คติ-สัญญลักษณ์ สถาปัตยกรรมไทย
ชวพงศ์ ชำนิประศาสน์
เจดีย์รูปแบบนี้เป็นเจดีย์ที่มีอิทธิพลหรือคติของพุทธศาสนามหายานแทรกปน เป็นเจดีย์ในยุคต้นตั้งแต่สมัยทวารวดี ศรีวิชัยของสยามประเทศ ในพุทธศตวรรษที่ 18 และเจดีย์รูปแบบนี้จะปรากฏอยู่ในแถบภาคใต้ เช่น เจดีย์วัดพะโคะ จ.ปัตตานี เจดีย์พระบรมธาตุเมืองนครศรีธรรมราช วัดมหาธาตุเมืองลพบุรี วัดพระสิงห์ นครไชยศรี เป็นต้น
ลักษณะของเจดีย์อิทธิพลปาละมีลักษณะพิเศษเฉพาะก็คือ องค์ระฆังทรงสูง ยอดเจดีย์สูงมีลูกแก้วหรือเสาหลักตั้งอยู่บนบัลลังก์ ตัวองค์ระฆังตั้งอยู่บนฐานสูง 4 เหลี่ยม
ตามคติความเชื่อเรื่องจักรวาลทัศน์ ทางฝ่ายมหายาน เชื่อว่าจักรวาลมีรูป 4 เหลี่ยม มีพระพุทธเจ้าองค์สำคัญประจำในทิศทั้ง 4 และก็เชื่อกันว่าพระพุทธเจ้านั้นมีอยู่มากมายดั่งเม็ดทรายในมหาคงคานที และยังประจำอยู่ในพุทธเกษตรหรือมณฑล หรือจักรวาลอันมีอยู่มากมาย
จากรูปแบบของเจดีย์พระบรมธาตุ นครศรีธรรมราช ซึ่งเป็นเจดีย์ทรงระฆังอิทธิพลปาละ คติและสัญลักษณ์ทางธรรมคติที่แสดงอยู่ในเจดีย์ก็ได้แก่ ตัวองค์เจดีย์ที่ยังคงหมายถึงโลกหรือตัวตนของผู้ที่จะบรรลุธรรมสูงสุดคือ นิพพาน ต้องประพฤติปฏิบัติตามอริยมรรค 8 คือ ลูกแก้วหรือ
เจดีย์พระบรมธาตุ จ.นครศรีธรรมราช
เสาหาร 8 ต้น ปล้องไฉน 37 ปล้องน่าจะหมายถึง
โพธิปักขิยธรรม 37 สูงไปกว่านั้น
ส่วนที่เห็นเป็นปลิยอด สีทอง คือ สภาวะของจิต ชั้นอรูปพรหม จุดสูงสุด หรือยอดสุดคือนิพพาน
