ที่พึ่งอันเกษม

วิถีแห่งการปฎิบัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต

เสถียร จันทิมาธร

สิ่งที่ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต พยายามจะใคร่ครวญมากที่สุด คือ การปฏิบัติจิตจะต้องประกอบพร้อมทั้งภายใน ภายนอก

เช่นภายนอก การรักษาไว้ซึ่งพระวินัยน้อยใหญ่นี้สำคัญยิ่ง ถ้าผิดพระวินัยแม้แต่อาบัตินิดเดียวก็จะทำให้จิตละเอียดไม่ได้ เช่น การปฏิบัติเรื่องของบาตรถ้าล้างแล้วไม่เช็ดเก็บไว้ในที่สมควรก็จะเป็นอาบัติทุกกฎ หรือการฉันจุ๊บๆ จั๊บๆ เป็นอาบัติทุกกฎ

อาบัติเล็กน้อยจะล่วงละเมิดไปไม่ได้เลย ต้องรักษาให้เรียบร้อยจริงๆ

นอกจากอาบัติแล้วก็มีการรักษาธุดงค์ ข้อวัตรต่างๆ เช่น ฉันหนเดียว การฉันในบาตร การบิณฑบาต เป็นต้น อันเป็นการนำไปสู่การขัดเกลากิเลสหยาบๆ ก็เป็นแบบฉบับที่พระบรมศาสดาได้กระทำเป็นแบบฉบับมาแล้ว ถ้าหากว่าผู้ต้องการความสงบ ความก้าวหน้าแห่งการบำเพ็ญจิตแล้วจะละเลยเสียไม่ได้

อีกประการคือ รักษาวัตรต่างๆ จากวัตรหลายประการ เช่น อุปัชฌายวัตร อาจริยวัตร อาคันตุกวัตร เวจจกุฏวัตร เสนาสนวัตร ภัตตาวัตร และเสขิยวัตร เหล่านี้ย่อมเป็นปัจจัยแก่การปฏิบัติทั้งนั้น

ถือเป็นการปฏิบัติเพื่อศีลวิสุทธิ์และจิตวิสุทธิ์

บุคคลผู้เป็นสาวกของพุทธองค์ถ้าไม่ถือเอาพระพุทธองค์เป็นแบบฉบับแล้วจะไม่สามารถนำหมู่คณะไปสู่ความเจริญได้

เพราะพระพุทธองค์ได้ทรงเป็นผู้นำที่ยิ่งใหญ่

ภายในความใคร่ครวญของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต รูปธรรมแห่งความยิ่งใหญ่ที่องค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าสำแดงให้ประจักษ์

1 ได้ทิ้งความจริงอันเป็นแบบฉบับที่ดีเอาไว้ให้สาวกทั้งหลายได้เอาเป็นตัวอย่าง

1 ตัวอย่างอันนี้ได้รับความเจริญยั่งยืนนานมาแล้ว เพราะเหตุแห่งแบบอย่างที่พระพุทธองค์ได้ทรงบำเพ็ญมานั้นเอง ทำให้พระพุทธศาสนามั่นคงถาวร การนำเอาพระพุทธองค์เป็นเนติแบบฉบับจึงเป็นการนำความเจริญได้แน่แท้แก่ตนและบุคคลอื่น

สมตามที่พระพุทธองค์ตรัสว่า

มนุษย์ทั้งหลายเป็นอันมากถูกภัยคุกคามแล้วพากันไปถือ ภูเขา ป่า อารามและต้นไม้ที่เป็นเจดีย์ว่าเป็นที่พึ่ง

นั้นไม่ใช่ที่พึ่งอันเกษม นั้นไม่ใช่ที่พึ่งอันอุดม

พวกเขาพากันพึ่งสิ่งเหล่านี้แล้วย่อมไม่พ้นจากทุกข์ทั้งปวงไปได้

ส่วนผู้ใดมาถึงพระพุทธ พระธรรมและพระสงฆ์ ว่าเป็นที่พึ่ง มาเห็นอริยสัจ 4 ด้วยปัญญา อันชอบ ก้าวล่วงทุกข์ด้วยมรรค 8 นี่แหละเป็นที่พึ่งอันเกษม นี่แหละเป็นที่พึ่งอันอุดม พวกเขาอาศัยที่พึ่งนี้ย่อมพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้

ทั้งหมดนี้นำไปสู่บทสรุปที่ว่า “ให้เอาเราเป็นที่พึ่ง”

คำว่า “เรา” ในที่นี้มิได้มีความหมายคับแคบในเชิงตัวบุคคล หากแต่กินความลึกซึ้งไปถึงพระธรรม การปฏิบัติตามพระธรรมเป็นสำคัญ

เพราะ “ผู้ใดเห็นในธรรม ย่อมเห็นในเรา”

ความใคร่ครวญของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต จึงมิได้เป็นความใคร่ครวญอันว่างเปล่า หากแต่เป็นการใคร่ครวญอย่างถือเอาองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นแบบอย่าง

ถือเอาพระธรรมคำสอนขององค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นแนวทาง

ภายในความใคร่ครวญเสนอคำถามและคำตอบให้ประจักษ์ว่า การที่พระพุทธองค์ทรงแสดงไม่ให้ถือเอาสิ่งอื่นที่เป็นที่พึ่งนอกจากพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ก็เพราะว่าการถือเอาสิ่งอื่นมาเป็นที่พึ่งนั้นเป็นเรื่องงมงาย

เช่นต้นไม้ใหญ่ ตั้งศาลพระภูมิ ถือว่าผีเจ้าเข้าทรง เหล่านี้นั้นเป็นเรื่องของความไม่แน่ใจในพระองค์

การเชื่อเช่นนั้นจะทำให้ผิดการดำเนินสู่จุดที่หมายแห่งความจริงในพระพุทธศาสนา

แม้ในการบำเพ็ญจิตในเบื้องต้นก็จะทำให้ไขว้เขวเพราะขาดองค์คุณหรือศรัทธา คนธรรมดาสามัญที่ยังไม่ได้บวชก็พอทำเนา แต่ผู้ที่บวชแล้วเช่นพระภิกษุสงฆ์นี้ย่อมจะต้องแสดงออกถึงความเชื่อมั่นในพระพุทธองค์

แต่พระภิกษุบางองค์กลับมาเป็นเสียเอง เช่นพาเขาตั้งศาลพระภูมิ หาวัดตั้งศาลพระภูมิ นี้เป็นการแสดงถึงความไม่แน่ใจต่อองค์พระพุทธเจ้า ผู้เป็นบรมศาสดา

หาได้คิดไม่ว่าการกระทำเช่นนั้นคือการทรยศ

ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นการเรียบเรียงจากที่ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต เล่าให้ พระอาจารย์วิริยังค์ ฟัง

เป็นวิถีดำเนินไปตามกระสวนแห่ง “ท่านเล่าว่า” อย่างเดียวกับที่ พระมหาบัว ญาณสัมปันโน ดำเนิน อย่างที่ พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ ดำเนิน

ต่างกันที่ลีลา ต่างกันที่รายละเอียด แต่ก็สะท้อนวิถีแห่ง พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต