ป่าเมี่ยง แม่ปั๋ง

คอลัมน์ วิถีแห่งการปฎิบัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต

เสถียร จันทิมาธร

หากใครได้อ่าน อัตตโนประวัติ พระอาจารย์เทสก์ เทสรังสี ย่อมทราบเหตุการณ์ระหว่างท่านพำนัก ณ วัดป่าสาลวัน นครราชสีมา เมื่อปี พ.ศ.2475 ได้

เป็นห้วงที่เรียกได้ว่า อากาศร้อนอย่างยิ่ง

‘เราไม่ชอบอากาศร้อน แต่กัดฟันอดทนต่อสู้ทำความเพียรไม่ท้อถอย สติที่เราอบรมดีแล้ว สงบอยู่ตลอดทั้งกลางวันและกลางคืน บางครั้งก็รวมเข้าภวังค์แล้วก็หายไปเลยเป็นเวลานานนับชั่วโมงก็มีแล้วไม่ทำให้เกิดปัญญาอะไรเลย’

พระอาจารย์เทสก์ เทสรังสี พยายามแก้ กระทั่ง ‘วันหนึ่งจิตรวมอย่างน่าประหลาดใจ คือ รวมใหญ่เข้าสว่างอยู่คนเดียวแล้วมีความรู้ชัดเจนจนสว่างจ้าอยู่ ณ ที่เดียว จะพิจารณาอะไรๆ หรือมองดูในแง่ไหนในธรรมทั้งปวงก็หมดความลังเลสงสัยในธรรมวินัยนี้ทั้งหมด’

ก็ได้ตั้งใจว่า ‘ไฉนหนอเราจะชำระใจของเราให้บริสุทธิ์หมดจด เราทำได้ขนาดนี้แล้วจะมีอะไรแลดำเนินอย่างไรต่อไปอีก’

จึงนำความเข้าไปศึกษากับ พระอาจารย์สิงห์ ขันตยาคโม ท่านแนะให้พิจารณา อสุภะเข้าให้มาก เพ่งให้จนเป็นของเน่าเปื่อยแล้วสลายเป็นธาตุ 4 ในที่สุด พระอาจารย์ เทสก์ เทสรังสี ได้สอดขึ้นด้วยความสงสัยว่า

‘ก็เมื่อจิตมันวางรูปมันเหลือแต่นามแล้วจะกลับมายึดเอารูปอีกมันจะไม่เป็นของหยาบไปหรือ’

คราวนี้แหละได้เรื่องกลายเป็นการอวดมรรค อวดผล

จนในที่สุด พระอาจารย์เทสก์ เทสรังสี จึงออกจากวัดป่าสาลวันกลับไปยังวัดอรัญวาสี หนองคาย และตัดสินใจออกเดินทางตามหา พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต พร้อมกับ พระอาจารย์อ่อนสี สุเมโธ

รอนแรมจากหนองคายผ่านไปทางเวียงจันทน์แล้วนั่งเรือไปขึ้นท่าเชียงราย เดินเท้าไปเชียงใหม่ และออกเดินทางตามหาลึกไปในพม่าย้อนกลับมากระทั่งได้พบที่ป่าเมี่ยง แม่ปั๋ง ในปี 2477

ดังได้เขียนใน อัตตโนประวัติ ดังนี้

พวกเราไปถึงที่อยู่ของท่านอาจารย์มั่นราวบ่าย 4 โมง ท่านกำลังเดินจงกรมอยู่ พอท่านมองมาเห็นเราท่านจำได้แม่น

เรียกชื่อเราเลย

แล้วท่านพักเดินจงกรม เดินเข้าไปนั่งที่อาศรมของท่าน พวกเราปลงเครื่องบริขารไว้ข้างนอก ท่านไม่ยอม ท่านให้เอาไปไว้ที่เฉลียงอาศรมของท่าน แล้วพวกเราเข้าไปกราบนมัสการท่าน

ท่านได้ถามสารทุกข์สุกดิบพอเป็นเครื่องระลึกเล็กน้อย แล้วเราจึงได้กราบเรียนท่านว่า

‘ที่ต้องตามหาท่านอาจารย์ในครั้งนี้ด้วยจุดประสงค์อยากจะมาขอความกรุณาให้ท่านอาจารย์ได้ช่วยแก้อุบายภาวนาให้ เพราะกระผมได้คิดและได้ศึกษาจากหมู่คณะมามากแล้วเห็นว่า นอกจากท่านอาจารย์แล้วคงไม่มีใครแก้อุบายนี้ของกระผมได้แน่’

แล้วก็ได้เล่าความเป็นมาของเราถวายให้ท่านทราบทุกประการ เริ่มต้นแต่ได้ปฏิบัติมาจนกระทั่งถึงเรื่องที่ได้นำเข้าไปเรียนท่านอาจารย์สิงห์ที่โคราช

ท่านจึงเล่าถึงการที่ท่านได้อบรมสานุศิษย์มาแล้วเป็นทำนองว่า ให้เราทบทวนดูหมู่เพื่อนที่ท่านอบรมมาว่า

ถ้าองค์ไหนดำเนินตามรอยของผมจนชำนิชำนาญมั่นคง องค์นั้นย่อมเจริญก้าวหน้า อย่างน้อยก็คงตัวอยู่ได้ตลอดรอดฝั่ง

ถ้าองค์ไหนไม่ดำเนินตามรอยของผม องค์นั้นย่อมอยู่ไม่ทนทาน ต้องเสื่อมหรือสึกไป

ผมเองหากมีภาระมาก ยุ่งกับหมู่คณะ การประกอบความเพียรไม่สม่ำเสมอ เพ่งพิจารณาในกายคตาไม่ละเอียด จิตใจก็ไม่ค่อยจะปลอดโปร่ง

การพิจารณาอย่าให้จิตหนีออกนอกกาย อันนี้จะชัดเจน แจ่มแจ้งหรือไม่ ก็อย่าได้ท้อถอยเพ่งพิจารณาอยู่ ณ ที่นี้ละ

จะพิจารณาให้เป็นอสุภะ หรือให้เห็นเป็นธาตุก็ได้ หรือจะพิจารณาให้เห็นเป็นขันธ์ หรือให้เห็นเป็นไตรลักษณ์ได้ทั้งนั้น

แต่ให้พิจารณาเพ่งเฉพาะในเรื่องนั้นจริงๆ ตลอดอิริยาบถทั้ง 4

แล้วก็มิใช่ว่าเห็นแล้วก็จะหยุดเสียเมื่อไร จะเห็นชัดหรือไม่ชัด ก็พิจารณาอยู่อย่างนั้นแหละ

เมื่อพิจารณาอันใดชัดเจน แจ่มแจ้ง ด้วยใจตนเองแล้ว สิ่งอื่นนอกนี้จะมาปรากฏชัดในที่เดียวกันดอก

อย่าให้จิตมันรวมเข้าไปภวังค์ได้

เป็นอันสมตามความตั้งใจของ พระอาจารย์เทสก์ เทสรังสี จากปี 2475-2477

เป็นความตั้งใจจากวัดป่าสาลวัน นครราชสีมา ไปยังวัดอรัญวาสี หนองคาย ข้ามไปเวียงจันทน์แล้วลงเรือไปขึ้นท่าที่เชียงราย เดินทางต่อด้วยเท้าไปยังเชียงใหม่

เป็นความตั้งใจจะมากราบนมัสการขอคำปรึกษา พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต