนาเขาก็ทำที่แผ่นดิน ไถที่แผ่นดิน ดำลงไปในขี้ดิน ปีต่อไปเขาก็ทำที่ขี้ดินนั้นเอง เขาไม่ได้ทำในอากาศกลางหาว คงทำแต่ที่ดินแห่งเดียว ข้าวเขาก็ได้เต็มยุ้งเต็มฉาง
เมื่อทำให้มากในที่ดินนั้นแล้วให้ร้องเรียกว่า ?ข้าวเอ๋ยข้าว จงมาเต็มยุ้งเน้อ? ข้าวก็จะหลั่งไหลมาเอง และจะห้ามว่า ?ข้าวเอ๋ยข้าว จงอย่ามาเต็มยุ้งเต็มฉางเราเน้อ? ถ้าทำนาในที่ดินนั้นเองจนสำเร็จแล้ว ข้าวก็มาเต็มยุ้งเต็มฉางโดยไม่ต้องสงสัยเลย
ฉันใดก็ดี พระโยคาวจรเจ้าก็ฉันนั้น
คงพิจารณากายในที่เคยพิจารณาอันถูกนิสัย หรือที่ปรากฏให้เห็นครั้งแรก อย่าละทิ้งเลยเป็นอันขาด
อ่านแล้วนอกจากนึกถึงสมาธินิมิตในพรรษา 3 ณ วัดเลียบ อุบลราชธานี แล้ว ยังนึกถึงคำชี้แนะที่ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ให้กับ พระอาจารย์เทสก์ เทสรังสี ที่ป่าเมี่ยง แม่ปั๋ง เมื่อปีพ.ศ.2477
นั่นก็คือ
ผมเองหากมีภาระมาก ยุ่งกับหมู่คณะ การประกอบความเพียรไม่สม่ำเสมอ เพ่งพิจารณาในกายคตาไม่ละเอียด จิตใจก็ไม่ค่อยจะปลอดโปร่ง
การพิจารณาอย่าให้จิตหนีออกนอกกาย
อันนี้จะชัดเจนแจ่มแจ้งหรือไม่อย่าได้ท้อถอย เพ่งพิจารณาอยู่ ณ ที่นี่ละ จะพิจารณาให้เป็นอสุภะ หรือให้เห็นเป็นธาตุก็ได้ หรือจะพิจารณาให้เห็นเป็นขันธ์ หรือให้เห็นเป็นไตรลักษณ์ได้ทั้งนั้น
แต่ให้พิจารณาเพ่งลงเฉพาะในเรื่องนั้นจริงๆ ตลอดอิริยาบถทั้ง 4 แล้วก็มิใช่ว่าเห็นแล้วจะหยุดเสียเมื่อไร จะเห็นชัดหรือไม่ชัดก็พิจารณาอยู่อย่างนั้นแหละ
เมื่อพิจารณาอันใด ชัดเจน แจ่มแจ้ง ด้วยใจตนเองแล้ว สิ่งอื่นนอกจากนี้จะมาปรากฏชัดในที่เดียวกันดอก
อย่าให้จิตมันรวมเข้าไปภวังค์ได้
ความจัดเจนของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ทั้งหมดนี้มิได้เป็นความจัดเจนจากการบ่นท่องตำราหรือคัมภีร์ หากเป็นความจัดเจนจากการลงมือปฏิบัติ
ปฏิบัติซ้ำแล้วซ้ำอีก ณ ที่เดียวกัน ปฏิบัติให้มาก เจริญให้มาก
