คอลัมน์ หลากหลาย
งาน “สบายใจไหว้พระ” เป็นงานมงคลประจำปีที่ “ข่าวสด” จะจัดขึ้นติดต่อเป็นปีที่ 3 ร่วมกับบริษัทห้างร้านและหน่วยงานของรัฐเพื่อส่งเสริมพระศาสนาและวัฒนธรรม
ปีนี้จะมีขึ้นวันที่ 16-19 มีนาคม 2560 ที่เอ็มซีซีฮอลล์ ชั้น 4 เดอะมอลล์ บางกะปิ โดยมีมุมจัดแสดงพระพุทธรูปบูชาที่อัญเชิญจากวัดพระอารามหลวงในเขตกรุงเทพ มหานครและวัดศูนย์รวมแห่งศรัทธาในจังหวัดใกล้เคียง ครบทั้ง 9 ปางพระประจำวันเกิด เพื่อให้ผู้ร่วมงานสักการะ และศึกษาพระธรรม
ด้วยการสร้างพระพุทธรูป ศิลปินผู้สร้างได้แฝงคติ สัญลักษณ์ของความหมายของธรรมะถึงอิริยาบถของการเสวยวิมุตติสุขในปางต่างๆ ให้พุทธศาสนิกชนได้ศึกษา และเป็นส่วนหนึ่งในที่มาของพระประจำวันเกิด ดังนี้
ปางถวายเนตร ประจำวันอาทิตย์
ข่าวสดอัญเชิญองค์จำลองจากวัด สุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร กรุงเทพฯ องค์จริงประดิษฐานในเก๋งจีน บริเวณสัตมหาสถาน สมมติเป็น อนินมิสเจดีย์ที่ประทับยืนทอดพระเนตรดูต้นมหาโพธิ์
ปางถวายเนตร เป็นพระพุทธรูปในพระอิริยาบถยืน ลืมพระเนตรจ้องไปข้างหน้า พระหัตถ์ทั้งสองประสานกันอยู่ด้านหน้า พระหัตถ์ขวาซ้อนอยู่บนพระหัตถ์ซ้าย
เมื่อพระพุทธเจ้าตรัสรู้ในสัปดาห์แรกทรงประทับปางสมาธิ พิจารณา ทบทวนปฏิจจสมุปบาทตลอดเวลา ทั้งโดยอนุโลม ปฏิโลม คือตั้งแต่ต้นไปจนปลายและจากปลายกลับมาสู่ต้นทาง เพื่อเห็นสภาพความจริงของสังสารวัฏ
พระพุทธรูปปางถวายเนตรจึงเป็นพระอิริยาบถในสัปดาห์ที่ 2 ที่พระพุทธเจ้าทอดพระเนตรไปยังต้นศรีมหาโพธิ โดยไม่กะพริบตา หมายถึงทรงพิจารณาทบทวนความทรงจำต่อเหตุการณ์ที่ผ่านมาโดยลำดับ ทั้งความหมุนเวียนผันแปรอันเกิดขึ้นตามอำนาจของสังขาร (ที่แปลว่าการปรุงแต่ง) จนถึงการสิ้นสุดแห่งการปรุงแต่ง
การกราบไหว้พระพุทธรูปปางถวายเนตรแท้จริงหมายถึงสัจธรรมอันบริสุทธิ์คือ พระอริยสัจ 4
ปางห้ามสมุทร หรือปางห้ามญาติ ประจำวันจันทร์
ข่าวสดอัญเชิญจากวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรวิหาร (วัดโพธิ์) กรุงเทพฯ
พระพุทธรูปปางนี้เป็นพระพุทธรูปยืน ยกพระหัตถ์ขวาขึ้นเสมออกข้างเดียว หรือยกพระหัตถ์ทั้ง 2 ข้างเสมออก หันฝ่ามือออก เรียกกันว่า ปางห้ามญาติ หรือปางห้ามสมุทร
จากพระพุทธประวัติฝ่ายเถรวาท เล่าถึงความขัดแย้งกันระหว่างพระญาติ 2 ฝ่าย คือ ฝ่ายพระบิดาและพระมารดา เรื่องการแย่งชิงน้ำจากแม่น้ำโรทิณี ซึ่งกั้นเขตแดนของทั้งสอง ถึงขั้นยกทัพมาจะรบพุ่งกัน
พระพุทธเจ้าเข้าห้ามปรามทั้ง 2 ฝ่าย และเทศนาเล่าเรื่องของความขัดแย้งที่เกิดกรณีวิวาทเพียงแต่ความไม่เข้าใจกัน และการไม่พิจารณาเหตุผลให้รอบคอบ จนทำให้เกิดความตายขึ้นทั้งสองฝ่าย โดยเน้นให้เห็นเรื่องคุณสมบัติความโง่เขลาของสัตว์โลกหรือนักปราชญ์ ว่า “คนโง่เขลายังไม่ทันรู้เรื่องราวแจ่มแจ้ง ฟังคนอื่นโจษจันก็พากันตื่นตระหนก พวกเขาเชื่อคนง่าย ส่วนคนเหล่าใดเป็นนักปราชญ์ เพียบพร้อมด้วยศีลและปัญญา ยินดีในความสงบ และเว้นไกลจากการทำชั่ว คนเหล่านั้นหาเชื่อคนอื่นง่ายไม่”
พระพุทธรูปปางนี้คือสัญลักษณ์ของการหยุดยั้งการวิวาท ความขัดแย้ง อันนำไปสู่การทำลายล้างกัน โดยขาดสติปัญญาในการไตร่ตรองปัญหาให้รอบคอบ
ปางไสยาสน์ ประจำวันอังคาร
อัญเชิญพระบูชาจากวัดโพธิ์ สำหรับองค์จริง “พระนอนวัดโพธิ์” พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเมื่อครั้งที่ทรงปฏิสังขรณ์วัด เป็นพระพุทธรูปมีชื่อเสียงไปทั่วโลก ประดิษฐานอยู่ ณ พระวิหาร เมื่อครั้งนาย บารัก โอบามา เป็นประธานาธิบดีสหรัฐ และนางฮิลลารี คลินตัน เป็นรมว.ต่างประเทศ ก็เดินทางมาสักการะด้วย
พระพุทธรูปปางไสยาสน์มักสร้างเป็นพระพุทธรูปขนาดใหญ่ นอนประทับหันพระเศียรไปทางทิศใต้ (ซึ่งเป็นคติการนอนที่หมายถึงการตื่นขึ้นหรือยังคงอยู่ในวันต่อไป)
คติของปางไสยาสน์ก็คือ การแสดงธรรมของพระพุทธเจ้าต่ออสุรินทราหูหรือชาวโลก “มิให้หลงใหลในความยิ่งใหญ่ของตัวตน อันเป็นเรื่องไร้สาระ”
ปางอุ้มบาตร-ประจำวันพุธ (กลางวัน)
อัญเชิญหลวงพ่อวัดบ้านแหลมองค์จำลอง จากวัดเพชรสมุทรวรวิหาร จ.สมุทร สงคราม
พระพุทธรูปปางอุ้มบาตร มีความเชื่อ 2 กรณี กรณีแรกเป็นความเชื่อในพระกิริยาวัตรของพระพุทธเจ้าที่รับบาตรโดยเสมอเท่ากันทุกคนที่ปรารถนาจะถวายภัตตาหารแก่พระองค์
บางครั้งเรียกปางนี้ว่า ปางโปรดสัตว์ มีตำนานความเชื่อแทรกในเรื่องนี้ก็คือ กรณีที่พระพุทธเจ้าถูกช้างชื่อนาฬาคิริ ทำร้ายขณะออกบิณฑบาต แต่ไม่ได้รับอันตราย จึงเชื่อกันว่าพระปางอุ้มบาตรมีไว้ป้องกันภยันตรายจากสัตว์ได้
ความเชื่อในเรื่องที่ 2 ก็คือ เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จกลับเข้าสู่กรุงกบิลพัสดุ์ พระเจ้าสุทโธทนะ พระบิดาตรัสพ้อว่า ทำไมพระพุทธเจ้าซึ่งอยู่ในวรรณะกษัตริย์จึงมาขอภิกขาจาร พระพุทธเจ้าตรัสตอบว่า การบิณฑบาตเป็นหน้าที่ของพระพุทธเจ้าทุกองค์ ซึ่งหมายความว่า การบิณฑบาตเป็นหน้าที่ของพระภิกษุ ทุกรูป และว่า “บุคคลไม่ควรประมาท ในบิณฑบาตที่ตนจะพึงลุกรับ” หมายถึง การรับบิณฑบาตจะต้องรับจากผู้คนโดยเท่าเทียมกัน
และข้อสำคัญ พึงระลึกถึงเมื่อรับบิณฑบาตแล้วก็ควรประพฤติปฏิบัติคือ “ควรประพฤติธรรมให้สุจริต บุคคลใดผู้ประพฤติธรรม ย่อมเป็นสุขทั้งในโลกนี้และโลกหน้า”
ปางปาลิไลยก์ ประจำวันพุธ (กลางคืน)
ข่าวสดอัญเชิญพระองค์จำลองจากวัดใหม่ทองเสน กรุงเทพฯ
ปางปาลิไลยก์ เป็นพระพุทธรูปนั่งห้อยพระบาท พระหัตถ์วางอยู่บนหัวเข่าทั้งสองข้าง ที่ปลายพระบาทมีช้างและลิงนั่งอยู่ที่ปลายพระบาททั้งสองข้าง
พุทธประวัติตอนหนึ่งกล่าวว่า พระภิกษุ 2 คณะ เกิดการขัดแย้ง ทุ่มเถียงกันเรื่องความเห็นทางวินัยบางประการ แล้วไม่ฟังกัน เรียกว่า “ประพฤติตนเป็นผู้ว่ายาก” พระพุทธเจ้าจึงเทศนาธรรม เรียกว่า โสภณธรรม คือธรรมที่ทำให้งาม 2 ประการ คือ ขันติ-ความอดกลั้น คือความอดกลั้นต่อสิ่งไม่พอใจ หรือความอดทน คือทนลำบาก ทนตรากตรำ ทนเจ็บใจ หนักเอาเบาสู้เพื่อบรรลุจุดหมายที่ดีงาม และโสรจะ-ความเสงี่ยมเจียมตัว การอยู่ด้วยกันหรือความมีอัธยาศัยงาม รักความประณีตหมดจดและสงบเรียบร้อย เพื่อให้ภิกษุทั้ง 2 คณะนั้นเข้าใจถึงการอยู่ร่วมกัน ควรจะได้เพื่อนที่ดี มีความรู้ รักษาตัวได้ มีปัญญาอยู่ร่วมกับคนดี
แต่พระภิกษุทั้ง 2 หมู่คณะไม่ได้ฟัง เป็นเหตุให้พระพุทธเจ้าเสด็จไปจำพรรษาอยู่ในป่า หมู่บ้านปาลิไลยกะ โกสัมพี โดยมีสัตว์เดรัจฉาน 2 ตัว คือช้างและลิงเป็นอุปัฏฐาก ผู้ดูแลช่วยเหลือ
สัตว์ทั้งสองจึงเป็นสัญลักษณ์ของความแตกต่างที่หากมีโสภณธรรมแล้วก็อยู่ด้วยกันได้
ปางสมาธิ ประจำวันพฤหัสบดี
อัญเชิญพระบูชาจากวัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร กรุงเทพฯ
ปางสมาธินี้เป็นพระอิริยาบถในคืนวันตรัสรู้ เรียกอีกอย่างว่า ปางตรัสรู้ มักมีสัญลักษณ์ของเรือนแก้วครอบพระพุทธรูปอยู่เสมอ หมายถึงการประทับอยู่ในแดนศักดิ์สิทธิ์ เพื่อสื่อถึงการที่พระพุทธเจ้าเมื่อตรัสรู้แล้วพ้นแล้วจากสังสารวัฏทั้งปวง
ตามตำนานว่า “เทวดาเนรมิตเรือนแก้วขึ้นทางทิศเหนือของต้นศรีมหาโพธิ เสด็จนั่งขัดสมาธิบนบัลลังก์พิจารณาพระอภิธรรมปิฎกสิ้นเจ็ดวัน”
ในคติที่หมายถึงการตรัสรู้นั้น หมายถึงพระพุทธเจ้าตรัสรู้อริยสัจ 4 เมื่อตรัสรู้แล้ว จึงทบทวนปฏิจจสมุปบาท กระบวนการการเกิดเหตุและปัจจัย ผลแห่งสังสารวัฏ
คติของพระพุทธรูปปางสมาธิหมายถึงการพิจารณาอภิธรรมปิฎกคือ ความละเอียด สลับซับซ้อน ในเรื่องของรูป จิต (ตัวรู้) เจตสิก (คุณสมบัติแห่งความรู้ ความคิด) และนิพพาน (สภาวะแห่งการพ้นจากสังสารวัฏ)
ปางรำพึง ประจำวันศุกร์
ข่าวสดอัญเชิญพระพุทธวิโลกนญาณบพิตร สิริกิติธรรมโสตถิมงคล องค์จำลอง จากวัดบวรนิเวศวิหารราชวร วิหาร กรุงเทพฯ
ปางรำพึงแสดงถึงการแสดงธรรมเทศนาหนึ่งขององค์สัมมาสัมพุทธเจ้าภายหลังการตรัสรู้อนุตรสัมมาสัมโพธิญาณแล้ว เป็นพระพุทธรูปยืนประสานหัตถ์ (มือ) คว่ำฝ่ามือทั้งสองข้างบนพระอุระหรือหน้าอก หมายถึงการพิจารณาธรรมะที่พระพุทธเจ้าได้ตรัสรู้นั้นล้ำลึกยิ่งนักที่จะให้ปุถุชนทั่วไปจึงบรรลุธรรมที่พระพุทธองค์รู้และสั่งสอนได้
การแสดงธรรมของพระพุทธเจ้าต่อสัตว์โลก คือ การแสดงถึงพระเมตตาคุณอันสูงสุดที่จะช่วยปลดเปลื้องภาวะแห่งทุกข์หรือสังขารทุกข์แก่สัตว์โลก
ผู้บูชาพระพุทธรูปประจำวันศุกร์ก็หมายถึง การบูชาและนึกถึงพระเมตตาคุณ พระกรุณาคุณ อันเป็นพรหมวิหารของพระพุทธเจ้า และน้อมเอาการเมตตากรุณานั้นมาเป็นคุณสมบัติของตน
ปางนาคปรก ประจำวันเสาร์
อัญเชิญพระพุทธชินศรีองค์จำลอง จากวัดโพธิ์ กรุงเทพฯ
พระประจำวันเสาร์ เป็นพระพุทธรูปปางสมาธิ ประทับอยู่บนพญานาคที่พุทธประวัติกล่าวว่าชื่อ “มุจลินทนาคราช” ซึ่งมาขนดเป็นแวดวงล้อมกายพระสัมมาสัมพุทธเจ้า 7 รอบ และแผ่พังพานป้องกันลมฝนที่จะเป็นอันตรายต่อพระพุทธองค์
เมื่อภายหลังฝนลมหยุดแล้วมุจลินท์จึงกลายเป็นมาณพ พระพุทธเจ้าเปล่งอุทานว่า “ความสงัดเป็นความสุขสำหรับบุคคลผู้ได้สดับธรรม ยินดีในเสนาสนะอันสงัด เห็นสังขารทั้งปวงตามความเป็นจริง ความเป็นผู้ไม่เบียดเบียนคือ ความสำรวมในสัตว์ทั้งหลาย และความเป็นผู้ปราศจากความกำหนัดคือ ความก้าวล่วงกามทั้งหลายเสียได้ เป็นความสุขในโลก ความนำออกเสียได้ซึ่งอัสมิมานะ (คือความถือตัว) เป็นความสุขอย่างยิ่ง”
ความเชื่ออีกมุมหนึ่ง พระพุทธรูปปางนาคปรกนี้จะมาจากความพยายามที่จะประสานปรัชญาฮินดู โดยเฉพาะไวษณพนิกายให้เข้ากับพระพุทธศาสนา โดยความเชื่อที่ว่า พระนารายณ์นั้นบรรทมอยู่บนพญานาคในเกษียรสมุทร พระพุทธเจ้านั้นเป็นอวตารหนึ่งของพระนารายณ์ เป็นการประยุกต์ให้พระพุทธเจ้าเป็นพระนารายณ์ที่ประทับอยู่บนพญานาค
ปางสมาธิเพชร-พระเกตุ
สำหรับผู้ไม่รู้วันเกิด
อัญเชิญองค์หนึ่งจากวัดไตรมิตรวิทยารามวรวิหาร กรุงเทพฯ องค์หนึ่งเป็นพระพุทธนาคน้อยองค์จำลอง วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร และอีกองค์หนึ่งเป็นหลวงพ่อวัดไร่ขิง จากวัดไร่ขิง จ.นครปฐม
ปางสมาธิเพชร หรือปางมารวิชัย เป็นพระพุทธรูปนั่งขัดสมาธิ หัตถ์ซ้ายวางตัก หัตถ์ขวาวางบนพระเพลา นิ้วทั้ง 5 ชี้ลงเบื้องล่าง คือการประกาศถึงการพ้นแล้วจากการครอบคลุมของพญามารและจากความยินดียินร้ายในโลก พระพุทธรูปปางมารวิชัยของฝ่ายเถรวาทด้านล่างของพระพุทธรูปมักจะมีภาพของนางธรณีบีบมวยผมให้น้ำ อันหมายถึงการอ้างบุญกุศลในอดีตชาติของพระพุทธเจ้าที่ได้กระทำมาแล้ว มีอำนาจที่จะได้ขับไล่พญามาร (หรือผู้ขัดขวางการกระทำดี) ออกไป
ด้วยความสำคัญของพระพุทธรูปต่างๆ ที่กล่าวมานี้จึงขอเชิญชวนผู้สนใจไปร่วมสักการะพระพุทธรูปมงคลในงานสบายใจไหว้พระดี สะสมบุญปี ?60 วันที่ 16-19 มีนาคมนี้ ที่เอ็มซีซีฮอลล์ เดอะมอลล์ บางกะปิ
