คอลัมน์ วิถีแห่งการปฎิวัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เสถียร จันทิมาธร
ธรรมเทศนา พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต นอกเหนือจากเป็นรูปธรรมอันสำแดง ให้ประจักษ์ 1 เป็นการยึดถือแนวทางขององค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นแบบอย่าง เป็นเนติ
1 ประสานเข้ากับการปฏิบัติ ปรารภความเพียรอย่างมาก แน่วแน่ มั่นคง แห่งตน
1 ซึ่งเป็นดั่งภววิสัยอันแวดล้อมอยู่ คือ ธรรมชาติของป่าเขาโดยรอบ และภูมิหลังทางวัฒนธรรมพื้นถิ่นของภาคอีสาน
ภาษาไทยอีสานเป็นของแน่นอนอย่างยิ่ง
กระนั้น สิ่งที่ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต เน้นย้ำอย่างหนักแน่น จริงจัง เสมอมาย่อมเป็นจุดต่างอย่างมีนัยสำคัญระหว่างมนุษย์กับเดียรัจฉาน
มิได้ต่างกันโดยนัยแห่งศัพทาธิบาย มิได้ต่างกันโดยนัยแห่งการเคลื่อนไหว
หากปัจจัยอันสำคัญเป็นอย่างยิ่ง คือ มนุษย์รู้จักการคิด มนุษย์รู้จักประสานการกระทำกับการคิดให้พัฒนาเติบใหญ่
จนในที่สุดมนุษย์สามารถสรุปรวบยอดในเรื่องการผลิต
การผลิตและกระบวนการผลิตจึงเป็นเรื่องสำคัญอันทำให้มนุษย์แยกห่างออกจากสัตว์เป็นลำดับ กระบวนการผลิต กระบวนการทางความคิดนี้แหละคือปัจจัยสำคัญแห่งความเป็นมนุษย์
โปรดอ่าน
อัคคัง ฐานัง มนุสเสสุ มัคคัง สัตตวิสุทธิยา ฐานะอันเลิศมีอยู่ในมนุษย์ ฐานะอันดีเลิศนั้นเป็นทางดำเนินไปเพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์
เราได้รับมรดกมาแล้วจาก นโม คือ บิดา มารดา
กล่าวคือ ตัวของเรานี้แลอันได้กำเนิดเกิดมาเป็นมนุษย์ซึ่งเป็นชาติสูงสุด เป็นผู้เลิศ ตั้งอยู่ในฐานะอันเลิศด้วยดี คือ มีกายสมบัติ วจีสมบัติ และมโนสมบัติ บริบูรณ์ จะสร้างสมเอาสมบัติภายนอก คือ ทรัพย์สินเงินทองอย่างไรก็ได้
จะสร้างสมเอาสมบัติภายใน คือ มรรคผลนิพพาน ธรรมวิเศษก็ได้
พระพุทธองค์ทรงบัญญัติพระธรรมวินัยก็ทรงบัญญัติแก่มนุษย์เรานี้เอง มิได้ทรงบัญญัติแก่ช้าง ม้า โค ควาย เป็นต้น ที่ไหนเลย
มนุษย์นี้เองจะเป็นผู้ปฏิบัติถึงซึ่งความบริสุทธิ์ได้
ฉะนั้น จึงไม่ควรน้อยเนื้อต่ำใจว่า ตนมีบุญวาสนาน้อย เพราะมนุษย์ทำได้ เมื่อไม่มีทำให้มีได้ เมื่อมีแล้วทำให้ยิ่งได้
เมื่อได้ทำกองการกุศล คือ ให้ทาน รักษาศีล เจริญภาวนาตามคำสอนของพระ บรมศาสดาจารย์แล้ว บางพวกทำน้อยก็ต้องไปสู่สวรรค์ บางพวกทำมากแลขยันทำจริงพร้อมทั้งวาสนาบารมีแต่หนหลังประกอบกันก็สามารถเข้าสู่พระนิพพานโดยไม่ต้องสงสัยเลย
จึงสมกับคำว่า มนุษย์นี้ตั้งอยู่ในฐานะอันเลิศด้วยดี
ปภัสสะระมีทัง ภิกขเว จิตตัง ตัญจโข อาคันตุเกหิ อุปกิเลเสหิ อุปักกิสิฏฐัง ภิกษุทั้งหลาย จิตนี้เลื่อมประภัสสรแจ้งสว่างมาเดิม แต่อาศัยอุปกิเลสเครื่องเศร้าหมองเป็นอาคันตุกะสัญจรมาปกคลุมหุ้มห่อจึงทำให้จิตมิส่องแสงสว่างได้
‘ไม้สะงกหกพันง่า (กิ่ง) กะปอมก่าขึ้นมื้อฮ้อย กะปอมน้อยขึ้นมื้อพัน ครั้นตัวมาบ่ทัน ขึ้นนำคู่มื้อๆ’
คำว่าไม้สะงก 6,000 ง่านั้น เมื่อตัดศูนย์ 3 ศูนย์ออกเสียเหลือแต่ 6 ทวารทั้ง 6
เป็นที่มาแห่งกะปอมก่า คือ ของปลอม ไม่ใช่ของจริง กิเลสทั้งหลายไม่ใช่ของจริง เป็นสิ่งสัญจรเข้ามาในทวารทั้ง 6 นับร้อยนับพัน มิใช่แต่เท่านั้น กิเลสทั้งหลายที่ยังไม่เกิดขึ้นก็จะมีทวียิ่งๆ ขึ้นทุกๆ วันในเมื่อไม่แสวงหาทางแก้
ธรรมชาติของจิตเป็นของผ่องใสยิ่งกว่าอะไรทั้งหมด แต่อาศัยของปลอม กล่าวคือ อุปธิกิเลสที่สัญจรเข้ามาปกคลุม จึบทำให้หมดรัศมีเมื่อเมฆบดบัง ฉะนั้น อย่าเพิ่งเข้าใจว่า พระอาทิตย์เข้าไปหาเมฆ
เมฆไหลมาบดบังพระอาทิตย์ต่างหาก
ฉะนั้น ผู้บำเพ็ญเพียรทั้งหลายเมื่อรู้โดยปริยายนี้แล้วพึงกำจัดของปลอม ด้วยการพิจารณาโดยแยบคายตามอุบายแห่งวิปัสสนาอันเป็นเครื่องถ่ายถอนกิเลสนั้นเถิด เมื่อทำจิตให้ถึงขั้นฐิติจิต (จิตดั้งเดิมที่มีความบริสุทธิ์) แล้ว เชื่อว่าย่อมทำลายของปลอมได้หมดสิ้น หรือว่าของปลอมย่อมเข้าไปไม่ถึงฐิติจิตเพราะสะพานเชื่อมต่อถูกทำลายขาดสะบั้นลงแล้ว
แม้ยังต้องเกี่ยวข้องกับอารมณ์ของโลกอยู่ก็ย่อมเป็นดุจน้ำกลิ้งบนใบบัวเท่านั้น
จากนี้จึงสะท้อนให้เห็นกระบวนการทางความคิดเชิงอุปมาโดย พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
ไม่ว่าจะเป็นในเรื่องของกะปอมก่า ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของพระอาทิตย์และเมฆ ไม่ว่าจะเป็นอาการแห่งน้ำซึ่งกลิ้งกลอกอยู่บนใบบัว
ในที่สุดก็มาอุปมาให้เห็นถึงความบริสุทธิ์จิตและการเข้ามาของกิเลส เครื่องเศร้าหมอง
