คอลัมน์ วิถีแห่งการปฏิบัติพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เสถียร จันทิมาธร
ความสัมพันธ์ระหว่าง พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต กับ พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์) เป็นความสัมพันธ์อันลึกซึ้งแนบแน่น
ไม่เพียงเพราะได้เคยพบกันผ่าน สมาธินิมิต ระหว่างพรรษา 3
แล้ว พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์) เปล่ง อัฏฐังคิโก มัคโค ขณะเดินสวนแล้วต่างฝ่ายก็จากกันไป
พรรษา 3 ของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ตรงกับ พ.ศ.2439
หากนำเอา อัตตปวัตติ ของ พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์) มาเป็นตัวตั้ง ย่อมอยู่ในห้วงที่ท่านเป็น พระครูวิจิตรธรรมภาณี และพำนักอยู่วัดเทพศิรินทราวาส กรุงเทพมหานคร ศึกษาทางปริยัติได้เปรียญ 4 แล้ว
“เห็นว่ากำลังร่างกายไม่พอแก่การงานถ้าขืนอยู่ไปคงเกิดโรคเพราะอาหารไม่มีรสเสียแล้ว อัตตโนไม่มีทางจะออกตัวได้อย่างไรเห็นแต่ทางลาสึกเป็นดีกว่า จึงได้ทูลลาสึก”
กระนั้น การเปลี่ยนแปลงก็เกิดขึ้น
“เดือน 12 ออกไปเรียนวิปัสสนาอยู่กับ เจ้าคุณปัญญาพิศาลเถร (สิง) วัดปทุมวนารามถึงเดือนอ้าย ออกไปเขาคอกตั้งหน้าเจริญวิปัสสนาในระหว่างเดือนอ้ายนั้นนับว่าสมประสงค์ ตัดสินตนได้ คืนยอมถวายตัวเป็นข้าพระรัตนตรัยอยู่ในพระศาสนาตลอดชีวิต”
นับว่าสมควรแล้วแก่การเปล่ง อัฏฐังคิโก มัคโค ต่อ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
นับจากพรรษา 8 พ.ศ.2444 เป็นต้นมา เส้นการเดินทางของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต นอกจากเป็นในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือแล้วคือการเข้ามาจำพรรษา ณ วัดปทุมวนาราม กรุงเทพมหานคร
น่าสนใจก็ตรงที่นับจากปี พ.ศ.2441 พระครูวิจิตรธรรมภาณี (สิริจันโท จันทร์) อยู่อุบลราชธานี เป็นหลัก
แม้กระทั่งเมื่อได้เป็น พระญาณรักขิต (สิริจันโท จันทร์) ในปี พ.ศ.2442 ก็อยู่อุบลราชธานี
“เดือนยี่ อัตตโนรีบออกไปเมืองอุบล จัดการวางระเบียบการคณะและการศึกษา พระมหาทา พระมหาอ้วน พระปลัดอ่ำ 3 องค์นี้เป็นแม่แรงช่วยแยกกันไป เพราะมณฑลนี้ใหญ่มากมีจำนวนวัด 2,000 เศษ มีจำนวนพระและสามเณร 30,000 เศษ”
ต่อเมื่อปี พ.ศ.2447 จึงได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นเจ้าอาวาสวัดบรมนิวาส
ภายในห้วงเวลานี้ระหว่าง พระญาณรักขิต (สิริจันโท จันทร์) กับ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต จึงน่าจะได้พบกัน
หากไม่ที่อุบลราชธานีก็น่าจะเป็นที่กรุงเทพมหานคร
อย่างน้อย พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ ก็ยืนยันว่า การเดินทางไปยังเขาพระงามโดยทางรถไฟของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ก็ด้วยความอุปการะเรื่องตั๋วจาก พระญาณรักขิต (สิริจันโท จันทร์) นั่นเอง
ตรงนี้เองที่นำไปสู่การพบกันทาง “สมาธินิมิต” เป็นหนที่ 2 สำหรับ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
การปรากฏเงาร่าง พระญาณรักขิต (สิริจันโท จันทร์) ผ่านทางสมาธินิมิตของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ครั้งนี้
บันทึกผ่านสำนวนเขียน พระอาจารย์วิริยังค์
เป็นการระบุลงไปด้วยว่า “เมื่อรุ่งเช้าวันขึ้น 10 ค่ำ เดือน 8 เป็นวันปลอดโปร่งที่สุดแล้ว ท่านคงบำเพ็ญสมณธรรมอยู่ตามปกติ อยู่มาวันหนึ่งท่านนั่งกำหนดพิจารณาความละเอียดอยู่ในถ้ำสิงโตนั้น ได้ระลึกถึงท่านเจ้าคุณอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์)”
เป็นเวลาราว 23.00 น.เศษ กำลังพิจารณาถึง “ปฏิจจสมุปบาท”
เป็นการพิจารณา “ปฏิจจสมุปบาท” บนธรรมาสน์ ศาลาเหลือง วัดบรมนิวาส หันหน้าไปทางทิศตะวันออก
หากเริ่มต้นจากการไปยังเขาพระงามเมื่อปี พ.ศ.2446 แสดงให้เห็นว่า พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ต้องบำเพ็ญสมณธรรมอยู่เขาพระงามเป็นเวลานานพอสมควร
นานพอที่ พระญาณรักขิต (สิริจันโท จันทร์) จะเข้าดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าอาวาสวัดบรมนิวาสในปี พ.ศ.2447
นั่นเท่ากับการปฏิบัติ ปรารภความเพียรของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ณ เขาพระงามจะคาบเกี่ยวระหว่างปี 2446 กับปี 2447
น่าสนใจยิ่งกว่านั้นที่การพิจารณาของ พระญาณรักขิต ตรงกับของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
ไม่ว่าจะเป็นสำนวนเขียน พระอาจารย์วิริยังค์ ไม่ว่าจะเป็นสำนวนเขียน พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ ล้วนยืนยันการพิจารณาปฏิจจสมุปบาทของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ณ เขาพระงาม
กระนั้น สำนวนเขียน พระอาจารย์วิริยังค์ มีความพิสดารอย่างชวนให้ติดตาม
