คอลัมน์ พันธุ์แท้พระเครื่อง
ในอินเดีย มี “เทวสถานพระพิฆเนศวร” มากมายตามลัทธินิกายต่างๆ แม้ในนิกายที่มิได้นับถือพระพิฆ เนศวรเป็นเทพสูงสุด ก็ยังปรากฏรูปสมมติ “พระพิฆเนศวร” เพื่อสักการบูชา
ที่น่าสนใจก็คือ ปรากฏประติมากรรมองค์พระพิฆ เนศวรในลักษณะเทวสตรี ทรงพระนามว่า “พระคเณ ศานี” หรือ “พระไวนายกี” เป็นรูปสลักบนระเบียงใน “เทวสถานหิระปุระ (Hirapura)” เมืองภูวเนศวร รัฐโอริสสา เทวลักษณะมีเศียรเป็นช้าง มี 2 กร ประทับยืนในท่า “ตริภังค์” (คือ การหย่อนสามส่วน ได้แก่ หย่อนไหล่ หย่อนสะโพก และหย่อนหัวเข่า) บนหลัง “มุสิกะ” หรือ หนู ปรากฏพระถัน (เต้านม) เหมือนเทวสตรี
เทวประติมากรรมองค์พระพิฆเนศวรในลักษณาการเช่นนี้ เข้าใจว่าเกิดขึ้นจากอิทธิพลของ “ศักตินิกาย” อันเป็นนิกายที่เกิดขึ้นหลัง “ไศวนิกาย” และ “ไวษณพนิกาย” โดยหลักคิดที่ว่า …ทุกสรรพสิ่งในจักรวาลมิได้กำเนิดจากเทวบุรุษหรือลึงค์แต่อย่างเดียว หากต้องประกอบด้วยเทวสตรีหรือโยนีด้วย …ลัทธินี้จึงให้ความสำคัญแก่เทวสตรี และเข้าผสมกลมกลืนกับลัทธินิกายอื่นๆ เช่น ปรากฏการสร้าง “ฐานโยนี” อยู่ใต้แท่นศิวลึงค์ หรือการบูชา “พระนางปวารวตี หรือพระแม่อุมา” ในภาคต่างๆ เช่น พระแม่ทุรคา พระแม่กาลี และบูชาพระมหาเทวีอื่นๆ เช่น พระแม่ลักษมี เป็นต้น
สำหรับประเทศไทย “งานประติมากรรมพระพิฆ เนศวร” ที่เก่าแก่ โดยส่วนใหญ่จะพบในแถบภาคใต้ เช่น ที่บ้านทุ่งตึก อ.คุระบุรี จ.พังงา, ประติมากรรมพระพิฆเนศวรศิลาทราย สูงประมาณ 36.5 ซ.ม. ที่ต.พังหนุน อ.สทิงพระ จ.สงขลา และประติมากรรมพระพิฆเนศวร ดีบุก สูง 6.5 ซ.ม. ฐานกว้าง 5 ซ.ม. บริเวณถ้ำเกาะหลัก ทางออกสู่ทะเลอันดามัน เป็นประติมากรรมพระพิฆ เนศวรปางประทับนั่ง มี 4 กร อายุในราวสมัยอยุธยาตอนต้น เป็นต้น นอกจากนี้ยังปรากฏใน “งานศิลปะขอมโบราณ” ตามปราสาทหินต่างๆ ที่อยู่ในประเทศไทยอีกด้วย
พระพิฆเนศวรยังได้รับการยกย่องในฐานะ “บรมครูช้าง” และเรียกในอีกพระนามหนึ่งว่า “พระเทวกรรม” และได้มีการจัดสร้างงานประติมากรรม “พระเทวกรรม” อันเป็นบรมครูที่สำคัญของผู้ที่ศึกษาวิชาคชศาสตร์ หรือที่เรียกว่า “ตำราช้าง” ซึ่งรับมาจากอินเดีย ต้นฉบับเดิมเป็นภาษาสันสกฤต ประกอบด้วย “ตำราคชลักษณ์” กล่าวถึงลักษณะของช้าง และ “ตำราคชกรรม” ว่าด้วยการหัดช้างเถื่อนและวิธีหัดขี่ช้าง มนต์สำหรับบังคับช้าง และระเบียบพิธีต่างๆ ที่จะทำให้เกิดสิริมงคลและบำบัดเสนียดจัญไรในการที่เกี่ยวเนื่องกับช้าง และยังพบรูป “พระเทวกรรม” บนด้ามขอสับช้างและด้ามมีดของควาญช้างด้วย
ในสมัยอยุธยา การคชกรรมเฟื่องฟูเป็นอย่างมาก เนื่องจาก “ช้าง” นอกจากจะเป็นสัญลักษณ์ของสยาม และสื่อถึง “ช้างแก้ว” ในรัตนมณี 9 ประการ ในคติจักรพรรดิราชแล้ว ยังส่งช้างเป็นสินค้าออกสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช (พ.ศ.2199-2231) พระองค์โปรดให้สร้างเพนียดคล้องช้างขึ้นที่เมืองละโว้ (จ.ลพบุรี) และเสด็จฯ ประทับ ณ นารายณ์ราชนิเวศฯ เป็นเวลายาวนานในช่วงหนึ่งปี การให้ความสำคัญกับ “บรมครูช้าง” ปรากฏในพระราชพงศาวดาร กล่าวถึงการที่พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้หล่อ “รูปพระพิฆเนศวร” และ “พระเทวกรรม” ในหลายครั้งด้วยกัน
ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงอัญเชิญพระนาม “พระพิฆเนศวร” มาสถาปนาพระราชทานเป็นพระนามทรงกรม ของสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ เมื่อพระองค์ทรงพระชนมายุได้ 9 พรรษา โดยจารึกในพระสุพรรณบัฏขึ้นทรงพระอิสริยยศเป็น “กรมหมื่นพิฆเนศวรสุรสังกาศ” ถือศักดินา 800 จึงนับได้ว่า พระองค์ทรงสนพระทัยถึงขนาดอัญเชิญพระนาม “องค์พระพิฆเนศวร” มาเป็นอิสริยยศของพระเจ้าลูกยาเธอฯ ภายหลังจึงได้พระราชทานพระนามอีกครั้ง เปลี่ยนเป็น “กรมขุนพินิตประชานารถ” ซึ่งต่อมาเสวยราชสมบัติเป็น พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
เรื่องราวของ “องค์พระพิฆเนศวร” ได้ปรากฏและถ่ายทอดแพร่หลายในประเทศไทยมากยิ่งขึ้น นับตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นต้นมา
ปัจจุบัน ยังคงนิยมสร้างรูปเคารพพระพิฆเนศวรในลักษณาการ “พระเครื่อง” เพื่อใช้พกติดตัวบูชากันอย่างกว้างขวางครับผม
