คอลัมน์ วิถีแห่งการปฎิบัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เสถียร จันทิมาธร
อาจกล่าวได้ว่า ชีวประวัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต สำนวนเขียน พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ ถือว่าห้วงเวลาของการปฏิบัติ ปรารภความเพียร ณ ถ้ำเขาพระงาม ลพบุรี สำคัญที่สุด
“เราบำเพ็ญสมณธรรมมาถึงบัดนี้ก็เป็นเวลาถึง 12 ปี”
หากนับจากเดือนมิถุนายน 2436 ที่ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต อุปสมบทกรรม ณ วัดศรีทอง อำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี
ก็น่าจะอยู่ใน พ.ศ.2448
กระนั้น หากเทียบกับบทสรุปในหนังสือ รำลึกวันวาน ซึ่งประมวลจากคำบอกเล่า พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ ที่ว่า
“ณ กาลสมัยนั้น ท่านพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต อยู่วัดเลียบนั้นมานานจึงได้เข้าไปจำพรรษาที่กรุงเทพมหานคร และทางเขาพระงาม จังหวัดลพบุรี จนถึง พ.ศ.2457 ครั้นแล้วท่านจึงมาหาสหธรรมทางอุบลราชธานี”
ขณะเดียวกัน หากเทียบกับรายละเอียดอันปรากฏในหนังสือ ประวัติพระอาจารย์มั่น ภูริทัตตเถระ ฉบับสมบูรณ์ ของพระอาจารย์วิริยังค์ ระบุว่า พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ได้ไปถึงจังหวัดลพบุรี และได้พักอยู่ที่ถ้ำสิงโตเขาช่องลม (ปัจจุบันนี้เรียกว่าเขาพระงาม) ปีนั้นเป็นปี พ.ศ.2446
นับว่าใกล้เคียง
รายละเอียด “ท่านเล่าว่า” ของพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต จากการเรียบเรียงของ พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ อันเริ่มจาก
อวิชชาเป็นปัจจัยให้เกิดสังขาร สังขารเป็นปัจจัยให้เกิดวิญญาณ
วิญญาณเป็นปัจจัยให้เกิดนามรูป นามรูปเป็นปัจจัยให้เกิดสฬายตนะ
สฬายตนะเป็นปัจจัยให้เกิดผัสสะ ผัสสะเป็นปัจจัยให้เกิดตัณหา
ตัณหาเป็นปัจจัยให้เกิดอุปาทาน อุปาทานเป็นปัจจัยให้เกิดภพ
ภพเป็นปัจจัยให้เกิดชาติ ชาติเป็นปัจจัยให้เกิดชรา พยาธิ มรณะ โสกปริเทวนา ร้องไห้พิไรรำพันถึงกันจนเกิดทุกขโทมนัสสะ ใจไม่ดี อุปายาสะ คับแค้นแน่นใจ
เอวะเมตตัสสะ เกวะลัสสะ เกวะลัสสะ สมุทะโยโหติ ที่สัมพันธ์กันเกิดเป็นปัจจัยให้เกิดทุกข์อย่างนี้
เมื่อจิตได้อริยมรรคญาณแล้ว จิตดวงเดิมคือ ฐิติภูตังเป็นฐิติ ญาณ เป็นเครื่องตัดขาดจากอวิชชา เมื่ออวิชชาไม่เกาะเกี่ยวได้แล้วจึงเป็น อวิชชายะ ตเววะ อเสสา สังขารานิโรโธ สังขานิโรธา วิญญาณะนิโรโธ จนถึง ตัณหา นิโรโธ ภวนิโรโธ ภวนิ โรธา วิญญาณะนิโรธา ชรามรณัง โสกะปริเทวทุกขัง โทมะนัสสะ นิรุชฌัมติ
เมื่ออวิชชาดับสังขารก็ดับ สังขารดับวิญญาณก็ดับ วิญญาณดับนามรูปก็ดับ นามรูปดับสฬายตนะก็ดับ สฬายตนะดับผัสสะก็ดับ ผัสสะดับตัณหาก็ดับ ตัณหาดับอุปาทานก็ดับ อุปาทานดับภพชาติก็ดับ
ชรา พยาธิ มรณะ โสกปริเทวะ ทุกขโทมนัส อุปายาสะ ก็ดับหมด
พอมาถึงตอนนี้จิตก็วางการพิจารณาแล้วจิตก็รวมใหญ่ รวมคราวนี้จิตไม่พักเหมือนข้างต้นเกิดมีญาณตัดสินขึ้นมาว่า
ภพเบื้องหน้าเราไม่มีแล้ว พรหมจรรย์เราได้อยู่จบแล้ว กิจอันเราควรทำเราได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นที่ควรไม่มีอีกแล้ว
ญาณชนิดนี้เรียกว่าอาสวักขยญาณคือ ความรู้ว่าความสิ้นไปแห่งอาสวะพร้อมกับอวิชชาก็หายไป ไม่ก่อน ไม่หลังตะวันขึ้นมาและเดือนก็ตกไป รวมความว่าญาณเกิดขึ้นแล้ว อวิชชาหายไปพระอาทิตย์ขึ้นมาพระจันทร์ตกไป
เมื่อญาณเกิดขึ้นแล้วก็ไม่ได้ขับไล่ไสส่งอวิชชา เจ้าผู้อวิชชาเอ๋ยเจ้าเป็นผู้ไม่รู้ไม่เห็นเจ้าจงหนีไปอยู่กับข้าไม่ได้แล้ว
และอวิชชาก็ไม่ได้บอกกล่าวคำอำลาว่า ญาณผู้แจ้งผู้เห็นจริง เจ้าเป็นผู้รู้ผู้เห็นเอ๋ยข้าอยู่กับเจ้าไม่ได้แล้วข้าขออำลาไปก่อน
ต่างไม่ได้ขับไล่
ความมืดและพระอาทิตย์ก็เหมือนกัน พระอาทิตย์ขึ้นมาความมืดก็หายไป พระอาทิตย์ก็ไม่ได้ขับไล่ไสส่งความมืด
ทั้งหมดล้วนดำเนินไปในกระบวนการ “ท่านเล่าว่า” ของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เป็นกระบวนการ “ท่านเล่าว่า” ให้ พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ ฟัง ขณะเดียวกัน ก็เป็นความพยายามของ พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ ในการถ่ายทอด
“ท่านเล่าว่า” มาสู่พวกเรา
อุปมาเหมือนพระอาทิตย์มา ความมืดก็อำลาจากไป จากไปให้กับความสว่างไสว
