ยล‘หอไตรกลางน้ำ’ วัดคูยาง กำแพงเพชร

วัดคูยางเป็นวัดหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งอยู่เลขที่ 27 ถนนราชดำเนิน ซอย 3 ต.ในเมือง อ.เมือง จ.กำแพงเพชร

ปัจจุบัน พระธรรมภาณพิลาส (อดุลย์ อมโร) เจ้าคณะจังหวัดกำแพงเพชร ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาส

สภาพเดิมเป็นวัดเก่าแก่แต่ครั้งโบราณกาล มีรากฐานอุโบสถและแท่นพระประธาน ก่อด้วยศิลาแลงหันหน้าไปทางทิศตะวันออก ตั้งอยู่บริเวณวัดด้านเหนือ สภาพเดิมเป็นวัดเก่าแก่ ไม่ปรากฏหลักฐานว่าชื่อวัดอะไร ใครเป็นผู้สร้าง และสร้างในสมัยไหน

แต่มีผู้สันนิษฐานว่าสร้างมาแล้วไม่น้อยกว่า 400 ปี จนมาถึงรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ระหว่างพ.ศ.2394-2399 จึงมีผู้ก่อสร้างวัดขึ้นใหม่ในบริเวณที่ตั้งเดิม มีเนื้อที่ประมาณ 28 ไร่

ภายในพระอุโบสถมีพระพุทธรูปประธาน ได้รับพระราชทานนามจากพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ว่า “พระพุทธวชิรปราการ” มีความหมายว่า พระพุทธรูปประจำเมืองกำแพงเพชร

นอกจากนี้ยังมีหอไตร ซึ่งตั้งอยู่กลางน้ำ ยกใต้ถุนสูงเป็นภูมิปัญญาของชาวพื้นเมืองที่จะรักษาพระไตรปิฎกไว้ มีเนื้อหากล่าวถึงหอไตรนี้ในพระราชนิพนธ์เสด็จประพาสต้นเมืองกำแพงเพชรของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

หอไตรวัดคูยาง เป็นอาคารทรงไทยพื้นถิ่นกำแพงเพชร สร้างด้วยไม้ หลังคามุงกระเบื้องเกล็ด ใต้ถุนสูง กว้าง 6 เมตร ยาว 12 เมตร ตั้งอยู่กลางคูน้ำเดิม

ภายในอาคารเป็นโถงโล่ง โถงกลางมีเสากลมรองรับด้านละสามต้น หลังคาโถงกลางเป็นทรงจั่ว มีช่อฟ้าหางหงส์ทำด้วยปูนปั้น ประดับอยู่รอบจั่วทั้งสองด้าน มีหลังคาปีกนกคลุมฝาผนังทั้งสี่ด้าน ฝาผนังเป็นแบบฝาปะกน ฝาผนังด้านข้างมีหน้าต่างข้างละสี่ช่อง

ฝาผนังด้านหน้าและหลังมีประตูด้านละหนึ่งช่อง และมีหน้าต่างด้านละสองช่อง มีพาไล (มุขที่มีชายคาคลุมและมีเสารองรับ) ทั้งด้านหน้าและด้านหลัง พาไลเป็นชั้นลดลงมาจากโถง มีบันไดขนาดสามขั้นพาดขึ้นไปสู่โถงใน ทั้งด้านหน้าและหลัง เฉพาะพาไลด้านหน้า มีนอกชานยื่นออกไปตรงกลาง ใช้เป็นที่พาดบันไดขนาด 7 ขั้น เชื่อมต่อกับสะพานไปยังพื้นดิน

ภายในหอไตรแห่งนี้มีโบราณศิลปวัตถุ ที่สำคัญ และทรงคุณค่ายิ่ง ประกอบไปด้วย ตู้พระธรรมลายรดน้ำลงรักปิดทองโดยรอบ เขียนเป็นภาพต่างๆ ด้วยฝีมือช่างราวสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ที่มีความประณีตงดงามมาก จำนวน 5 หลัง

หีบพระธรรม มีลายรดน้ำลงรักปิดทอง และเป็นแบบเหล็ก อยู่ในสมัยรัชกาลที่ 3 ถึง 5 ธรรมาสน์เท้าสิงห์ ศิลปะสมัยรัตนโกสินทร์ ทำด้วยไม้ลงรักปิดทอง เป็นเครื่องสังเค็ด หรือทานวัตถุ ที่ถวายแด่สงฆ์เมื่อเวลาปลงศพหรือมีงานศพ

เอกสารโบราณบรรจุอยู่ในตู้และหีบ มีทั้งที่เป็นใบลานและสมุดข่อย ผ้าห่อคัมภีร์ เป็นผ้าพิมพ์ลายอย่างลายไทย พระบฏเป็นแผ่นผ้าฝ้ายสีขาว เขียนสีเป็นภาพเล่าเรื่องเวสสันดรชาดก จำนวน 13 กัณฑ์ ใช้ในงานเทศกาลเทศน์มหาชาติกลางเดือน 10 ของวัดคูยาง แต่ขณะนี้มีเหลืออยู่เพียง 9 กัณฑ์เท่านั้น

“หอไตรกลางน้ำวัดคูยาง” เมืองกำแพงเพชร อยู่คู่วัดคูยางแห่งนี้มาช้านาน อายุไม่ต่ำกว่า 100 ปี ด้วยหลักฐานความสำคัญ และเหตุผลต่างๆ หอไตรวัดคูยางจึงนับว่าเป็นโบราณสถานที่มีค่าที่สุด และมีเหลืออยู่เพียงแห่งเดียวในจังหวัดกำแพงเพชร

เหตุที่เรียกว่าวัดคูยาง ด้วยมีชาวยาง (กะเหรี่ยง) มาบูรณะวัดโบราณแห่งนี้ ชาวยางขุดคูน้ำล้อมรอบวัด จึงเรียกกันว่าวัดคูยาง

สำหรับการเดินทางมายังวัดคูยางในเมืองกำแพงเพชร คนที่ไม่เคยมาให้เดินทางจากถนนพหลโยธินเข้าเมืองกำแพงเพชรข้ามสะพานแม่น้ำ ถึงวงเวียนลานโพธิ์ให้เลี้ยวขวา ตรงนี้เรียกว่าถนนราชดำเนิน 1 จะเห็นว่าเป็นถนนที่เดินรถทางเดียว (one-way) ให้ตรงไปตามทางถึงวัดเทพโมฬีอยู่ขวามือ ให้ตรงไปอีก สี่แยกที่สองให้เลี้ยวซ้าย เรียกว่าถนนวิเชียร

จะถึงบริเวณหน้าวัดคูยางพอดี

อาทิตย์ สุวรรณโชติ