คอลัมน์ พันธุ์แท้พระเครื่อง
สําหรับประติมากรรมขององค์ “พระพิฆเนศวร” นั้น ด้วยความเป็นเทพเจ้าองค์สำคัญและเป็นที่เคารพยิ่งของหลายเชื้อชาติหลายศาสนา โดยเฉพาะดินแดนในแถบเอเชีย ทำให้เกิดงานประติมา กรรมในหลายหลายรูปแบบ ตามคติความเชื่อท้องถิ่นเดิม และมีการพัฒนาเรื่อยมาจนปัจจุบัน
รูปองค์พระพิฆเนศวร คงจะเกี่ยวเนื่องกับคติบูชาสัตว์หรือเจ้าแห่งสัตว์ของชนพื้นเมืองในเอเชียใต้ ซึ่งแพร่หลายในอินเดียทางตอนใต้ในระยะเริ่มแรก ก่อนจะมาปรากฏเป็นงานประติมากรรมเป็นรูปเป็นร่างขึ้นปลายสมัยพระเวทต่อยุคมหากาพย์ ยุคพุทธกาล และศาสนาเชน เรื่อยมาจนแพร่หลายไปทั่วโลก โดยการผสมผสานระหว่างความเชื่อพื้นเมืองกับคติเทพเจ้าของพราหมณ์-ฮินดู คติพุทธศาสนา และเชนขึ้น “รูปองค์พระพิฆเนศวร” ระยะเริ่มแรกจะเป็นงานประติมากรรมที่จำหลักจากศิลาทรายเป็นรอยขูดขีด ก่อนจะพัฒนาเป็นศิลปะนูนต่ำ ศิลปะนูนสูง และศิลปะลอย ตัวในเวลาต่อมา
งานประติมากรรม “พระพิฆเนศวร” ระยะเริ่มแรก ปรากฏเศียรเป็นช้างแต่เริ่มต้น อันนับเป็นสิ่งที่แสดงถึงความยืนยาวก่อนการเข้ามาของพวกอารยัน (Aryan) อย่างชัดเจน เนื่องจากมิได้มีเทพอื่นที่ปรากฏเทวลักษณะดังกล่าวเป็นเฉพาะ นอกจากการอวตารของเทพชั้นสูงบางองค์ เช่น นรสิงหาวตาร คือ การที่พระวิษณุหรือพระนารายณ์ อวตารเป็นครึ่งคนครึ่งสิงห์ ส่วนใหญ่จะอวตารเป็นสัตว์ประเภทนั้นๆ ไปเลย เช่น กูรมาวตาร คือการอวตารเป็นเต่า หรือ การแบ่งภาคของพระอิศวรเป็นช้างหรือสัตว์อื่นๆ อาจกล่าวได้ว่า “พระพิฆเนศวร” นับเป็นเทพเบื้องต้นองค์แรกแห่งการผสมผสานระหว่างสัตว์กับมนุษย์ของอารยธรรมลุ่มแม่น้ำสินธุ ซึ่งรูปแบบดังกล่าวมาปรากฏมากขึ้นในการจินตนาการ “สัตว์หิมพานต์” ในเวลาต่อมา
งานประติมากรรมองค์พระพิฆเนศวร เริ่มจากการปรากฏเศียรเป็นช้าง งาหักข้างใดข้างหนึ่ง ปลายงวงมักตวัดไปทางซ้ายขององค์ ระยะแรกมีเพียงสองกร ประทับนั่งขัดสมาธิแบบราบบนบัลลังก์ ก่อนจะปรากฏเทวพาหนะเป็น “มุสิกะ” หรือ หนู, นกยูง, สิงห์ และช้าง ตลอดจนแสดง “ปางมหาราชลีลา” ในภายหลัง
ต่อมา เมื่อลัทธิบูชาพระพิฆเนศวรได้แพร่หลายกว้างขวางขึ้น จึงปรากฏการสร้าง “เทวสถานพระพิฆเนศวร” ตลอดจนเทวประติมากรรมในแถบอินเดียใต้ก่อนสมัย คุปตะ และเผยแพร่ไปทั่วโลกได้อย่างน่ามหัศจรรย์
ในพุทธศาสนาคติมหายาน “พระพิฆเนศวร” ได้รับการยอมรับในฐานะผู้เป็นใหญ่แห่งอุปสรรคและการกำจัดอุปสรรค เป็นตัวแทนแห่งความสำเร็จ มีบทบูชาในลักษณะของลัทธิมนตระยาน ชื่อ “คณปติ-หฤทยา” หมายถึง หัวใจพระพิฆเนศวร ในฐานะผู้ทำลายและผู้สร้าง โดยเฉพาะในสมัยจักรวรรดิคุปตะ (ค.ศ.320-535) ซึ่งถือเป็นยุค Classical Age ของอินเดีย ในตอนปลายจะปรากฏรูปองค์พระพิฆเนศวรปะปนอยู่กับเทพอื่นๆ ทางพุทธศาสนา ในภาพพุทธประวัติ ที่ สารนาถ ตอน พระพุทธองค์เสด็จปรินิพพาน
ใน “ศาสนาเชน” ของ “พระมหาวีระ” ที่มีอายุร่วมกับพุทธศาสนา ซึ่งเน้นการปฏิบัติ โดยแบ่งเป็นนิกายเศวตัมพร (ผู้นุ่งขาวห่มขาว-ชีปะขาว) และนิกายฑิฆัมพร (ผู้นุ่งฟ้า-ชีเปลือย) ยังปรากฏเรื่องราวและประติมากรรมพระพิฆเนศวร โดยเฉพาะในนิกายเศวตัมพร พระองค์ทรงปรากฏบทบาทในฐานะยักษ์มีพระนามว่า ปาวรศวยักษะ หรือ ธรรมเมนทรา งานประติมากรรมที่พบเป็นเทวรูป ประทับนั่งบนหลังเต่า มีนาคปรก จัดเป็นเทพสำคัญองค์หนึ่งของนิกายเศวตัมพร มักสร้างโดยมี 2 พระกร จนถึง 108 พระกร
พระพิฆเนศวร จึงนับเป็นเทพที่ได้รับการนับถือแพร่หลาย มีการสร้างเทวประติมากรรมในหลายลักษณะ ชาวทมิฬในอินเดียใต้และลังกาเอ่ยนามพระองค์ว่า “Pil laiyar” จีนที่เป็นพุทธแบบมหายานปรากฏงานประติมากรรมและจิตรกรรมเกี่ยวกับองค์พระพิฆเนศวร และเรียกพระองค์ว่า “Knangi-Ten” ธิเบตเรียกว่า “Tsoge- Bdag” พม่าและมอญซึ่งเป็นพุทธแบบหินยาน เอ่ยนามพระองค์ว่า “Mahapienne” ส่วนขอมที่ได้รับอิทธิพลของฮินดูจากอินเดียโบราณมากที่สุด เอ่ยนามพระองค์ว่า “Prah-Kenes” ในญี่ปุ่นเรียกว่า “Daikon” ทำหน้าที่คุ้มครองป้องกันคล้ายท้าวจตุโลกบาลของไทย บางครั้งในญี่ปุ่นปรากฏเป็นรูปองค์พระพิฆ เนศวร 2 องค์ ในท่ากอดปล้ำ เรียกว่า “Deva Bliss” หมายถึง เทพแห่งความสุขและความยินดี และประติมากรรมของพระองค์ยังแพร่หลายไปยังที่ต่างๆ อาทิ อินโดนีเซีย ชวา และ มลายู อีกด้วย
