แล้วพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จฯ กลับเข้าในพระฉาก ทรงกาสาวพัสตร์ เสด็จเข้าไปรับสรณะและศีลต่อสมเด็จพระสังฆราช สำเร็จบรรพชากิจเป็นสามเณรแล้วทรงขอนิสัย สมเด็จพระสังฆราชเป็นพระราชอุปัชฌายาจารย์ ถวายพระสมณนามว่า “ภูมิพโล” ทรงขออุปสมบท พระสงฆ์ถวายการอุปสมบท โดยมีสมเด็จพระสังฆราชเป็นพระราชอุปัชฌายาจารย์ และ พระศาสนโศภณ วัดมกุฏกษัตริยาราม เป็นพระราชกรรมวาจาจารย์ เมื่อทรงรับอุปสมบทเสร็จเป็นอันทรงดำรงภิกขุภาวะโดยสมบูรณ์แล้ว
สมเด็จพระวันรัต สังฆนายกถวายอนุศาสน์ แล้วพระภิกษุพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงรับไทยธรรมของหลวงจากสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี ในหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ทรงรับไทยธรรมของสมเด็จพระราชชนนี ทรงรับดอกไม้ธูปเทียนจากสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ในรัชกาลที่ 7 ในพระนามของพระบรมวงศานุวงศ์ จากประธานองคมนตรี ในนามของคณะองคมนตรี จากนายกรัฐมนตรี ในนามของคณะรัฐมนตรีและข้าราชการทุกฝ่าย และจากประธานสภา ผู้แทนราษฎร ในนามของสภาและปวงชน คณะสงฆ์จึงออกไปจากพระอุโบสถ เป็นเสร็จงานในที่นี้
ลำดับนี้ พระภิกษุพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พร้อมด้วย พระโศภนคณาภรณ์ วัดบวรนิเวศวิหาร เสด็จฯ ทางหลังวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ทรงรถยนต์พระที่นั่งเข้าไปสู่พระพุทธรัตนสถาน ทรงประกอบพิธีตามราชประเพณี มีพระเถระฝ่ายธรรมยุตนั่งหัตถบาส 15 รูป
เวลา 17.43 น. เสด็จฯ ทรงรถยนต์พระที่นั่งพร้อมด้วยสมเด็จพระสังฆราช พระราชอุปัชฌายาจารย์ สู่วัดบวรนิเวศวิหาร เสด็จฯ นมัสการพระพุทธชินสีห์และพระรูปสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ และกรมพระยาวชิรญาณวโรรส มีพระเถรานุเถระทั้งในวัดนี้ทั้งวัดอื่นรับเสด็จฯ มีสมเด็จพระวันรัต วัดเบญจมบพิตร เป็นต้น แล้วเสด็จฯ ขึ้นพระตำหนักปั้นหยา เสด็จฯ ประทับบนพระตำหนักทรงพรต ทรงทำพินทุแล้ว เสด็จออกให้สมเด็จพระบรมราชินีถวายดอกไม้ธูปเทียนส่วนพระองค์ แล้วจึงเสด็จพระราชดำเนินไปถวายดอกไม้ธูปเทียนสมเด็จพระสังฆราช
สมเด็จพระสังฆราชประทานพระโอวาท ดังต่อไปนี้
“การทรงผนวชวันนี้เป็นประโยชน์มากสำหรับคนผู้นับถือพระพุทธศาสนา เพราะเขายินดีกันมาก แต่ว่าที่จะได้เป็นประโยชน์สำหรับพระองค์เองนั้นต้องประพฤติปฏิบัติธรรมวินัย คือบวชด้วยกายอย่างหนึ่ง บวชด้วยใจอย่างหนึ่ง ถ้าทั้ง 2 อย่างผสมกันเข้าแล้วจะเป็นกุศล
การบวชด้วยกายนั้นต้องทำพิธีในที่ประชุมสงฆ์ แต่การบวชด้วยใจต้องตั้งพระราชหฤทัยเรียนพระพุทธศาสนาในพระวินัย ทรงอ่านดูในข้อบังคับที่จะไม่ประพฤติล่วงและในธรรมะทรงศึกษาเพื่อประพฤติตาม ฝึกหัดพระราชหฤทัยให้สงบระงับ
อีกอย่างหนึ่ง เมื่อทรงผนวชเสร็จแล้ว มีพระออกไปบอกอนุศาสน์
อนุศาสน์ แปลว่า คำสอนในลำดับถึง เมื่อบวชเสร็จก็ต้องสอน แม้เป็นภาษาบาลีก็ต้องสอนกัน พระพุทธบัญญัติ พระพุทธภาษิตก็สอนอย่างนั้น แต่การสอนอนุศาสน์ในครั้งพุทธกาล เมื่อพูดภาษาบาลีเขาก็รู้กัน แต่มาสมัยนี้พระพุทธศาสนาแพร่หลายมาถึงประเทศเราซึ่งไม่ใช้ภาษามคธ ผู้ไม่ได้เรียนภาษามคธก็ฟังไม่รู้เรื่อง เพราะฉะนั้นควรทรงศึกษาเสียให้เข้าพระทัย
ข้อต้นท่านสอนว่า ผู้บวชต้องอาศัยบิณฑบาตเขาเลี้ยงชีวิต แต่ว่าไม่บังคับ ถ้าจะมีอติเรกลาภอื่นๆ ที่เขาถวายก็ใช้ได้
ข้อที่ 2 ท่านสอนให้ใช้ผ้าบังสุกุล คือผ้าที่เขาทิ้งเปื้อนฝุ่นแล้วเก็บมาซัก มาย้อม มาเย็บ คือทำเป็นกระทงๆ อย่างที่ใช้กันนี้ แต่ว่าไม่บังคับ ถ้าจะมีอติเรกจีวร ที่ได้มาโดยชอบธรรม ก็ใช้ได้
ข้อที่ 3 ท่านสอนให้อาศัยยาดองด้วยน้ำมูตรเน่า เพราะคนเราต้องเจ็บ เมื่อเจ็บแล้วก็ต้องกินยา ยาดองด้วยน้ำมูตรเน่า เป็นยาถ่ายด้วย และเป็นยาแก้ไข้ด้วย แต่ไม่บังคับโดยเด็ดขาด เป็นแต่ว่าถ้าไม่ได้อติเรกลาภ คือยาอื่นก็ให้ใช้ยาดองด้วยน้ำมูตรเน่า
ข้อที่ 4 ท่านสอนให้อาศัยเรือนว่างเปล่า ให้อาศัยโคนไม้เป็นที่อยู่ แต่ไม่ห้ามเด็ดขาด ถ้ามีอติเรกลาภ คือกุฏิที่อยู่อย่างใดอย่างหนึ่งก็ใช้ได้ คือต้องรู้ว่าพระแต่ก่อนนั้นฝืดเคืองมาก ต้องอาศัยปัจจัยทั้ง 4 นี้เป็นอยู่
แลจงเว้นข้อห้ามที่อย่างสำคัญ ล่วงเข้าแล้ว ทำให้ขาดจากความเป็นภิกษุ เรียกว่าต้องปาราชิก
วันนี้สอนแต่เพียงเท่านี้ก่อน ถวายหนังสือไป หนังสือนวโกวาท ถ้ามีเวลาอ่านเพื่อฝึกหัดพระราชหฤทัยให้สงบระงับ ให้เป็นการบวชด้วยพระราชหฤทัยด้วย บวชพระกายด้วย
วันนี้ พอกันที ทรงเหน็ดเหนื่อยมามากแล้ว”
ครั้นแล้ว เสด็จพระราชดำเนินกลับพระตำหนักปั้นหยา ในการพระราชกุศลขึ้นพระตำหนักนั้น ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช อาราธนาศีล พระราชาคณะวัดนี้คือ พระพรหมมุนี พระรัตนธัชมุนี พระโศภนคณาภรณ์ พระมหานายก พระจุลนายก พระสาธุศีลสังวร พระปัญญาภิมณฑ์มุนี เจริญพระพุทธมนต์ เสร็จแล้วเสด็จฯ สู่ที่ประทับ
เวลา 24.30 น. เข้าที่พระบรรทม
