คอลัมน์ วิถีแห่งการปฎิบัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เสถียร จันทิมาธร
ยังเป็นเรื่องธรรมเทศนาจาก พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต อันปรากฏผ่าน มุตโตทัย ตามที่จดจารบันทึกไว้โดยพระภิกษุ 2 รูป
รูป 1 คือ พระอาจารย์วิริยังค์ รูป 1 คือ พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ
เป็นการจดจารบันทึกโดยผ่านการตรวจสอบจาก พระอริยคุณาธาร (ปุสโส เส็ง) จึงได้นำไปตีพิมพ์ เผยแผ่
จากนั้น พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ก็ได้อ่าน
เหมือนกับเป็นการย้อนทวนความทรงจำต่อถ้อยคำอันออกมาจากปากของตน แม้ในห้วงปี พ.ศ.2491-2492 ยังไม่มีเทปบันทึกเสียง และ พระอาจารย์วิริยังค์ กับ พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ มิได้ผ่านการเรียนชวเลข
แต่หากย้อนหวนทวนไปยังรากฐานการปฏิบัติ ปรารภความเพียร ของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต อย่างตรวจสอบ
ก็จะประจักษ์
ประจักษ์ว่าธรรมเทศนาเหล่านี้ ทาง 1 ยืนยันการยึดแนวทางขององค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นแบบฉบับ ขณะเดียวกัน ทาง 1 ยืนยันการสรุปตามแนวทาง ทำให้มาก เจริญให้มาก อันเป็นความจัดเจนของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต เอง
โปรดอ่าน
การทำให้มากนั้นมิใช่หมายแต่การเดินจงกรมเท่านั้น ให้มีสติหรือพิจารณาในที่ทุกสถาน เมื่อ ยืน เดิน นั่ง นอน กิน ดื่ม ทำ พูด คิด ก็ให้สติรอบคอบในกายอยู่เสมอ จึงจะชื่อว่าทำให้มาก
เมื่อพิจารณาในร่างกายนั้นจนชัดเจนแล้วให้พิจารณาแบ่งส่วนแยกออกเป็นส่วนๆ ตามโยนิโสมนสิการของตน
กระจายออกเป็น ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุลม ธาตุไฟ และพิจารณาให้เห็นไปตามนั้นจริงๆ
อุบายตอนนี้ตามแต่ตนจะใคร่ครวญออกอุบายตามที่ถูกจริตนิสัยของตน แต่อย่าละทิ้งหลักเดิมที่ตนได้รู้ครั้งแรกนั่นเทียว
พระโยคาวจรเจ้า เมื่อพิจารณาในที่นี้พึงเจริญให้มาก ทำให้มาก อย่าพิจารณาครั้งเดียวแล้วปล่อยทิ้งตั้งครึ่งเดือน ตั้งเดือน ให้พิจารณาก้าวเข้าไป ถอยออกมาเป็นอนุโลม ปฏิโลม คือ เข้าไปสงบในจิต แล้วถอยออกมาพิจารณากาย
อย่าพิจารณากายอย่างเดียว หรือสงบที่จิตแต่อย่างเดียว
พระโยคาวจรเจ้า พิจารณาอย่างนี้ชำนาญแล้วหรือชำนาญอย่างยิ่งแล้ว คราวนี้แลเป็นส่วนที่จะเป็นเอง คือ จิตย่อมจะรวมใหญ่ เมื่อรวมพับลงย่อมปรากฏว่าทุกสิ่งรวมลงเป็นอันเดียวกัน คือ หมดทั้งโลกย่อมเป็นธาตุทั้งสิ้น
นิมิตจะปรากฏขึ้นพร้อมกันว่า โลกนี้ราบเหมือนหน้ากลอง เพราะมีสภาพเป็นอันเดียวกันไม่ว่า ป่าไม้ ภูเขา มนุษย์ สัตว์ แม้ที่สุดตัวของเราก็ต้องล้มราบเป็นที่สุดอย่างเดียวกัน พร้อมกับญาณสัมปยุตต์
คือรู้ขึ้นมาพร้อมกัน
ในที่นี้ตัดความสนเท่ห์ในใจได้เลย จึงชื่อว่า ยถาภูตญาณทัสสนวิปัสสนา คือ ทั้งเห็น ทั้งรู้ตามความเป็นจริง ชั้นนี้เป็นเบื้องต้นในอันที่จะดำเนินต่อไป ไม่ใช่ที่สุด
อันพระโยคาวจรเจ้าจะพึงเจริญให้มาก ทำให้มาก จึงจะเป็นไปเพื่อความรู้ยิ่งอีก จนรอบ จนชำนาญ เห็นแจ้งชัดว่า สังขาร ความปรุงแต่งอันเป็นความสมมติว่าโน่นเป็นของของเรา โน่นเป็นเรา เป็นความไม่เที่ยง อาศัยอุปาทาน ความยึดถือจึงเป็นทุกข์
ก็แลธาตุทั้งหลาย หากมี หากเป็นอยู่อย่างนี้ตั้งแต่ไหนแต่ไรมา เกิด แก่ เจ็บ ตาย เกิดขึ้นเสื่อมไป อยู่อย่างนี้มีมาก่อนเราเกิด ตั้งแต่ดึกดำบรรพ์ก็เป็นอยู่อย่างนี้
อาศัยอาการของจิตของขันธ์ 5 ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ไปปรุงแต่ง สำคัญมั่นหมาย ทุกภพ ทุกชาติ นับเป็นอเนกชาติเหลือประมาณมาจนถึงปัจจุบันชาติจึงทำให้จิตหลงอยู่ตามสมมติ ไม่ใช่สมมติมาติดเอาเราเพราะธรรมชาติทั้งหลายทั้งหมดในโลกนี้จะเป็นของมีวิญญาณหรือไม่ก็ตาม เมื่อว่าตามความจริงแล้วเขาหากมี หากเป็น เกิดขึ้น เสื่อมไปมีอยู่อย่างนั้นทีเดียวโดยไม่ต้องสงสัยเลย
จึงรู้ขึ้นว่า ปุพเพสุ อะนะนุสสุเตสุ ธัมเมสุ ธรรมดาเหล่านี้หากมีมาแต่ก่อนถึงว่าจะไม่ได้ยินได้ฟังมาจากใครก็มีอย่างนั้นทีเดียว
อ่านมาถึงตอนนี้แล้วหลายคนคงหวนนึกถึงเมื่อ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต เดินจากวัดบรมนิวาสกับวัดปทุมวนารามมาถึงหน้าวัง กรมพระสวัสดิวัตนวิศิษฎ์ ก็เห็นเป็นวังที่สวยงาม
พอคิดว่าสวยงามเท่านั้นจิตก็รวมลงไปเกิดความรู้สึกว่า ดินหนุนดิน แล้วจิตก็ไม่หยุดนิ่ง
กลับรวมลงไปอีกแล้วก็ได้ความรู้ว่า อริยธรรมไม่ได้ตั้งอยู่บนหัวหลักหัวตอ นักขัตฤกษ์ที่ไหน คงตั้งอยู่ที่คนนี้เอง
ไม่เลือกกาล สถานที่ อิริยาบถ
