คอลัมน์ วิถีแห่งการปฎิบัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เสถียร จันทิมาธร
มีความแตกต่างอย่างแน่นอนระหว่างสำนวนเขียน พระอาจารย์วิริยังค์ กับ สำนวนเขียน พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ และกับสำนวนเขียน พระมหาบัว ญาณสัมปันโน
กล่าวเฉพาะกรณีปฏิบัติ ปรารภความเพียร ณ ถ้ำสาริกา นครนายก
น่าสนใจก็ตรงที่ พระอาจารย์วิริยังค์ ใช้ประโยคว่า “รู้แจ้งเห็นจริง” อันใกล้เคียงเป็นอย่างมากกับ พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ ที่ใช้ประโยคอันบ่งบอก
“ในพรรษาที่รู้แจ้ง”
น่าสนใจยิ่งกว่านั้นก็ตรงที่ พระมหาบัว ญาณสัมปันโน สะท้อนความรู้สึกจากส่วนลึกต่อการปฏิบัติ ปรารภความเพียรไปในลักษณะ
“ท่านเกิดความภูมิใจและอัศจรรย์ในตัวท่านเองขึ้นมาที่มีวาสนาได้ปฏิบัติและรู้เห็นความอัศจรรย์หลายอย่างจากธรรม แม้จะยังไม่สมบูรณ์เต็มภาคภูมิที่ใฝ่ฝัน แต่ก็ยังจัดอยู่ในขั้นพอกินพอใช้ ไม่ขัดสนจนมุมในความสุขที่เป็นอยู่และจะเป็นไป”
โปรดสังเกตประโยคที่ว่า “แม้จะยังไม่สมบูรณ์เต็มภาคภูมิที่ใฝ่ฝัน” สะท้อนความนัยอันซ่อนเอาไว้ของ พระมหาบัว ญาณสัมปันโน
นี่คือความเห็น “ต่าง” ที่งดงาม ขณะเดียวกัน หากอ่านอย่างละเอียดลงไปอีกในเรื่องราวที่ พระมหาบัว ญาณสัมปันโน วาดพรรณนาก็จะเห็นบางสิ่งที่ไม่ควรมองข้าม
โปรดอ่าน
ที่ชายเขาทางขึ้นไปถ้ำที่ท่านพระอาจารย์พักอยู่มีสำนักบำเพ็ญวิปัสสนาอยู่แห่งหนึ่ง เวลาท่านพักอยู่ถ้ำนั้นมีขรัวตาองค์หนึ่งพักอยู่สำนักบำเพ็ญนั้น
คืนวันหนึ่งท่านพระอาจารย์คิดถึงขรัวตาองค์นั้นว่าท่านจะทำอะไรอยู่เวลานี้
ก็กำหนดจิตส่งกระแสลงมาดูขรัวตา พอดีเป็นเวลาที่ขรัวตาองค์นั้นกำลังคิดวุ่นวายไปกับกิจการบ้านเรือน ครอบครัว ยุ่งไปหมด
เรื่องที่ขรัวตาคิดเกี่ยวกับอดีตารมณ์
พอตกดึกท่านส่งกระแสจิตลงมาหาขรัวตาองค์นั้นอีกก็มาเจอเอาเรื่องทำนองนั้นเข้าอีกท่านก็ย้อนจิตกลับ
จวนสว่างส่งกระแสจิตลงมาอีกก็มาโดนเอาแต่เรื่องคิดจะสั่งเสียลูกคนนั้นหลานคนนี้อยู่ร่ำไป
ทั้ง 3 วาระที่ท่านส่งกระแสจิตลงมาแต่ก็มาเจอเอาแต่เรื่องขรัวตาคิดจะสร้างบ้าน สร้างเรือน สร้างภพ สร้างชาติ สร้างวัฏสงสาร ไม่มีสิ้นสุดวิถีแห่งความคิดปรุงแต่งเอาเสียเลย
ตอนเช้าท่านลงมาบิณฑบาต ขากลับมาจึงแวะไปเยี่ยมขรัวตาถึงที่พักแล้วพูดเป็นเชิงปัญหาว่า
เป็นอย่างไรหลวงพ่อ ปลูกบ้านใหม่ แต่งงานกับคู่ครองใหม่ แต่เป็นแม่อีหนูคนเก่าเมื่อคืนนี้ตลอดคืนไม่ยอมนอน เสร็จเรียบร้อยไปด้วยดีแล้ว มิใช่หรือ
คืนต่อไปคงจะสบาย ไม่ต้องวุ่นวายจัดแจงสั่งลูกคนนั้นให้ทำสิ่งนั้น สั่งหลานคนนี้ให้ทำงานสิ่งนี้อีกกระมัง คืนนี้รู้สึกหลวงพ่อมีงานมากและวุ่นวายพอดู แทบมิได้พักผ่อนนอนหลับมิใช่หรือ
ขรัวตาถามท่านอาจารย์ด้วยอาการเอียงอายและยิ้มแห้งๆ ว่า ท่านพระอาจารย์เป็นอัศจรรย์มาก ท่านรู้ด้วยหรือเมื่อคืนนี้
ท่านพระอาจารย์แสดงอาการยิ้มรับแล้วตอบว่า
ผมเข้าใจว่าท่านจะรู้เรื่องของตัวดียิ่งกว่าผมผู้ถามเป็นไหนๆ แต่ทำไมท่านถึงกลับมาถามผมอย่างนี้อีก ผมเข้าใจว่าความคิดปรุงแต่งของท่านเป็นไปด้วยเจตนาและพอใจในความคิดนั้นๆ จนลืมหลับนอนไปทั้งคืน แม้แต่รุ่งเช้าตลอดมาถึงปัจจุบันนี้ผมก็เข้าใจว่าท่านจงใจคิดเรื่องเช่นนั้นอยู่อย่างเพลินใจจนไม่มีสติจะยับยั้ง และยังพยายามทำตัวให้เป็นไปตามความคิดนั้นๆ อย่างมั่นใจ มิใช่หรือ
พอจบลงท่านมองดูหน้าขรัวตาเหมือนคนแทบจะเป็นลม ทั้งอายทั้งกลัว
พูดออกมาด้วยเสียงสั่นเครือแทบไม่เป็นเสียงคน และไม่ชัดถ้อยชัดคำ ขาดๆ วิ่นๆ เหมือนจะเป็นอะไรในเวลานั้นจนได้ พอเห็นท่าไม่ได้การ ขืนพูดเรื่องนั้นต่อไปเดี๋ยวขรัวตาจะเป็นอะไรไปก็แย่ ท่านเลยหาอุบายพูดไปเรื่องอื่นพอให้เรื่องจางไปแล้วก็ลาขึ้นถ้ำ
ต่อมาได้ 3 วัน โยมขึ้นไปที่ถ้ำ พระอาจารย์จึงถามถึง โยมบอกท่านว่า ขรัวตาองค์นั้นจากไปที่อื่นเสียแล้วตั้งแต่เช้าวานนี้
ต้องยอมรับว่า พระมหาบัว ญาณสัมปันโน เขียนเล่าเรื่องราวตอนนี้อย่างมีสีสันเพริศแพร้ว
อย่าได้แปลกใจไปเลยที่กล่าวสำหรับ พระมหาบัว ญาณสัมปันโน จุดสุดยอดสำหรับ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต มิใช่ที่นครนายก และมิใช่ที่วัดพระงาม ลพบุรี หากอยู่ที่อื่นในกาลข้างหน้า
กระนั้น รายละเอียดการปฏิบัติที่วัดพระงาม ลพบุรี ก็สำคัญอย่างยิ่ง
เป็นรายละเอียดที่ทั้ง พระอาจารย์วิริยังค์ และ พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ ให้ความสำคัญเป็นอย่างสูง
