คอลัมน์ คติ-สัญลักษณ์สถาปัตยกรรมไทย
ชวพงศ์ ชำนิประศาสน์
สมันตภัทร หรือ สมันตภัทระ แปลว่า ดี รุ่งเรือง หรือ เป็นมงคลทุกประการ
นอกจากนี้พระสมันตภัทรโพธิสัตว์ ได้ชื่อว่าเป็นพระโพธิสัตว์ผู้ทรงเป็นเลิศในทางจริยาและมหาปณิธานที่จะมุ่งมั่นอย่างแน่วแน่ที่จะโปรดสัตว์ให้พ้นทุกข์
พระสมันตภัทรโพธิสัตว์นี้ทรงเป็นพระชินโพธิสัตว์หรือตัวแทนของพระไวโรจนะ ภาพของท่านจึงแสดงถึงความกรุณาปรานีและการอยู่ในสมาธิ ภาพของท่านจะอยู่เคียงคู่กับพระมัญชุศรีโพธิสัตว์
ในภาพท่านจะนั่งอยู่บนพาหนะคือ ช้างสีขาวซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของความยิ่งใหญ่ หรือหมายถึงพลังหรือแรงแห่งกิเลสตัณหา พระสมันตภัทรโพธิสัตว์จึงหมายถึงควาญช้างผู้ฝึกปรือให้ช้างหรือกิเลสตัณหานั้นลดลง
ในท่านั่งนั้น มือซ้ายจะถือจินดามณี (หมายถึงความสุขสว่างแห่งปัญญา) มือขวาจะอยู่ในท่าคิด นิ้วชี้จดนิ้วหัวแม่มือ (อันน่าจะหมายถึงสังสารวัฏ)
ไม่พบภาคปางดุของพระสมันตภัทรโพธิสัตว์
