คอลัมน์ พันธุ์แท้พระเครื่อง
“สถานที่ที่มีความสำคัญและเกี่ยวข้องกับ สมเด็จพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) ตั้งแต่เกิดจนกระทั่งมรณภาพ ท่าน มักจะสร้างอะไรที่ใหญ่ๆ โตๆ สมกับชื่อ เพื่อเป็นอนุสรณ์ ซึ่งโดยส่วนใหญ่จะเป็นพระพุทธรูปในอิริยาบถต่างๆ เช่น ยืน เดิน นั่ง นอน ฯลฯ”
วัดสะตือ ตั้งอยู่ริมแม่น้ำป่าสัก ที่บ้าน ท่างาม ต.ท่าหลวง อ.ท่าเรือ จ.พระนครศรี อยุธยา เดิมเป็นวัดเก่าแก่สร้างขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ.2400 ในสมัยรัชกาลที่ 5 ตั้งอยู่ทางทิศเหนือขึ้นไปไม่ไกลนัก เรียก “วัดสะตือ” เพราะมีต้นสะตือใหญ่เป็นสัญลักษณ์ ต่อเมื่อสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) ได้มาดำเนินการสร้าง “พระพุทธไสยาสน์” แล้ว วัดสะตือจึงย้ายมาตั้งที่บริเวณพระพุทธไสยาสน์ และเรียกชื่อตามตำบลว่า “วัดท่างาม”
กระทั่ง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จฯ ไปทรงนมัสการพระพุทธ บาท ได้เสด็จฯ ไปที่ท่าตำบลนี้ 2 ครั้ง ตาม พระราชนิพนธ์ รัชกาลที่ 5 ในจดหมายเหตุเรื่องเสด็จประพาสต้น ครั้งที่ 2 ระบุความไว้ตอนหนึ่งว่า “… วันที่ ๓๑ กรกฎาคม ร.ศ. ๑๒๕ (พ.ศ. ๒๔๔๙) ได้กินข้าวกลางวันที่วัดท่างาม ทรงทำครัวและเสวยที่ตรงบริเวณใต้เศียรพระนอนใหญ่ และที่เรียกกันว่า ท่าหลวง นั้นเกิดขึ้นใหม่ เพราะพระจุลจอมเกล้าฯ เสด็จมานมัสการรอยพระพุทธบาท ๒ ครั้ง ขึ้นที่ท่างามทั้ง ๒ ครั้ง …”
จึงได้เปลี่ยนมาเรียกชื่อตำบลว่า “ตำบลท่าหลวง” และเรียกวัดว่า “วัดท่าหลวง” แต่ต่อมาก็กลับไปเรียก “วัดสะตือ” เช่นเดิมมาถึง ปัจจุบัน
วัดสะตือ ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาครั้งหลัง วันที่ 8 กันยายน พ.ศ.2498
“พระพุทธไสยาสน์” หรือที่เรียกกันว่า “หลวงพ่อโต” ผู้สร้างคือ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) โดยในปี พ.ศ.2413 หรือก่อนมรณภาพ 3 ปี ท่านเจ้าประคุณสมเด็จฯ ได้มาก่อสร้างพระพุทธรูปก่ออิฐถือปูน ปางพุทธไสยาสน์ ริมแม่น้ำป่าสัก ขนาดองค์พระยาว 25 วา กว้าง 4 วา สูง 8 วา นับเป็นพระพุทธรูปปางไสยาสน์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในยุคนั้น เพื่อเป็นที่ระลึกว่า มารดาของท่านได้ให้กำเนิดท่าน ณ ที่นี้ บนเรือที่จอดอยู่ในแม่น้ำป่าสักที่ทอดตัวทางด้านหลังของวัด กาลต่อมา ได้มีการบูรณปฏิสังขรณ์และซ่อมแซม 6 ครั้ง
ครั้งที่ 1 เมื่อปี พ.ศ.2465 โดย หลวงพ่ออุปัชฌาย์บัตร จันทโชติ อดีตเจ้าอาวาส ร่วมกับชาวบ้าน
ครั้งที่ 2 เมื่อปี พ.ศ.2499 จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น ได้เดินทางมานมัสการหลวงพ่อโต และเห็นว่าองค์พระชำรุดทรุดโทรมมาก จึงได้บูรณะ ใช้เวลาประมาณ 3 เดือนจึงแล้วเสร็จ โดยขนาดขององค์พระได้ลดไปจากขนาดเดิมมาก “พระเกศของเก่า” ที่ชำรุดได้นำมาเก็บรักษาไว้ในวิหารหน้าองค์หลวงพ่อโต
ครั้งที่ 3 เมื่อปี พ.ศ.2531 โดย พระครูพุทธไสยาภิบาล (หมึก) อดีตเจ้าอาวาส ได้ร่วมกับชาวบ้านบูรณะใช้เวลาประมาณ 3 เดือน ครั้งที่ 4 เมื่อปี พ.ศ.2540 โดย พระอธิการทองคำ คัมภีรปัญโญ อดีตเจ้าอาวาส ได้ร่วมกับ ชาวบ้านบูรณะและทาสีองค์พระใหม่
ครั้งที่ 5 เมื่อปี พ.ศ.2546 โดย พระมหา จำรัส คุตตสีโล อดีตเจ้าอาวาส ร่วมกับ ชาวบ้านบูรณะและพ่นองค์หลวงพ่อโตเป็น สีทอง และได้เปลี่ยนเม็ดพระศกจากแก้วใส เป็น “นิลอัดก้อน”
ครั้งที่ 6 ปี พ.ศ.2553 พระครูปริยัตยาธิคุณ เจ้าอาวาสรูปปัจจุบัน ร่วมกับ นายณรงค์ อ่อนสอาด รองผู้ว่าราชการจังหวัดพระนครศรีอยุธยา และผู้อำนวยการศิลปากรที่ 3 จ.พระนครศรีอยุธยา ได้ซ่อมแซมรอยร้าวครั้งใหญ่หลังวิกฤตน้ำท่วม โดยลอกสีและกะเทาะปูนเก่า แล้วฉาบปูนใหม่เป็น “ปูนตำ” ตามแบบโบราณ
นอกจากนี้ ภายในวัดยังประกอบด้วยปูชนียสถาน ปูชนียวัตถุ และเสนาสนะต่างๆ ที่สำคัญมากมาย อาทิ พระอุโบสถ ประดิษฐาน พระพุทธรูปปางมารวิชัย ซึ่งสร้างปี พ.ศ.2497, ศาลาดินหรือวิหารสมเด็จ วิหารทรงเรือสำเภาสมัยอยุธยาตอนปลาย ที่ท่านเจ้าประคุณสมเด็จฯ ได้พักอาศัยเมื่อคราวคุมการก่อสร้างองค์พระ, พระปรางค์นาคปรก สมัยทวารวดี (ลพบุรี) เนื้อหินทราย ที่กรมศิลปากรขึ้นทะเบียนโบราณวัตถุไว้, รอยพระพุทธบาทจำลอง อายุกว่า 100 ปี ฯลฯ
พระพุทธไสยาสน์ หรือหลวงพ่อโต วัดสะตือ นับเป็นพระพุทธรูปขนาดใหญ่มากและมีอายุการสร้างยาวนานกว่าร้อยปี ทางกรมศิลปากรได้จดทะเบียนขึ้นเป็นโบราณสถาน เมื่อปี พ.ศ.2543 และยังเป็นพระพุทธรูปที่มีความศักดิ์สิทธิ์เป็นที่เลื่องลือ
พุทธศาสนิกชนจากทั่วสารทิศมักแวะเวียนมากราบนมัสการขอพรและขอโชคลาภต่างๆ ซึ่งมักประสบผลตามที่ปรารถนา จึงมีการแก้บนด้วยการปิดทอง หรือนำอาหารคาวหวานมาถวาย ว่ากันว่าท่านโปรด “การรำ” ซึ่งเคยมีผู้มาบนบานและประสบความสำเร็จ มารำแก้บนถึง 1,000 รอบ โดยหนึ่งรอบองค์พระระยะทางประมาณ 122 เมตร ครับผม
