คอลัมน์ วิถีแห่งการปฎิบัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เสถียร จันทิมาธร
หนังสือ ประวัติ ท่านพระอาจารย์มั่น ภูริทัตตเถระ สำนวนเขียน พระมหาบัว ญาณสัมปันโน ให้ความสนใจกับการเดินทางและบำเพ็ญสมณธรรมทางภาคเหนือของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต อย่างเป็นพิเศษ
และให้การอำลาจากวัดเจดีย์หลวง จังหวัดเชียงใหม่ อย่างค่อนข้างนุ่มนวล ประนีประนอม
‘ท่านพักอยู่วัดเจดีย์หลวง จังหวัดเชียงใหม่ พอสมควรแล้ว ก็กราบลาท่านเจ้าคุณอุบาลีฯ เพื่อไปเที่ยวแสวงหาที่วิเวกตามอำเภอต่างๆ ที่มีป่ามีเขามาก ท่านเจ้าคุณอุบาลีฯ ก็อนุญาตตามอัธยาศัย’
มิได้ดำเนินไปอย่างที่ พระอาจารย์เทสก์ เทสรังสี ระบุ ‘พระอาจารย์มั่นหนีเข้าป่า’ ดังที่ปรากฏผ่านอัตตโนประวัติ แต่อย่างใด
คล้ายว่า พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต จะเริ่ม ‘ออกเที่ยว’ แสวงหาวิเวกตั้งแต่แรกที่มาเชียงใหม่
คือเมื่อปีพ.ศ.2472 หรือเมื่อปีพ.ศ.2473 แต่ความเป็นจริง วิถีดำเนินนี้น่าจะเป็นในปีพ.ศ.2475 อันเป็นวาระหลังจากที่ พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์) ถึงแก่มรณภาพ เป็นวาระที่หมดห่วง หมดพันธะอันเคยมีตามฐานานุกรม
กระนั้น ในห้วงแห่งการอำลาจากวัดเจดีย์หลวง จังหวัดเชียงใหม่ พระมหาบัว ญาณสัมปันโน ก็สะท้อนรายละเอียดการต่อสู้ทางความคิดของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต อย่างน่าสนใจ
โปรดอ่าน
การบำเพ็ญเพียรครั้งนี้เป็นความเพียรขั้นแตกหัก คราวนี้จะดีหรือไม่ดี จะเป็นหรือจะตายต้องเห็นกันแน่นอน เรื่องอื่นๆ ไม่มียุ่งเกี่ยวแล้ว เพราะความสงสารหมู่คณะและการอบรมสั่งสอนก็ได้ทำเต็มความสามารถแล้ว ไม่มีทางสงสัย ผลเป็นประการใดเห็นประจักษ์มาบ้างแล้ว
บัดนี้ถึงเวลาแล้วก็จะสงสารตัวเอง อบรมสั่งสอนตัวเอง ยกตัวเองให้พ้นจากสิ่งมืดมิดปิดบังที่มีอยู่ภายในให้พ้นไป
ชีวิตความเป็นอยู่ของคนที่มีภาวะเกี่ยวข้องกับหมู่คณะเป็นชีวิตที่เกลื่อนกล่นทนทุกข์จนเหลือทนแทบไม่มีเวลาปลีกตัวเองได้ แม้จะมีสติปัญญาพอเป็นเครื่องพาหลบซ่อนผ่อนคลายความทุกข์ได้บ้าง ไม่เผาลนจนเกินไปก็ตาม แต่ก็จำต้องยอมรับว่าเป็นชีวิตที่กระเสือกกระสนอดทนต่อความทุกข์ร้อนอยู่นั่นเอง การบำเพ็ญก็น้อย ผลที่จะพึงได้รับก็นิดเดียวไม่สมกับความเหนื่อยยากลำบากมานาน
บัดนี้เป็นโอกาสที่เหมาะสม อย่างยิ่งที่ได้หลีกออกมาบำเพ็ญอยู่คนเดียวในสถานที่เปล่าเปลี่ยวไม่เกี่ยวข้องกับสิ่งใด
นี่คือชีวิตของบุคคลผู้เดียวไม่เกี่ยวเกาะ นี่คือสถานที่อยู่ที่บำเพ็ญที่เป็นและที่ตายของบุคคลผู้มุ่งตัดความเยื่อใยทั้งภายใน ภายนอก ออกจากใจ มิให้มีสิ่งกังวลเศษเหลืออยู่พอเป็นเชื้อแห่งภพชาติ อันเป็นที่ไหลมาแห่งกองทุกข์ทั้งมวล ซึ่งจะตามมาบีบบังคับให้จำต้องทรมานต่อไปไม่มีเวลาจบสิ้นลงได้
นี่คือสถานที่ของผู้มีความเพียรตามติดเพื่อประชิดต่อสิ่งที่เคยก่อภพก่อชาติอันเป็นจอมฉลาดทางปลิ้นปล้อนหลอกลวงให้พลอยหลงตามอยู่ภายในให้ขาดกระเด็นไปจากใจในไม่ช้า
อย่ามัวพะว้าพะวงกับสิ่งโน้นสิ่งนี้ คนโน้นคนนี้ อันเป็นเรื่องของเรือพ่วงที่เพียบด้วยภาระหนักจะไปไม่ถึงไหนและใกล้ต่อความอับปาง ทั้งห่างเหินต่อฝั่งแห่งพระนิพพาน
เมื่อถึงที่หมายตามใจหวังแล้ว ความเมตตาสงสารจะดับไปตามกิเลสความเห็นแก่ตัว ไม่เหลียวแลผู้ใดที่กำลังตกทุกข์ ก็ขอให้รู้กันในวงแห่งความบริสุทธิ์ที่กำลังมุ่งมั่นหวั่นเกรงกลัวจะไปไม่ถึงอยู่เวลานี้
ขณะนี้จงห่วงใยตัวเอง เมตตาตัวเอง ให้พอกับความหวังด้วยความเพียรของผู้เป็นศิษย์พระตถาคต ผู้ปรากฏเด่นทางความเพียร ไม่ลดละและถอยกำลัง
เราทราบหรือยังว่าเวลานี้เรามาทำความเพียรพยายามเมื่อข้ามโลกข้างสงสารมีพระนิพพานเป็นหลักชัย ไกลกังวลและพ้นทุกข์โดยประการทั้งปวง ถ้าทราบแล้วประโยคพยายามของผู้จะข้ามโลกสมมติท่านดำเนินกันอย่างไรบ้าง
พระศาสดาผู้ทรงพาดำเนินและประกาศสอนธรรมไว้ท่านพาดำเนินและสอนไว้อย่างไร
ท่านสอนไว้ว่า พอรู้เห็นอรรถธรรมบ้างแล้วให้เริ่มห่วงนั้น ห่วงนี้ จนลืมตัวหรืออย่างไร
จึงควรเห็นตนเป็นสำคัญในขณะนี้ เมื่อตนชอบยิ่งแล้วประโยชน์เพื่อผู้อื่นจะค่อยตามมาอย่างแยกไม่ออก
นี่จัดว่าเป็นผู้รอบคอบและไม่เนิ่นช้า เพื่อนำมาขบคิดเพื่อเป็นคติแก่ตัวเรา
หากสรุปตามสำนวนเขียน พระมหาบัว ญาณสัมปันโน ในลักษณะ ‘ท่านเล่าว่า’
‘ท่านเล่าความเพียรตอนนี้ ผู้ฟังทั้งหลายต่างนั่งตัวแข็งเหมือนไม่มีลมหายใจไปตามๆ กัน เพราะเกิดความอัศจรรย์ในธรรมท่านอย่างสุดขีด เหมือนท่านเปิดประตูพระนิพพานออกให้ดู ทั้งๆ ที่ไม่เคยรู้ว่าพระนิพพานเป็นเช่นไรเลย’
การเล่าของพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต เป็นการเล่าภายหลังกลับจากภาคเหนือแล้วหลายปี
