คอลัมน์ ข่าวสดพระเครื่อง
คัมภีร์ใบลานถือเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญทางพุทธศาสนา แต่การศึกษาและการรักษาคัมภีร์ใบลานยังมีข้อจำกัดอยู่มากในประเทศไทย และเพื่อหาองค์ความรู้เพิ่มเติม
เมื่อเร็วๆ นี้ กลุ่มนักวิชาการที่ดูแลเรื่องเอกสารโบราณในประเทศไทย ได้เข้าศึกษาและเรียนรู้วิธีการเก็บรักษาคัมภีร์ใบลานที่ประเทศอังกฤษ โดยมี นายพิบูลย์ ชุมพลไพศาล อาจารย์ประจำวิชาพุทธศาสนาเถรวาท มหาวิทยาลัยคิงส์ คอลเลจ ลอนดอน และเลขาธิการสมาคมอนุรักษ์เอกสารโบราณ ในฐานะตัวแทนมหาวิทยาลัยคิงส์คอลเลจ ลอนดอน นำคณะสมาคมอนุรักษ์เอกสารโบราณ, ตัวแทนจากแผนกวิทยาศาสตร์ด้านการอนุรักษ์ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ และตัวแทนจากวัดสุทัศน์
เยือนมหาวิทยาลัยคิงส์คอลเลจ ลอนดอน, มหาวิทยาลัยอ็อกซ์ฟอร์ด, มหาวิทยาลัยบูรพาคดีศึกษาและการศึกษาแอฟริกา (โซแอส), หอสมุดบริทิชไลบรารี และหอสมุดบ๊อดเลียน เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ด้านเอกสารโบราณ โดยเฉพาะคัมภีร์ใบลาน และสมุดไท ที่ถูกเก็บรักษาไว้ด้วยเทคนิคต่างๆ และวิธีการเทคโนโลยี
เริ่มจาก มหาวิทยาลัยอ็อกซ์ฟอร์ด ทางคณะมีกิจกรรมแลกเปลี่ยนความรู้ช่วยจัดแค็ตตาล็อกเอกสารโบราณไทยที่เก็บมานานกว่า 100 ปี และเรียนรู้การทำมาตรฐานข้อมูลสากลระบบ TEI เป็นการสร้างรหัสตัวอักษร เพื่อจัดทำฐานข้อมูลกลาง รวมถึงแลกเปลี่ยนความรู้เรื่องการอนุรักษ์เอกสาร และเรียนรู้การซ่อมแซมเอกสารโบราณประเภทกระดาษ สมุดภาพ และคัมภีร์ใบลาน
ส่วนที่หอสมุดบริทิชไลบรารี ทางคณะได้ช่วยแปลเอกสารโบราณ อ่านคัมภีร์โบราณกัมมัฏฐาน เนื้อเรื่องเกี่ยวกับกสิณองค์ธุดงค์ 13 เป็นสมุดภาพ ที่มีตัวอักษรอยู่ในสมัยปลายอยุธยา
สุดท้ายที่หอสมุดบ๊อดเลียน พบตัวอย่างเอกสารที่สำคัญ อย่างแผนที่เซลเดน แผนที่ประเทศจีนฉบับแรกที่มาถึงยุโรป มีอายุตั้งแต่ค.ศ.1659 ขนาดกว้าง 158 ซ.ม. ยาว 96 ซ.ม. ถูกวาดด้วยเทคนิคทางเรขาคณิต ที่บ่งบอกว่าประเทศจีนเป็นที่ผลิต เพราะต้องใช้เข็มทิศแม่เหล็กในการใช้งาน ซึ่งในยุโรปและแถบเอเชียในสมัยก่อนยังไม่มีการใช้เข็มทิศแม่เหล็ก
ส่วนในเรื่องของความโดดเด่นและคุณสมบัติของแผนที่ดังกล่าว ไม่ได้เป็นเพียงแผนที่ของประเทศจีน แต่เป็นแผนที่ที่ครอบคลุมทั้งของตะวันออกและตะวันออกเฉียงใต้เอเชีย รวมทั้งปรากฏเข็มทิศเส้นทางการขนส่งท่าเรือ ที่บ่งบอกไปถึงเส้นทางการค้าในสมัยก่อน
อีกหนึ่งเอกสารสำคัญ คือ ตำราพรหมชาติ เป็นตำราที่ทำให้เกิดชาติพันธุ์มนุษย์ มีอายุสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น และมีเอกสารโบราณไทย โดยเฉพาะที่เกี่ยวกับด้านพระพุทธศาสนาจำนวนมาก
ดร.จิลเลียน เอวิสัน ผอ.หอสมุดบ๊อดเลียน กล่าวว่า คัมภีร์ใบลานในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ถือเป็นหมวดหมู่ที่เก่าแก่ที่สุด ที่หอสมุดได้รับจากหัวหน้าบาทหลวง ตั้งแต่สมัยศตวรรษที่ 17 ถือเป็นสิ่งมีค่าและมีคนไม่มากที่มีความรู้เรื่องนี้ เพราะไม่ค่อยมีข้อมูลที่ถูกตีพิมพ์และถูกเผยแพร่ในโลกออนไลน์ การเดินทางมาของคณะประเทศไทยครั้งนี้ ถือเป็นการแลกเปลี่ยนความรู้ที่ล้ำค่าระหว่างวัฒนธรรมคัมภีร์ใบลานของประเทศไทย และข้อมูลจาก ผู้เชี่ยวชาญของประเทศอังกฤษ ซึ่งรวบรวม มาจากงานวิจัยในหอสมุดต่างๆ ในสหราชอาณาจักร ทั้งยังได้แลกเปลี่ยนเรื่องการพัฒนาเทคนิคในการอนุรักษ์จากผู้เชี่ยวชาญของไทยอีกด้วย
ด้านนายพิบูลย์กล่าวว่า ประเทศไทยมีความเด่นเรื่องคัมภีร์ใบลาน เป็นเหมือนองค์ความรู้ที่สืบทอดกันมานาน ซึ่งตนและคณะมาถ่ายทอดความรู้ด้านนี้ ทำให้หอสมุดในประเทศอังกฤษได้ประโยชน์ในการจัดเก็บเอกสารประเภทนี้ ในขณะเดียวกันด้านตะวันตกก็มีเทคโนโลยีที่ก้าวหน้าในด้านกระดาษ และเป็นศูนย์การเรียนรู้ของโลกที่มีการสร้างองค์ความรู้มายาวนานนับพันปี จึงถือเป็นจุดเริ่มต้นที่หอสมุดในประเทศอังกฤษได้รับการช่วยเหลือในการจัดแค็ตตาล็อก และคาดหวังว่าอนาคตประเทศไทยจะได้ขยายงานไปจัดแค็ตตาล็อกในประเทศอื่นๆ ต่อไป เพื่อประโยชน์ต่อเอกสารไทยที่เก็บอยู่ทั่วโลก
“การได้เรียนรู้ระบบฐานข้อมูลออนไลน์แบบมาตรฐานสากลมีประโยชน์ในการนำมาประยุกต์ใช้ในอนาคต สามารถเอื้อประโยชน์ต่อนักวิชาการทั้งในประเทศและต่างประเทศทั่วโลก องค์ความรู้ที่มีอยู่ในเอกสารโบราณจะค่อยๆ ถูกดึงออกมา ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการอนุรักษ์ หรือการสานต่อความรู้ เหมือนเป็นส่วนช่วยให้ในอนาคตจะได้ปลดล็อกขุมทรัพย์ความรู้เอกสารโบราณที่เก็บอยู่ในทั่วโลก จุดนี้จึงเหมือนเป็นก้าวแรกของเราที่จะต่อยอดก้าวต่อไป” นายพิบูลย์กล่าว
