ดินหนุนดิน

คอลัมน์ วิถีแห่งการปฎิบัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต

เสถียร จันทิมาธร

นอกเหนือจากสมาธินิมิตอันบังเกิดขึ้นในพรรษาที่ 3 ณ วัดเลียบ อุบลราชธานี อันมีรากฐานมาจากการดำเนินไปตามแนวแห่งอสุภกรรมฐานแล้ว

หนังสือ “รำลึกวันวาน” สำนวนเขียน พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ มีรายละเอียดพิเศษ

เป็นรายละเอียดในห้วงที่พอนั่งสมาธิจิตก็ส่งออกไปอยู่สถานที่อันเป็นโบสถ์ มีความรู้สึกขึ้นมาว่าสถานที่นี้คือพระนิพพาน

แต่พอออกมาเป็นจิตธรรมดามากระทบกระทั่งกับอารมณ์ภายนอก เห็นรูปที่น่ารักโดยเฉพาะเพศตรงข้ามก็ยังเกิดรัก เห็นหรือได้ยินเสียงที่น่าชังก็ยังชังอยู่ เลยมาเฉลียวใจว่า เอ๊ะ เรามาถึงพระนิพพานแล้วทำไมจึงมาหลงรักหลงชังอยู่ได้เล่า

เห็นจะไม่ใช่พระนิพพานกระมัง นั่งสมาธิทีไรก็ไปที่นั่นทุกที

พอนึกได้ดังนี้แล้วจึงตั้งใจใหม่แต่ไม่ให้จิตมันรวม เดินจงกรมก็เอาจิตไว้ที่กาย จะบริกรรมพุทโธหรือมูลกรรมฐานก็แล้วแต่ไม่ให้จิตรวม ไม่นั่งสมาธิ เวลาจะนอนก็นอนเลย

ทำอย่างนั้นอย่างต่อเนื่องไม่ให้ขาดสติ

พอวันที่ 3 เอาไม่อยู่ เพราะความพร้อมทั้งสติและสัมปชัญญะ พอนั่งสมาธิจิตก็รวมใหญ่รวมคราวนี้ไม่ออกไปข้างนอกอยู่กับที่ ปรากฏว่าร่างกายนี้พังทลายลงไปเลย ปรากฏเป็นไฟเผาเหลือแต่กองเถ้าถ่าน

แล้วจมหายลงไปในแผ่นดิน

แรกที่ได้อ่าน ชีวประวัติท่านพระอาจารย์มั่น ภูริทัตตเถร เรียบเรียงโดย พระอริยคุณาธาร (เส็ง ปุสโส) มาถึงตอนที่ระบุถึงการเคลื่อนไหวของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ว่า

“เมื่ออายุพรรษาพอสมควรแล้วจึงได้ลงไปศึกษาทางกรุงเทพมหานครอันเป็นแหล่งนักปราชญ์ สำนักที่วัดปทุมวัน หมั่นไปสดับพระธรรมเทศนา อบรมปัญญา กับ เจ้าคุณพระอุบาลีฯ (สิริจันทเถร จันทร์) ที่วัดบรมนิวาส”

ความน่าสนใจอยู่ตอนนี้

“ในวันหนึ่ง เมื่อกลับจากวัดบรมนิวาสเดินตามถนนหลวงไปกับสหธรรมิก 4-5 รูป กำหนดพิจารณาไปพลาง

พอไปถึงโรงเรียนกรมแผนที่ (วังกรมพระสวัสดิ์เก่า) จึงได้อุบายแห่งวิปัสสนาเอาที่โรงเรียนนั้นเป็นนิมิตว่า “ของอะไรทั้งหมดเกิดจากของที่มีอยู่ (ดินหนุนดิน)” ตั้งแต่นั้นมาก็กำหนดพิจารณาอุบายแห่งวิปัสสนามิได้ลดละ”

ปมเงื่อนอยู่ตรงนิมิตที่ว่า “ของอะไรทั้งหมดเกิดจากของที่มีอยู่ (ดินหนุนดิน)”

สถานการณ์นี้สอดรับกับสำนวนเขียน พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ อย่างช่วยให้มองภาพได้เด่นชัดมากยิ่งขึ้น

โปรดอ่าน

วันหนึ่งขณะกลับจากการฟังธรรมท่านเจ้าคุณพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ กำลังเดินกลับวัดสระปทุมพร้อมเพื่อนสหธรรมิก 4-5 รูป

คืนเดือนหงาย พระจันทร์ส่องแสงสว่าง มองเห็นสิ่งต่างๆ ได้พอรู้ว่าอะไรเป็นอะไร

พอเดินมาถึงหน้าวังของกรมพระสวัสดิวัตนวิศิษฎ์ (ปัจจุบันเป็นโรงเรียนช่างกลปทุมวัน) ก็แลเห็นวังสร้างแบบยุโรป ในความรู้สึกของคนทั่วไปว่าสวยงามดี

ท่านพระอาจารย์แลเห็นก็ว่าสวยงาม

แต่ความต่อเนื่องของสติสัมปชัญญะพอคิดว่าสวยงามเท่านั้นจิตก็รวมลงไปแล้วเกิดความรู้สึกขึ้นมาว่า

ดินหนุนดิน

แล้วจิตก็ไม่หยุดนิ่งกลับรวมลงไปอีก แล้วก็เกิดญาณขึ้น กำหนดรู้อริยสัจเหมือนพรรษาที่ 3 ที่วัดเลียบเกิดเป็นครั้งที่ 2 ในพรรษาที่ 8 ห่างกัน 4-5 ปี

ก็เหมือนอย่างว่า คือ จิตทำอริยมรรคที่ 2 ซ้ำของเก่า

ได้ความรู้ว่า ดินหนุนดิน คือ สังขารทั้งหลายทั้งที่มีวิญญาณครองและไม่มีวิญญาณครองเพราะธาตุทั้ง 4 รวมกันโดยมีธาตุดินเป็นธาตุนำเพราะเป็นของแข็งเหมือนเอาดินก่อก่ายกองกันขึ้นมาส่วนธาตุนอกนั้นเป็นธาตุอาศัย

ท่านพระอาจารย์ว่าได้ความรู้สึกอีกว่า อริยธรรมนี้ไม่ได้ตั้งอยู่บนหัวหลักหัวตอ ขี้ดินขี้หญ้า ฟ้าแดด ดิน ลม พระจันทร์ ดวงเดือนดาว นักขัตฤกษ์ที่ไหนคงตั้งอยู่ที่คนนี้เอง ไม่เลือกกาลสถานที่

จากนี้จึงเห็นความสัมพันธ์เกี่ยวเนื่องระหว่างวัดเลียบ อุบลราชธานี กับวัดปทุมวนาราม กรุงเทพฯ

เป็นความเกี่ยวเนื่องในการปฏิบัติ ปรารภความเพียร ไม่เลือกว่าจะเป็นในสำนัก ไม่เลือกว่าจะเป็นระหว่างสัญจรไปมาวัดบรมนิวาสกับวัดปทุมวนาราม

เป็นความสัมพันธ์ระหว่างกาย เป็นความสัมพันธ์ในเรื่องดินหนุนดิน