คอลัมน์ วิถีแห่งการปฎิบัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เสถียร จันทิมธร
ปีพ.ศ.2469 พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต จำพรรษา ณ เสนาสนะป่าบ้านสามผง กิ่งอำเภอศรีสงคราม ท่าอุเทน จังหวัดนครพนม
จากนั้น จาริกไปยัง ณ เสนาสนะป่า จังหวัดสกลนคร ซึ่งต่อมาคือวัดป่าสุทธาวาส
จากนั้น ธุดงค์ไปทางบ้านเหล่าโพนค้อ แวะหาพระอุปัชฌาย์พิมพ์ ซึ่งเป็นพระนักปฏิบัติมาเก่าแก่ แต่กระบวนการปฏิบัติยังไม่ถูกหนทาง พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ได้แนะนำโดยให้เจริญวิปัสสนาจนได้รับผลเป็นที่พอใจ
ตรงนี้เองทำให้ พระอุปัชฌาย์พิมพ์กล่าวยกย่อง พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ว่า “เป็นผู้มีความชำนาญในการปฏิบัติอย่างยิ่ง”
จากนั้น ก็อำลาพระอุปัชฌาย์พิมพ์ธุดงค์ต่อไป พักบ้านห้วยทราย 10 วัน
เป้าหมายคือจังหวัดอุบลราชธานี กระทั่งเข้าสู่ปีพ.ศ.2470 ก็จำพรรษา ณ เสนาสนะป่า บ้านหนองขอน อำเภอบุ่ง ซึ่งปัจจุบันคือจังหวัดอำนาจเจริญ
พระอาจารย์กงมา จิรปุญโญ บันทึกว่า
“เราเมื่อได้อยู่ศึกษาธรรมปฏิบัติกับท่านได้รับผลเป็นที่พอใจ และก็ได้ออกไปบำเพ็ญสมณธรรมโดยตนเองในสถานที่ต่างๆ ทราบข่าวว่าท่านอาจารย์มั่นกำลังเดินทางไปจังหวัดอุบลราชธานีเราจึงได้ธุดงค์ติดตามท่านไป”
ระหว่าง พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต พำนักอยู่วัดบูรพาราม จังหวัดอุบลราชธานี นี้เอง ค่ำคืนหนึ่งได้เข้าที่ทำสมาธิภาวนาแล้วก็ปรารภดังได้เล่าผ่าน พระอาจารย์วิริยังค์ ว่า
จะออกจากหมู่คณะไปแสวงหาสถานวิเวกเพื่อจะได้มีโอกาสพิจารณาค้นคว้าในปฏิปทาสัมมาปฏิบัติให้ได้รับความเข้าใจชัดเจนและแจ่มแจ้งเข้าไปอีก แล้วจะได้ปฏิปทาอันถูกต้องนั้นฝากไว้แก่เหล่าสานุศิษย์ในอนาคตต่อไป
เพราะพระธรรมวินัยของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่พระองค์ทรงตรัสไว้ดีแล้วนั้นย่อมมีนัยอันสุขุมลุ่มลึกมากยากที่จะทำความเข้าใจให้ถูกต้องตามพุทธประสงค์ได้
ผู้ปฏิบัติตามรอยพระบาทพระพุทธองค์และปฏิปทาที่พระอริยเจ้าได้ดำเนินมาก่อนแล้วนั้นเมื่อไม่เข้าใจแจ่มแจ้งแล้วย่อมจะเขวไปจากปฏิปทาที่ถูกต้องก็เป็นได้ หรืออาจดำเนินไปโดยผิดๆ ถูกๆ
เมื่อเป็นเช่นนั้นแล้วผู้ปฏิบัติทั้งหลายก็จะเข้าไม่ถึงศีลถึงธรรม หรืออาจถึงกับป่วยการไม่เป็นประโยชน์แก่ตนของตน การปฏิบัติพระธรรมวินัยในพระพุทธศาสนาก็จะมีแต่ความพอกพูนกิเลสให้เจริญงอกงามขึ้นในตนของตนเท่า นั้น ซึ่งไม่สมกับว่าพระธรรมวินัยเป็นของชำระกิเลสที่มีอยู่ให้สิ้นไปจากสันดานแห่งเวไนยสัตว์ทั้งหลาย
อนึ่ง การอยู่กับหมู่คณะจะต้องมีภาระการปกครองซึ่งก็เป็นธรรมดาตลอดถึงการแนะนำพร่ำสอน ฝึกฝน ทรมานต่างๆ ทำให้โอกาสและเวลาที่จะค้นคว้าในพระธรรมวินัยไม่เพียงพอ ถ้าแลเราปลีกตัวออกไปอยู่ในสถานวิเวกซึ่งไม่มีภาระแล้วก็จะได้มีโอกาสเวลาในการค้นคว้ามากขึ้น
ผลประโยชน์ในอนาคตก็จะบังเกิดขึ้นมาให้เป็นที่น่าพึงใจ
ต้องยอมรับว่าในห้วงแห่งการพำนักอยู่ ณ วัดบูรพาราม จังหวัดอุบลราชธานี ของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต เมื่อพ.ศ.2470 นั้น
ประการ 1 มีศิษยานุศิษย์จำนวนมากทั้งมาพร้อมกันและติดตามมาภายหลัง
ไม่ว่าจะเป็น พระอาจารย์สิงห์ ขันตยาคโม ไม่ว่าจะเป็น พระอาจารย์ฝั้น อาจาโร ไม่ว่าจะเป็น พระอาจารย์อ่อน ญาณศิริ ไม่ว่าจะเป็น พระอาจารย์ทอง อโสโก
ขณะเดียวกัน ประการ 1 ซึ่งสำคัญมี ท่านเจ้าคุณปัญญาพิศาลเถร (หนู) จากวัดปทุมวนารามอีกด้วย
สำนวนเขียน พระอาจารย์วิริยังค์ บอกว่า
ครั้น พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ปรารภในใจระหว่างทำสมาธิภาวนาแล้ว จึงได้เรียกศิษย์ทั้งหลายมี พระอาจารย์สิงห์ ขันตยาคโม เป็นต้น มาประชุมกัน
“ท่านได้แนะนำให้มีความมั่นคงดำรงอยู่ในข้อวัตรปฏิบัติอย่างที่ได้เคยแนะนำสั่งสอนมาแล้ว จึงได้มอบหมายให้อำนาจแก่ท่าน อาจารย์สิงห์ ขันตยาคโม และท่านอาจารย์มหาปิ่น ปัญญาพโล เป็นผู้บริหารปกครอง แนะนำพร่ำสอนตามแนวทางที่ท่านได้แนะนำมาแล้วต่อไป”
นี่ย่อมเป็นห้วงเวลาอันสำคัญอีกครั้งหนึ่งในชีวิต พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เป็นที่รู้กันในเวลาต่อมาว่าในปีพ.ศ.2471 พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ได้เดินทางเข้ากรุงเทพมหานคร
ในเบื้องต้นก็พำนักอยู่ ณ วัดปทุมวนาราม และต่อมาได้รับนิมนต์จาก พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์) เดินทางไปยังวัดเจดีย์หลวง จังหวัดเชียงใหม่
เป็นการไปเชียงใหม่ ภาคเหนือ อย่างยาวนานเป็นเวลา 12 ปี
