คอลัมน์ วิถีแห่งการปฏิบัติพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เสถียร จันทิมาธร
ยังเป็นการอันมาแต่ธรรมเทศนา พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต โดยปรากฏผ่านหนังสือ มุตโตทัย เป็นความต่อเนื่อง
ที่ผ่านมา เมื่ออ่านโดยพิจารณาจะสัมผัสได้ถึง 2 ประการสำคัญ
ประการ 1 เป็นเนื้อความอันดำเนินตามธัมมจักกัปปวัตนสูตร ซึ่งองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้เทศนาให้แก่ปัญจวัคคีย์
ถือว่าเป็นปฐมเทศนา
ขณะเดียวกัน ประการ 1 เป็นเนื้อความอันสัมพันธ์กับกระบวนการปฏิบัติ ปรารภความเพียรของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต อย่างแนบแน่น
เป็นการประสานระหว่าง ปริยัติ กับ ปฏิบัติ
เป็นการประสานระหว่าง ทฤษฎี กับ ปฏิบัติ อย่างเป็นจริง และเมื่ออ่านลึกลงไป ลึกลงไปก็จะเห็นด้วยกับบทสรุป พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
โปรดอ่าน
ปุพเพสุ อนนุสสุเตสุ ธัมเมสุ ธรรมดาเหล่านี้หากมีมาแต่ก่อน ถึงว่าจะไม่ได้ยินได้ฟังมาจากใคร ก็มีอย่างนั้น
ฉะนั้น ในความข้อนี้พระพุทธเจ้าจึงทรงปฏิญาณพระองค์ว่า
เราไม่ได้ฟังมาแต่ใคร มิได้เรียนมาแต่ใครเลย เพราะของเหล่านั้นมีอยู่ มีมา แต่ก่อนพระองค์
ดังนี้ ได้ความว่า ธรรมดาธาตุทั้งหลายย่อมเป็นย่อมมีอยู่อย่างนั้น อาศัยอาการของจิตเข้าไปยึดถือเอาสิ่งทั้งปวงเหล่านั้นมาหลายภพ หลายชาติ จึงเป็นเหตุให้เป็นไปตามสมมตินั้น เป็นเหตุให้อนุสัยครอบงำจิตจนหลงเชื่อไปตาม จึงเป็นเหตุให้ก่อภพ ก่อชาติด้วยอาการของจิตเข้าไปยึด
ฉะนั้น พระโยคาวจรเจ้าจึงมาพิจารณาโดยแยบคายลงไปตามสภาพว่า สัพเพ สังขารา อนิจจา สัพเพ สังขารา ทุกขา สังขาร ความเข้าไปปรุงแต่ง คือ อาการของจิตนั้นแล ไม่เที่ยง ให้พิจารณาโดยอริยสัจธรรมทั้ง 4 เป็นเครื่องแก้อาการของจิตให้เห็นแน่แท้
โดยปัจจักขสิทธิว่าตัวอาการของจิตนี้เองมันไม่เที่ยง เป็นทุกข์ จึงหลงตามสังขาร
เมื่อเห็นจริงลงไปแล้วก็เป็นเครื่องแก้อาการของจิต จึงปรากฏขึ้นว่า สังขารา สัสสตา นัตถิ สังขารทั้งหลายที่เที่ยงแท้ ไม่มี สังขารเป็นอาการของจิตต่างหาก เปรียบเหมือนพยับแดด ส่วนสัตว์เขาก็อยู่ประจำโลกแต่ไหนแต่ไรมา
เมื่อรู้โดยเงื่อนไข 2 ประการ คือ รู้ว่าสัตว์ก็มีอยู่อย่างนั้น สังขารก็เป็นอาการของจิตเข้าไปสมมติเขาเท่านั้น ฐิติภูตัง จิตตั้งอยู่เดิม ไม่มีอาการ เป็นผู้หลุดพ้น ได้ความว่าธรรมดาหรือธรรมทั้งหลายไม่ใช่ตน จะใช่ตนอย่างไรของเขาหากเกิดมีอย่างนั้น
ท่านจึงว่า สัพเพ ธัมมา อนัตตา ธรรมทั้งหลายไม่ใช่ตน
ให้พระโยคาวจรเจ้าพึงพิจารณาให้เห็นแจ้งประจักษ์ตามนี้ จนทำให้จิตรวมพับลงไปให้เห็นจริงแจ้งชัดตามนั้น
โดยปัจจชสิทธิ กับ ญาณสัมปยุตต์ ปรากฏพร้อมกันจึงชื่อ วุฏฐานะคามินีวิปัสสนา
ทำในที่นี้จนชำนาญเห็นจริงแจ้งประจักษ์พร้อมกับการรวมใหญ่และญาณสัมปยุตต์รวมทวนกระแสแก้อนุสัย สมมติเป็นวิมุตติ รวมลง ฐิติจิตอันเป็นอยู่มีอยู่อย่างนั้นจนแจ้งประจักษ์ในที่นั้นด้วยญาณสัมปยุตต์ว่า ขีณา ชาติ ญาณัง โหติ ดังนี้
ในที่นี้ไม่ใช่สมมติ ไม่ใช่ของแต่งเอา เดาเอา ไม่ใช่ของอันบุคคลพึงปรารถนาเอาได้ เป็นของที่เกิดเอง เป็นเอง รู้เอง โดยส่วนเดียวเท่านั้น เพราะด้วยการปฏิบัติอันเข้มแข็งไม่ท้อถอย พิจารณาโดยแยบคายด้วยตนเองจึงจะเป็นขึ้นมาเอง
เปรียบเหมือนต้นไม้ต่างๆ มีต้นข้าวเป็นต้น เมื่อบำรุงรักษาต้นมันให้ดีแล้วผลคือรวงข้าว ซึ่งไม่ใช่สิ่งอันบุคคลพึงปรารถนาเอาเลย เป็นขึ้นมาเอง ถ้าแลบุคคลมาปรารถนาเอาแต่รวงข้าวแต่หาได้รักษาต้นข้าวไม่ เป็นผู้เกียจคร้าน จะปรารถนาจนวันตาย รวงข้าวก็จะไม่มีขึ้นมาให้เลย ฉันใด วิมุตติธรรมก็ฉันนั้นนั่นแล
มิใช่สิ่งอันบุคคลจะพึงปรารถนาเอาได้ คนผู้ปรารถนาวิมุตติธรรมแต่ปฏิบัติไม่ถูก หรือไม่ปฏิบัติ มัวเกียจคร้าน จนตัวตายจะประสบวิมุตติธรรมไม่ได้เลย ด้วยประการฉะนี้
อ่านมาถึงตรงนี้นอกจากตระหนักรู้ในความเป็นจริงอัน พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ได้มาจากการปฏิบัติ ปรารภความเพียร โดยตนแล้ว
ยังมีความรับรู้อีกอย่างอันสัมพันธ์กับ ที่อยากได้ กลับไม่ได้
หากอยากได้ 1 เป็นอาการอยากได้พร้อมกับความเพียรอย่างมั่นแน่ว 1 ความเพียรนั้นต้องดำรงอยู่บนหนทางอันชอบ ย่อมสามารถบรรลุเป้าหมายได้ ตรงกันข้าม หากอยากได้ แต่ไม่ลงมือทำลงมือปฏิบัติ ด้วยความมุ่งมั่นตามแนวทางอันชอบ ย่อมยากเป็นอย่างยิ่งที่จะประสบ
เช่นนี้เองท่านจึงว่าวิริยะรัมภา ปรารภความเพียร
