คอลัมน์ วิถีแห่งการปฏิบัติ
เสถียร จันทิมาธร
จากนี้จึงเห็นได้ว่าระหว่างปีพ.ศ.2472 ถึงปีพ.ศ.2475 ด้านหลักของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต คือการพำนักอยู่ ณ วัดเจดีย์หลวง จังหวัดเชียงใหม่
เป็นการพำนักอยู่ในฐานะ พระวินัยธร เบื้องต้น
และต่อมาเมื่อ พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์) เห็นว่า “จะมีชีวิตอยู่ไม่รอดแล้ว พร้อมทั้งขณะนั้นพระผู้ใหญ่ผู้ซึ่งสมควรจะครองวัดเจดีย์หลวงไม่มี ท่านจึงมอบภาระวัดเจดีย์หลวงให้ท่านอาจารย์มั่นต่อไป”
นั่นก็คือ อย่างที่หนังสือ บูรพาจารย์ ซึ่งจัดทำโดย มูลนิธิ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ระบุไว้ว่า
“ปีพ.ศ.2475 ท่านเป็นเจ้าอาวาสวัดเจดีย์หลวง”
กระนั้น ภายหลังจาก พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์) ถึงแก่มรณภาพ ในเดือนกรกฎาคม 2475 เพราะว่า พระวินัยธร อัน พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ได้มาจากฐานานุกรมใน พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ ก็ต้องหมดไปด้วยโดยปริยาย
เพราะ ฐานานุกรม เท่ากับ ลำดับตำแหน่งยศที่พระภิกษุผู้ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์แล้ว มีอำนาจตั้งให้แก่พระภิกษุชั้นผู้น้อยตามทำเนียบ เช่น พระปลัด พระสมุห์ พระใบฎีกา เป็นต้น มิใช่หรือ
สำนวนเขียน พระอาจารย์วิริยังค์ กล่าวถึงเหตุการณ์การตัดสินใจเมื่อปีพ.ศ.2475 ดีอย่างยิ่ง
เมื่อได้เวลาอันสมควรแล้วเราก็พูดว่า พัดยศ ประกาศนียบัตร พวกเจ้าจงพากันอยู่วัดเจดีย์หลวงนี้เถิด ส่วนพระมั่นจะไปแล้ว
เท่านั้นเองเราก็ลาจากความเป็นเจ้าอาวาสและพระครู โดยไม่มีหนังสือลา
เป็นการลาโดยธรรมชาติซึ่งมีสิ่งหนึ่งภายในให้เป็นไปตามกาลเวลาอันจะเป็นสิ่งที่จะพึงมีแก่นักปฏิบัติธรรมทั้งหลาย ไม่มีอะไรเป็นเบื้องหน้าเบื้องหลังหรือความเคลือบแคลง มิได้เป็นกุศโลบายอย่างบางท่านปากว่าตาขยิบ
ฉันไม่อยากเป็นเจ้าอาวาสแต่ใจของฉันนั้นอยากจะเป็นแทบระเบิด
เมื่อเราจัดบริขารของการไปธุดงค์เป็นต้นว่า กลด มุ้ง บาตร และสิ่งจำเป็นอื่นๆ ที่จะพึงใช้สิ่งเหล่านี้เราใช้อยู่เป็นประจำแม้จะมาอยู่วัดเจดีย์หลวงก็ยังปฏิบัติทุกอย่างเช่นกับอยู่ในป่าและธุดงค์
การฝึกตนนั้นเราก็ทำอยู่เป็นอกาลิโก ไม่เลือกกาลเวลาและสถานที่ โอกาสให้เมื่อไหร่ก็ต้องทำ ทั้งนี้ เพื่อความไม่ประมาท การที่นักปฏิบัติธรรมผู้รอกาลเวลา สถานที่ แม้โอกาสให้แล้วแต่ก็มัวแต่รอ
รอว่าแก่ก่อน อายุมากก่อน รอว่าเข้าป่าก่อน อยู่ในดงในเขาก่อนจึงจะทำ รอเข้าพรรษาก่อน ออกพรรษาไม่ทำ
มัวแต่เลือกกาละ เลือกสถานที่ ก็เลย เสียเวลาไปโดยใช่เหตุ
การเดินเข้าไปหาที่วิเวกออกจากวัดเจดีย์หลวงครั้งนั้น ถนน รถยนต์ ก็ไม่มี เป็นป่าดงที่มืดครึ้มโดยความประสงค์เราต้องการที่จะไปให้ไกลที่สุด
จึงได้มุ่งตรงไปทางอำเภอพร้าว
เราก็เดินไป ค้างแรมไป ตามทาง เมื่อเห็นว่าเป็นที่สงบ สงัดดี ก็พักอยู่นาน เพื่อปรารภความเพียร เมื่อเห็นว่าจะเป็นการคุ้นเคยกับญาติโยมมากเข้าก็ออกไป
เดินทางต่อไป เดินต่อไป ในที่สุดก็เดินธุดงค์ถึงถ้ำเชียงดาว
ในขณะนั้นถ้ำเชียงดาวยังไม่มีการปรุงแต่งอะไรเลย ชาวบ้านแถวๆ นั้นก็ไม่มี จะมีก็เฉพาะพวกเจาะน้ำมันยางเอาน้ำมันนั้นมาทำขี้ไต้ ก็เพียงไม่กี่ครอบครัว นับเป็นสถานที่เหมาะแก่การบำเพ็ญสมณธรรมเป็นอย่างยิ่ง
ครั้งแรกๆ เราก็พักอยู่ตอนตีนเขา ต่อไปก็ขยับอยู่ที่ปากถ้ำ มีความรู้สึกว่าอยู่ในโลกอีกโลกหนึ่งไม่ใช่โลกใบนี้ ไม่ว่าจะเดินหรือจะนั่ง
ขณะที่เราเร่งความเพียรความยึดถือต่างๆ จะหดตัวเข้าทุกที เพราะความยึดถือตัวเองจึงเหมือนหนึ่งไม่ใช่โลกนี้ เพราะโลกนี้นั้นเป็นอยู่ด้วยความเข้าใจกันต่างๆ นานานั้นมาจากความยึดถือทั้งสิ้น
โลกนี้จึงอยู่ด้วยอุปาทาน คือ ความยึดถือ
เรายิ่งอยู่ในป่าลึก ไม่ใคร่จะมองเห็นคนและสิ่งก่อสร้างต่างๆ นานา ทั้งได้บำเพ็ญกัมมัฏฐานเพ่งจิตจดจ่ออยู่เฉพาะจิต
ความเป็นเหมือนหนึ่งไม่ใช่โลกนี้ก็จะมากยิ่งขึ้น
เหตุการณ์เช่นนี้เองที่ พระอาจารย์เทสก์ เทสรังสี เขียนในอัตตโนประวัติว่า “อาจารย์มั่นหนีเข้าป่า”
เป็นการเขียนถึงเหตุการณ์ของท่านเองเมื่อปีพ.ศ.2476 ตอนนอนหนาวอยู่กับชาวเขา เผ่าปะหล่อง เป็นความหนาวอันหนักหน่วงแม้จะเป็นเดือนมีนาคม เมษายน
เป็นการเขียนเมื่อธุดงค์ตามหา พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต จนถึงเขตแดน พม่า
