คอลัมน์ วิถีแห่งการปฏิบัติพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เสถียร จันทิมาธร
จุดน่าศึกษาอย่างเป็นพิเศษ ย่อมเป็นกระบวนการเปลี่ยนผ่านระหว่างการไม่รู้กับการรู้ การเปลี่ยนผ่านระหว่างการรู้ในความทุกข์และการดับทุกข์ สำนวนเขียน พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ ให้รายละเอียดในเรื่องนี้ว่า
ญาณชนิดนี้เรียกว่า อาสวักขยญาณ คือ ความรู้ว่าความสิ้นไปแห่งอาสวะพร้อมกับอวิชชาก็หายไป
ไม่ก่อน ไม่หลัง ตะวันขึ้นมาและเดินก็ตกไป
รวมความว่า ญาณเกิดขึ้นอวิชชาหายไป พระอาทิตย์ขึ้นมา พระจันทร์ตกไป เรียกว่า อปุพะพัง อจิระมัง ไม่ก่อนไม่หลัง
“เมื่อญาณเกิดขึ้นก็ไม่ได้ขับไล่ไสส่งอวิชชา เจ้าผู้อวิชชาเอ๋ย เจ้าเป็นผู้ไม่รู้ไม่เห็น เจ้าจงหนีไป อยู่กับข้าไม่ได้แล้ว และอวิชชาก็ไม่ได้บอกกล่าวอำลาว่า ญาณผู้รู้แจ้งผู้เห็นจริง เจ้าเป็นผู้รู้ผู้เห็นเอ๋ย ข้าอยู่กับเจ้าไม่ได้แล้วข้าขออำลาเจ้าไปก่อน”
ต่างไม่ได้ขับไล่
ความมืดและพระอาทิตย์ก็เหมือนกัน พระอาทิตย์ขึ้นมาความมืดก็หายไป พระอาทิตย์ไม่ได้ขับไล่ไสส่งความมืดหรือพระจันทร์จะว่า เจ้าผู้มืดดำเอ๋ย เจ้าอยู่กับข้าไม่ได้แล้ว เจ้าจงหนีไป ความมืดก็ไม่ได้บอกกล่าวอำลา หรือไม่ได้ว่าพระอาทิตย์ผู้แจ้งผู้สว่าง ผู้มีเดชอันกล้าเอ๋ย ข้าอยู่กับเจ้าไม่ได้แล้ว ข้าขอลาเจ้าไปก่อน
หาใช่อย่างนั้นไม่ เมื่อพระอาทิตย์ขึ้นมาความมืดก็หายไป ฉันใดฉันนั้น
ความรู้ก็เหมือนกับแสงแห่งดวงอาทิตย์ ปรากฏขึ้น ณ ที่ใด ก็สามารถขับไล่ความมืดให้หายไปโดยอัตโนมัติ
นี่ย่อมเป็นความจริง
เป็นความจริงเหมือน พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ได้ประสบพบเห็นจากการปฏิบัติ ปรารภความเพียร ณ ถ้ำสิงโต วัดพระงาม ลพบุรี
พอรุ่งเช้า ลุกจากที่นั่งทำสรีรกิจและวัตรอันเคยประพฤติเป็นปกติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต บอกกับเพื่อนสหธรรมิกว่า
“ของดฉันภัตตาหารสัก 7 วัน”
ส่วนเพื่อนสหธรรมิกผู้ก้มหน้าก้มตาบำเพ็ญเพียรคงไม่รู้หรอกว่า ใครทำอะไร ที่ไหน กับใคร ตั้งแต่เมื่อไร
“เราก็ไม่รู้เหมือนกันว่า เพื่อนเจริญสมณธรรมจิตเป็นอย่างไร เพราะเรื่องอย่างนี้เป็น ปัจจัตตัง เวทิตัพโพ วิญญูหิ”
พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต เล่า
“การงดฉันภัตตาหารนั้นเพื่อทำให้วสี 5 เป็นธรรมชาติ คล่องแคล่ว ชำนาญและเสวยผลแห่งมรรค”
นั่นคือเหตุผล
หากพลิกหนังสือ พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ ของ พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตโต) อ่าน
ก็จะได้คำตอบ
วสี ความชำนาญ มี 5 อย่างคือ 1. อาวัชชนวสี ความชำนาญคล่องแคล่วในการนึก ตรวจองค์ฌานที่ตนได้ออกมาแล้ว
2. สมาปัชชนวสี ความชำนาญคล่องแคล่วในการที่เข้าฌานได้รวดเร็วทันที
3. อธิฏฐานวสี ความชำนาญคล่องแคล่วในการที่จะรักษาไว้มิให้ฌานจิตต์นั้นตกภวังค์
4. วุฏฐานวนี ความชำนาญคล่องแคล่วในการจะออกจากฌานเมื่อใดก็ได้ตามต้องการ
5. ปัญจเวกขณวสี ความชำนาญคล่องแคล่วในการพิจารณาทบทวนองค์ฌาน
เวลาผ่านไป 8 วัน โยมอุปัฏฐากพร้อมทั้งบุตรสาวนำภัตตาหารมาถวาย พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต พร้อมกับกล่าวว่า
“พระคุณเจ้าอดมาหลายวันแล้วจะหิวจะลำบาก ขอนิมนต์ฉันเจ้าเข้า เจ้าข้า”
พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ก็ลองฉัน ฉันเสร็จโยมกลับไปมาพิจารณาเกิดไม่คล่องแคล่ว อืดอาด แต่ก็ทำได้ พิจารณาได้ความว่าเพราะเสียสัจจะก็เลยงดฉันอาหารต่ออีก 3 วัน
ครบแล้วจึงฉันก็คล่องแคล่วอีกทุกอย่างก็เลยละเอียดอ่อนไปหมด
จากสำนวนเขียน พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ ทั้งหมดนี้บังเกิดขึ้นในถ้ำสิงโต เขาพระงาม ลพบุรี
เป็นความต่อเนื่องจากการปฏิบัติ ปรารภความเพียร จากถ้ำสาริกา นครนายก เป็นความต่อเนื่องจากการปฏิบัติ ปรารภความเพียร วัดเลียบ อุบลราชธานี
ก่อนหวนกลับไปยังวัดเลียบ อุบลราชธานี อีกครั้งหนึ่ง
