คอลัมน์ คติ-สัญลักษณ์
ชวพงศ์ ชำนิประศาสน์
หอไตร เป็นเจดีย์ชนิดหนึ่ง เรียกว่า ธรรมเจดีย์ เป็นเจดีย์ที่บรรจุจารึกพระธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้าหรือเรียกกันว่า พระไตรปิฎก ซึ่งหมายถึง พระวินัยปิฎก ที่หมายถึง ข้อปฏิบัติของพระภิกษุ
พระสุตตันตปิฎก หมายถึง พระสูตร หรือคำสอนของพระพุทธเจ้า
พระอภิธรรมปิฎก หมายถึง พระธรรมชั้นสูงที่มีรายละเอียดอธิบายความหมายของความเป็นจริงของสรรพสิ่งทั้งปวง
เนื่องจากหอไตรเป็นเจดีย์ประเภทหนึ่ง การก่อสร้างหอไตรก็จะเป็นสัญลักษณ์ของศูนย์กลางจักรวาล แต่จะไม่มีการประดับตกแต่งองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมเช่นเดียวกับโบสถ์และวิหาร หอไตรส่วนใหญ่จะตั้งอยู่ในสระน้ำ เพื่อป้องกันสัตว์แมลงเข้าไปอยู่อาศัยและทำลายหนังสือที่เรียกว่าพระไตรปิฎกในหอไตรนั้น
และเหตุที่หอไตรอยู่ในสระน้ำ สัญลักษณ์นี้อุปมาได้เช่นเดียวกับศูนย์กลางของจักรวาลก็คือ อยู่ในเขาพระสุเมรุอันล้อมรอบด้วยทะเลสีทันดร
ตัวอย่างตามรูปคือ หอไตรวัดทุ่งศรีเมือง ที่จังหวัดอุบลราชธานี ที่เป็นอาคารที่ได้รับรางวัลอนุรักษ์ดีเด่นของสมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์
ส่วนหอไตรที่น่าสนใจอีกหลังก็คือ หอไตรวัดใหญ่สุวรรณาราม จ.เพชรบุรี ที่มีเสาโครงสร้างรับตัวหอไตร 3 เสา
เลขสาม ในภาษาบาลีคือ ไตร
หอไตรวัดนี้จึงเน้นสัญลักษณ์ของโครงสร้างให้เห็นชัดถึงวัตถุประสงค์การใช้สอยของอาคารเข้าไปอีกชั้นหนึ่ง
