คอลัมน์ วิถีแห่งการปฎิบัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เสถียร จันทิมาธร
นับเป็นเวลา 1 คืนเต็มๆ คือ นับจาก 20.00 น. ที่ออกจากทางจงกรม คือ เวลาแห่งการปฏิบัติ ปรารภความเพียรของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต จนเวลา 03.00 น. ของวันใหม่
จากการบรรยายของ พระมหาบัว ญาณสัมปันโน
‘ตลอดคืนวันนั้นท่านว่า ท่านปลงความสลดสังเวชในความโง่เขลาเต่าตุ่น ซึ่งเปรียบเสมือนหุ่นตัวท่องเที่ยวในตัวภพน้อยภพใหญ่ไม่มีประมาณจนน้ำตาไหลตลอดคืน’
ในขณะที่เดินทางมาพบบึงใหญ่ มีน้ำใสสะอาดรสชาติมหัศจรรย์ที่ไม่เคยพบมาก่อน
‘กราบพระคุณของพระพุทธเจ้า พระธรรมและพระสงฆ์อย่างถึงใจ โดยกราบแล้วกราบเล่าอยู่ทำนองนั้นไม่อิ่มพอ ถ้ามีคนไปพบเห็นเข้าซึ่งกำลังนั่งปลงธรรมสังเวชด้วยน้ำตาและก้มกราบแล้วกราบเล่าอยู่เช่นนั้นคงจะมีความรู้สึกผิดปกติขึ้นมาทันทีว่า สมณรูปนี้เห็นท่าจะมีทุกข์มากถึงกับน้ำตาร่วงไหลออกมา’
เป็นน้ำตาแห่งความปีติ มิได้เป็นน้ำตาแห่งทุกขเวทนาแสนสาหัส
‘ความจริงก็คือ ท่านถึงพุทธะ ธรรมะ สังฆะ ประจักษ์ใจในคำว่า ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นเราตถาคต และเข้าเฝ้า พระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ ทางมารยาทของบุคคลมีผู้กตัญญูกตเวทิตาธรรมในใจจะพึงทำฝืนทนอยู่มิได้’
นั่นคือการแสดงออกของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
การบรรยายตามกระสวนของ พระมหาบัว ญาณสัมปันโน ยังดำเนินต่อไป
พอสว่างออกจากที่ภาวนาแล้วยังหวนระลึกถึงธรรมที่แสดงความอัศจรรย์ในตอนกลางคืนอยู่มิได้ลืม
ทั้งขณะที่แสดงความหลุดพ้น
ทั้งขณะที่แสดง 3 รอบตอนสุดท้ายที่แสดงความหมายต่างๆ ให้เห็นอย่างละเอียดลออ ทั้งหวนระลึกคุณของต้นไม้ที่อาศัยนั่งภาวนาและสถานที่อยู่อาศัย ตลอดชาวบ้านที่ให้ทานอาหารปัจจัยความเป็นอยู่ทุกอย่างตลอดมา
จนถึงเวลาบิณฑบาตซึ่งทีแรกนึกจะไม่ไปบิณฑบาตมาฉัน โดยคิดว่าเท่าที่เสวยวิมุตติสุขตอนกลางคืนมาถึงบัดนี้ก็พอกับความต้องการอยู่แล้ว แต่อคคิดเมตตาสงสารชาวบ้านป่าบ้านเขาที่เคยมีบุญคุณมิได้
เลยจำต้องไปทั้งๆ ที่ไม่ประสงค์จะไป
ขณะออกบิณฑบาตในหมู่บ้านชาวเขา สาย ตาปรากฏว่าตั้งหน้าตั้งตาจับจ้องมองดูชาวบ้านทั้งที่มาใส่บาตร ทั้งที่อยู่ตามบ้านตามเรือน ตลอดเด็กเล็กๆ ที่เล่นคลุกฝุ่นอยู่ตามหน้าบ้านหลังเรือนด้วยความสนใจและเมตตาสงสารเป็นพิเศษทั้งที่แต่ก่อนไม่ค่อยมองดูใคร
แม้ประชาชนทั้งบ้านก็รู้สึกหน้าตายิ้มแย้มแจ่มใสเป็นพิเศษ ต่างยิ้มย่องผ่องใส
กลับถึงที่พักใจ ก็อิ่มธรรม ธาตุขันธ์ก็อิ่มพอในอาหารทั้งที่ยังมิได้ลงมือฉัน จิตใจและธาตุขันธ์ไม่รู้สึกหิวโหยอะไรเลย ขณะฉันอาหารก็ไม่มีรสชาติ มีแต่รสแห่งธรรมท่วมท้นไปหมดทั่วร่างกายจิตใจ
เข้าในบทธรรมว่า รสแห่งธรรมชำนะซึ่งรสทั้งปวง
จากการจดจารบันทึกของ พระมหาบัว ญาณสัมปันโน
การจำพรรษาของพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ในจังหวัดเชียงใหม่ ท่านจำพรรษาที่หมู่บ้านจอมแตง อำเภอแม่ริม 1 พรรษา บ้านโป่ง อำเภอแม่แตง 1 พรรษา บ้านกลอย อำเภอพร้าว 1 พรรษา
ในเขาอำเภอแม่สวย 1 พรรษา ที่บ้านปู่พระยา อำเภอแม่สวย 1 พรรษา ที่วัดเจดีย์หลวง 1 พรรษา ที่บ้านแม่ทองทิพย์ อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย 1 พรรษา ที่จังหวัดอุตรดิตถ์ 1 พรรษา
‘ส่วนที่ท่านเที่ยวบำเพ็ญสมณธรรมในที่ต่างๆ ตามบ้านป่า บ้านเขานั้น จำไม่ได้ทุกสถานที่ไป’ พระมหาบัว ญาณสัมปันโน กล่าว ‘และไม่สามารถนำมาเรียงลำดับพรรษาก่อนและหลังกันได้ เพราะท่านเที่ยวอยู่แถบจังหวัดเชียงใหม่และเชียงรายนานถึง 11 ปี’
กระนั้น ที่สำคัญเป็นอย่างมากคือ
‘เริ่มแรกที่ท่านออกปฏิบัติท่านไปเที่ยวและพักอยู่เพียงองค์เดียว ถ้าเป็นแบบโลกก็นับว่าเปล่าเปลี่ยวที่สุด ความหวาดหวั่นพรั่นพรึงคงแทบไม่หายใจ เพราะความกลัวบังคับอยู่ทั้งวันทั้งคืนไม่เป็นอันกินอยู่หลับนอนได้’
แต่กล่าวสำหรับ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ‘ในอิริยาบถทั้ง 4 ซึ่งเป็นเรื่องของบุคคลผู้เดียวท่านถือว่ามีความสุขทางจิตใจและสะดวกทางความเพียรมาก’
เพราะการถอดถอนกิเลสก็ถอดถอนได้ด้วยอำนาจความเพียรของบุคคลผู้เดียว
กระนั้น ภายหลังจาก พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ออกวิเวกแต่เพียงผู้เดียว เรื่องนี้ก็กลายเป็นตำนาน
เป็นตำนานเล่าขานกระทั่งเกิดการติดตามเพื่อตามหา พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ด้วยความคึกคัก ไม่ว่าจะเป็น พระอาจารย์ขาว อนาลโย ไม่ว่าจะเป็น พระอาจารย์แหวน สุจิณโณ
แต่ที่หลายคนจดจำเป็นอย่างมาก คือ พระอาจารย์เทสก์ เทสรังสี
