คอลัมน์ วิถีแห่งการปฎิบัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เสถียร จันทิมาธร
ไม่ว่ากระบวนการ ‘ท่านเล่าว่า’ จาก พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ต่อ พระมหาบัว ญาณสัมปันโน จะดำเนินไปอย่างไร
แต่ ‘วาสนา’ อันปรากฏและดำรงอยู่ผ่าน ‘สำนวนเขียน’ โลดโผนยิ่งนัก
สถานการณ์เริ่มตั้งแต่เวลา 20.00 น. ที่ออกจากจงกรมแล้วนั่งลงปฏิบัติสมาธิภาวนาจนถึงเวลา 03.00 น. ของวันใหม่
สำคัญมาก
‘ในการรบของท่านระหว่างมหาสติ มหาปัญญา อันเป็นอาวุธคมกล้าทันสมัย กับ อวิชชา ซึ่งเป็นข้าศึกที่เคยทรงความฉลาดที่เคยหลบหลีกอาวุธอย่างว่องไว แล้วกลับยิงโต้ตอบให้อีกฝ่ายหนึ่งพ่ายแพ้ยับเยินไม่เป็นท่า และครองตำแหน่งกษัตริย์วัฏจักรบนหัวใจสัตว์โลกต่อไปตลอดอนันตกาล ไม่มีใครกล้าต่อสู้กับฝีมือได้’
นั่นเป็นสำนวนในเชิงอุปมาฉันใด อุปไมยฉันนั้น
กระนั้น นับแต่เวลา 03.00 น. เป็นต้นไปสถานการณ์ก็พลิกผัน การสัประยุทธ์อันดุเดือดเข้มข้นก็ถึงกาลแปรเปลี่ยน
แปรเปลี่ยนจาก พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต คนเดิม เป็น พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต คนใหม่
เป็นการสัประยุทธ์ในทางความคิด เป็นการสัประยุทธ์ผ่านกระบวนการทางการปฏิบัติปรารภความเพียร
สถานการณ์ดำเนินไปอย่างไร ต้องอ่าน
ฝ่ายกษัตริย์วัฏจักรถูกสังหารทำลายบัลลังก์ลงอย่างพินาศขาดสูญ ปราศจากการต่อสู้และหลบหลีกใดๆ ทั้งสิ้น กลายเป็นผู้สิ้นฤทธิ์ สิ้นอำนาจ สิ้นความฉลาดทั้งมวลที่จะครองอำนาจอยู่ต่อไป
ขณะกษัตริย์อวิชชาดับชาติ ขาดภพ ลงไปแล้วเพราะอาวุธสายฟ้าอันสง่าแหลมคมสังหาร
พอจิตพลิกคว่ำวัฏจักรออกจากใจอย่างสิ้นเชิงยังแสดงเป็นลักษณะฉวัดเฉวียนเวียนรอบตัววิวัฏจิตถึง 3 รอบ
รอบที่ 1 สิ้นสุดลงแสดงบทบาลีขึ้นมาว่า ‘โลโป’
บอกความหมายขึ้นมาพร้อมว่า ขณะใหญ่ของจิตที่ทำหน้าที่สิ้นสุดลงนั้น คือ การลบสมมติทั้งสิ้นออกจากใจ
รอบที่ 2 สิ้นสุดลงแสดงคำบาลีขึ้นมาว่า ‘วิมุตติ’
บอกความหมายว่า ขณะใหญ่ของจิตที่ทำหน้าที่สิ้นสุดลงนั้น คือ ความหลุดพ้นอย่างตายตัว
รอบที่ 3 สิ้นสุดลงแสดงคำบาลีขึ้นมาว่า ‘อนาลโย’
บอกความหมายขึ้นมาว่า ขณะใหญ่ของจิตที่ ทำหน้าที่สิ้นสุดลงนั้น คือ การตัดอาลัย อาวรณ์ โดยสิ้นเชิง
เป็นเอกจิต เอกธรรม จิตแท้ ธรรมแท้ มีอันเดียว ไม่มี 2 เหมือนสมมติทั้งหลาย
นี่คือวิมุตติธรรมล้วนๆ ไม่มีสมมติเข้าแอบแฝง จึงมีได้เพียงอันเดียว รู้ได้เพียงครั้งเดียว ไม่มี 2 มี 3 มาสืบต่อสนับสนุนกัน
พระพุทธเจ้าและพระสาวกล้วนแต่รู้เพียงครั้งเดียวก็เป็นเอกจิต เอกธรรม อันสมบูรณ์ ไม่แสวงเพื่ออะไรอีก
สมมติภายในคือขันธ์ก็เป็นขันธ์ล้วนๆ
ไม่เป็นพิษเป็นภัย และทรงตัวอยู่ตามปกติเดิม ไม่มีการเพิ่มขึ้นและลดลงตามความตรัสรู้ คือ ขันธ์ที่เคยนึกคิด เป็นต้น ก็ทำหน้าที่ของตนไปตามคำสั่งของจิตผู้บงการ
จิตที่เป็นวิมุตติก็หลุดพ้นจากความคละเคล้าพัวพันในขันธ์
ต่างอันต่างอยู่ ต่างอันต่างจริง ต่างไม่หาเรื่องหลอกลวงต้มตุ๋นกันดังที่เคยเป็นมา ต่างฝ่ายต่างสงบอยู่ตามธรรมชาติของตน ต่างฝ่ายต่างทำหน้าที่ธุระประจำตนจนกว่าจะถึงกาลแยกย้ายจากส่วนผสม
เมื่อกาลนั้นมาถึงจิตที่บริสุทธ์ก็แสดง ยะถาทีโป จะ นิพพุโต เหมือนประทีปดวงไฟที่หมดเชื้อแล้วจะดับไปฉะนั้น
ไปตามความจริง
เรื่องของสมมติที่เกี่ยวข้องกันก็มีเพียงเท่านี้ นอกนั้นไม่มีสมมติจะติดต่อกันให้เกิดเรื่องราวต่อไป
เป็นวาระสุดท้ายแห่งสมมติกับวิมุตติทำหน้าที่ต่อกัน และแยกทางกันเดินตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา
นี่ย่อมเป็นสถานการณ์สำคัญอีกครั้งหนึ่งภายในวิถีแห่งการปฏิบัติของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เป็นสถานการณ์เดียวกันกับที่ พระอาจารย์วิริยังค์ และ พระอาจารย์ทองคำ จารุวัณโณ รับรู้ในความต่อเนื่องจากถ้ำไผ่ขวาง นครนายก กับ ถ้ำสิงโต เขาพระงาม ลพบุรี
เป็นสถานการณ์การสัประยุทธ์กับอวิชชากระทั่งได้วิชชามาเป็นอาวุธคมกล้า
