ศูนย์ศึกษาพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ (ศพอ.) เป็นสถาบันสำคัญที่มุ่งปลูกฝังคุณธรรม จริยธรรม และหลักธรรมคำสอนของพระพุทธศาสนาให้แก่เด็ก เยาวชน และประชาชนทั่วไป โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวันหยุดสุดสัปดาห์ ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่เหมาะสมสำหรับการเรียนรู้และพัฒนาตนเอง ถือกำเนิดขึ้นจากแนวคิดที่ต้องการให้เยาวชนได้เรียนรู้หลักธรรมคำสอนของพระพุทธศาสนาควบคู่ไปกับการศึกษาเล่าเรียนในโรงเรียนทั่วไป โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อปลูกฝังคุณธรรม สร้างคนดี มีคุณธรรม จริยธรรม เป็นกำลังสำคัญของสังคม พัฒนาสติปัญญา ส่งเสริมให้เด็ก เยาวชน และประชาชนได้พัฒนาสติปัญญา ความคิดสร้างสรรค์ นำไปสู่การสร้างสังคมที่ดีขึ้น
สำหรับประเทศไทย ศูนย์ศึกษาพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ (ศพอ.) เริ่มกำเนิดขึ้นเมื่อประมาณช่วงปี 2496-2500
ปัจจุบันศูนย์ศึกษาพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ (ศพอ.) ที่อยู่ในความอุปถัมภ์ของกรมการศาสนา มีอยู่ในทุกจังหวัดทั่วประเทศ รวมจำนวนทั้งหมด 2,805 ศูนย์ แบ่งเป็น ส่วนกลาง (กรุงเทพมหานคร) จำนวน 47 ศูนย์ และส่วนภูมิภาค 76 จังหวัด จำนวน 2,758 ศูนย์ โดยปัจจุบันจังหวัดลำพูนมีศูนย์ศึกษาพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ (ศพอ.) รวมจำนวน 44 ศูนย์ มีนักเรียน-นักศึกษาและประชาชนทั่วไปเข้ารับการศึกษาเป็นจำนวนมาก ปัจจุบัน พระเทพรัตนนายก เจ้าคณะจังหวัดลำพูน ดำรงตำแหน่งเป็นผู้อำนวยการศูนย์ศึกษาพุทธศาสนาวันอาทิตย์ (ศพอ.) จังหวัดลำพูน
พระเทพรัตนนายกกล่าวสัมโมทนียกถาว่า พระสงฆ์ที่เป็นครูพระสอนศีลธรรมในโรงเรียนในจังหวัดลําพูนมีประมาณ 200 รูป ถึงศูนย์จะอยู่ที่วัดแต่สถานที่ปฏิบัติการเรียนการสอนก็อยู่ที่โรงเรียนบ้าง นํามาที่วัดบ้าง จะเห็นว่าศูนย์ศึกษาพุทธศาสนาวันอาทิตย์ (ศพอ.) หรือการสอบธรรมศึกษาจะจัดให้อยู่ด้วยกัน หรือเรียกว่าร่วมด้วยช่วยกัน ซึ่งนักเรียนในจังหวัดลําพูนลงสอบธรรมศึกษาประมาณ 10,000 คน แต่สอบจริงก็ประมาณ 14,000 คน เฉพาะธรรมศึกษาตรี 7,000 คน ส่วนธรรมศึกษาโท และ เอกไปสอบที่กรุงเทพมหานคร ดังนั้น กิจกรรมศูนย์ศึกษาพุทธศาสนาวันอาทิตย์ (ศพอ.) หรือกีฬาพุทธศาสนาวันอาทิตย์สัมพันธ์ จัดมาเป็นปีที่ 36 ซึ่งอาจจะเหลือแห่งเดียวในประเทศไทย ขณะที่มีการแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 เราก็ยังไม่หยุดจัดกิจกรรมซึ่งไม่อาจจะ แข่งกีฬาได้ แต่ได้จัดการแข่งขันทักษะทางวิชาการ สมัยก่อนยังไม่ได้รับการสนับสนุน ก็ขอรับการสนับสนุนจากองค์การบริหารส่วนจังหวัด คณะสงฆ์ทั้งจังหวัดและกรมการศาสนาได้สนับสนุนต่อเนื่องร่วมด้วยช่วยกัน
นายชัยพล สุขเอี่ยม อธิบดีกรมการศาสนา กล่าวว่า ในแต่ละปีการศึกษา ศูนย์ศึกษาพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ (ศพอ.) จังหวัดลำพูน จะมีกิจกรรมร่วมกันระหว่างศูนย์ศึกษาพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ (ศพอ.) มาทำกิจกรรมในด้านทักษะวิชาการทางพระพุทธศาสนา เช่น การแข่งขันตอบปัญหาธรรม การประกวดสวดมนต์หมู่สรรเสริญพระรัตนตรัยทำนองสรภัญญะ การประกวดมารยาทไทยการประกวดร้องเพลงลูกทุ่งไทยส่งเสริมศีลธรรม เป็นต้น รวมทั้งการแข่งขันกีฬาเพื่อเชื่อมความสัมพันธ์อันดีระหว่างศูนย์ศึกษาพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ (ศพอ.) และในปีนี้คณะสงฆ์อำเภอแม่ทาได้รับเป็นเจ้าภาพในการดำเนินการแข่งขันทักษะทางวิชาการและกีฬา ศูนย์ศึกษาพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์สัมพันธ์ (ศพอ.) จังหวัดลำพูน ครั้งที่ 36 เมื่อวันที่ 22 ธ.ค.2567 ที่ผ่านมา ณ โรงเรียนแม่ทาวิทยาคม ต.ทาสบเส้า อ.แม่ทา จ.ลำพูน มีเป้าหมายเพื่อเสริมสร้างความสามัคคีและเสริมสร้างการมีส่วนร่วมในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของเด็ก เยาวชน และประชาชน
ศูนย์ศึกษาพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ (ศพอ.) เป็นเครือข่ายพลังศรัทธาสำคัญของกรมการศาสนาที่คณะสงฆ์ได้จัดตั้งขึ้น เป็นการจัดการศึกษาสงเคราะห์ให้การศึกษาอบรมประชาชน ซึ่งกลุ่มเป้าหมายส่วนใหญ่เป็นเด็กและเยาวชนที่กำลังอยู่ในวัยการศึกษาขั้นพื้นฐาน จากหลายๆ แห่งในพื้นที่มารวมกัน เพื่อเรียนวิชาพระพุทธศาสนา นอกจากนั้นศูนย์ศึกษาพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ (ศพอ.) ยังเป็นศูนย์กลางในการจัดกิจกรรมทางพระพุทธศาสนา นับเป็นการส่งเสริมการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมให้ควบคู่ไปกับการพัฒนาความรู้ด้านการศึกษาได้อย่างสมดุล มีเป้าหมายที่สำคัญเป็นที่พึ่งของพุทธศาสนิกชนในการพัฒนาคุณภาพชีวิตโดยที่พระพุทธศาสนาเป็นรากฐานแห่งวัฒนธรรมและวิถีชีวิตสังคมแบบไทย
เป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตให้สำเร็จประโยชน์สุขสมบูรณ์
