“พระพุทธมหาธรรมราชา” เป็นพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองเพชรบูรณ์ เคียงคู่กับพระหลวงพ่อเพชรมีชัย
ประดิษฐาน ณ วัดไตรภูมิ จ.เพชรบูรณ์ เป็นพระพุทธรูปปางสมาธิ ศิลปะสมัยลพบุรี เนื้อทองสำริด หน้าตักว้าง 13 นิ้ว สูง 18 นิ้ว ไม่มีฐาน พระพักตร์กว้าง พระโอษฐ์แบะ พระกรรณยาวย้อยจรดพระอังสะ พระเศียรทรงชฎาเทริด หรือมีกระบังหน้า ทรงสร้อยพระศอและทรงประคด
สาเหตุที่มีนามว่า พระพุทธมหาธรรมราชา เนื่องจากพระวรกายสวมใส่เครื่องประดับของกษัตริย์นักรบโบราณ ชาวบ้านจึงพากันเรียกขานว่า “พระพุทธมหาธรรมราชา”
สันนิษฐานว่า สร้างในราวปี พ.ศ.1600 สมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 6 กษัตริย์แห่งราชอาณาจักรขอม ในระหว่างที่สร้างนั้นก็ได้นิมนต์พระภิกษุที่เป็นพระเกจิอาจารย์มาปลุกเสกด้วย
ครั้นเมื่อพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ครองราชสมบัติต่อจากกษัตริย์องค์ก่อน ก็พระราชทานพระพุทธมหาธรรมราชาให้กับพ่อขุนผาเมือง เพื่อเจริญสัมพันธไมตรี
ต่อมาพ่อขุนผาเมืองกับพ่อขุนบางกลางหาวได้กอบกู้กรุงสุโขทัยคืนจากขอมสมาดโขลญได้แล้ว พ่อขุนผาเมืองจึงได้สถาปนาให้พ่อขุนบางกลางหาวเป็นกษัตริย์ปกครองกรุงสุโขทัย
ทำให้นางสุขรมหาเทวีไม่พอพระทัย จึงได้โยนพระพุทธมหาธรรมราชา ลงแม่น้ำป่าสัก
เวลาผ่านไปมีชาวประมงไปหาปลาเวียงแห แต่แล้วก็ได้พระพุทธมหาธรรมราชา สถานที่พบนั้นคือ วัดโบสถ์ชนะมาร (ซึ่งวัดโบสถ์ชนะมารในสมัยนั้นยังไม่ได้สร้าง) ซึ่งอยู่ในเขต อ.เมือง จ.เพชรบูรณ์
ชาวบ้านเห็นเป็นที่อัศจรรย์ คิดว่าพระพุทธรูปองค์นี้คงเป็นพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์ จึงช่วยกันนำขึ้นมาจากแม่น้ำป่าสัก
หลังจากนั้น ได้อัญเชิญไปประดิษฐานไว้ที่วัดไตรภูมิ
พระพุทธมหาธรรมราชา เป็นที่มาของประเพณีอุ้มพระดำน้ำของจังหวัดเพชรบูรณ์ ในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 10 ใกล้วันออกพรรษา
ชาวเมืองเพชรบูรณ์มีความเชื่อว่า ประเพณีอุ้มพระดำน้ำจะทำให้ข้าวกล้าในท้องนา พืชผลทางการเกษตร เจริญงอกงาม ฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาล จนกลายเป็นประเพณีอันศักดิ์สิทธิ์
ความเชื่อในการอัญเชิญพระพุทธมหาธรรมราชาดำน้ำ ผู้ที่อัญเชิญจะต้องเป็นผู้ว่าราชการจังหวัดเท่านั้น ทั้งนี้ด้วยตำแหน่งดังกล่าว เทียบได้กับเจ้าเมืองในสมัยโบราณ ซึ่งเป็นใหญ่ที่สุดในเมือง
ประเพณีอุ้มพระดำน้ำ สะท้อนให้เห็นความร่วมมือเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันของชาวเพชรบูรณ์ ที่ต้องการสืบทอดและรักษามรดกทางวัฒนธรรมอันนี้ไว้ อย่างทรงคุณค่าตลอดกาลนาน
ปัจจุบันประดิษฐานในมณฑปวัดไตรภูมิ ต.ในเมือง อ.เมือง จ.เพชรบูรณ์ เฉพาะในช่วงเทศกาลสารทไทยของทุกปี ที่จะถูกอัญเชิญไปประกอบพิธีอุ้มพระดำน้ำ
สำหรับวัตถุมงคลพระพุทธมหาธรรมราชามีการจัดสร้างน้อยครั้งและมีจำนวนการจัดสร้างน้อย นิยมจัดสร้างเป็นเหรียญและรูปหล่อลอยองค์
ทุกครั้งที่จัดสร้าง เหรียญจะหมดไปในเวลารวดเร็ว กระจายไปตามหมู่ข้าราชการ พ่อค้า และชาวเมืองเพชรบูรณ์ โอกาสที่นักสะสมพระเครื่องต่างถิ่นจะหาเก็บไว้ไม่คอยพบ แม้แต่ตามแผงพระต่างๆ ก็เช่นกัน
ปี พ.ศ.2518 วัดไตรภูมิ จ.เพชรบูรณ์ จัดสร้างเหรียญพระพุทธมหาธรรมราชา เพื่อสมทบทุนบูรณปฏิสังขรณ์วัด สร้างจำนวน 5,000 เหรียญ
เป็นเหรียญปั๊มลักษณะคล้ายหยดน้ำขอบยกสูง มีหูในตัว ด้านหน้าเหรียญบริเวณขอบเหรียญเป็นลายกนก ตรงกลางเป็นรูปพระพุทธมหาธรรมราชา ประทับบนฐานสี่เหลี่ยม เขียนว่า “พระมหาธรรมราชา” ใต้ฐานมีคำว่า “เพชรบูรณ์” และเป็นตัวเลข “๒๕๑๘” ส่วนด้านหลังเหรียญเป็นยันต์อักขระโบราณ
ประกอบพิธีพุทธาภิเษก ณ อุโบสถวัดไตรภูมิ โดยมีพระเกจิอาจารย์เข้าร่วมพิธีปลุกเสกอธิษฐานจิต ประกอบด้วย หลวงพ่อทบ วัดชนแดน หรือพระครูวิชิตพัชราจารย์, หลวงพ่อแพ หรือพระเพชรบูรณคณาวสัย วัดมหาธาตุ, หลวงพ่อเขียน วัดทุ่งเรไร, หลวงพ่อเตียง วัดเขารูปช้าง จ.พิจิตร และพระเกจิอาจารย์สายหลวงพ่อเงิน วัดบางคลาน อีกหลายรูป
เป็นเหรียญที่นับได้ว่าเป็นที่นิยมสะสมของชาวเมืองเพชรบูรณ์และบรรดานักนิยมสะสมพระเครื่อง
